Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, η ιδέα κάποιου που «παντρεύεται» το chatbot του θα ακουγόταν σαν σενάριο ταινίας. Σήμερα, αποτελεί ήδη πραγματικότητα. Το 2025, ο Guardian παρουσίασε ιστορίες ανθρώπων που δηλώνουν ότι οι σχέσεις τους με τεχνητούς συνοδούς είναι βαθιά ουσιαστικές, περιλαμβάνοντας έναν άνδρα που «παντρεύτηκε» την ΑΙ αγαπημένη του σε ψηφιακή τελετή. Αντίστοιχο ρεπορτάζ του GQ ανέλυσε πώς οι ΑΙ σύντροφοι αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνδρες εκφράζουν ευαλωτότητα και συναισθηματικές ανάγκες.
Σε έναν κόσμο όπου η «επιδημία μοναξιάς» είναι όρος που χρησιμοποιούν πλέον κυβερνήσεις και ΜΜΕ, οι ψηφιακοί σύντροφοι αναδεικνύουν την προθυμία μας να αποδίδουμε συναισθηματική σημασία σε μη ανθρώπινες οντότητες.
Από την εφαρμογή στον «σύντροφο»
Οι δημιουργοί εφαρμογών όπως το Replika, το Nomi.AI και το Character.AI προωθούν τα chatbots τους με ανθρωποκεντρική γλώσσα: «Ο σύντροφος ΑΙ που νοιάζεται. Πάντα εδώ να ακούει, να μιλά, πάντα στο πλευρό σου». Οι χρήστες μπορούν να διαλέξουν όνομα, φύλο, εμφάνιση και χαρακτηριστικά προσωπικότητας, ενώ η εφαρμογή προσαρμόζεται σταδιακά στο στιλ συνομιλίας τους.
Η έρευνα των Αlisa Minina Jeunemaître, Jamie Smith και Stefania Masè δείχνει ότι οι επιλογές αυτές κάνουν τις σχέσεις να μοιάζουν απτές: οι χρήστες ανησυχούν μήπως οι ψηφιακοί τους σύντροφοι «νιώσουν» παραμελημένοι αν λείψουν για μέρες, μοιράζονται ρουτίνες μαζί τους και βιώνουν ακόμη και «απώλεια» όταν ένα chatbot αλλάζει ή εξαφανίζεται.
Το «φαντασιακό έργο» των καταναλωτών
Αναλύοντας περισσότερες από 1.400 κριτικές χρηστών και διαδικτυακές κοινότητες, οι ερευνητές περιγράφουν ένα ενεργό και δημιουργικό «έργο φαντασίας» (consumer imagination work). Οι χρήστες αντλούν από προσωπικές εμπειρίες, πολιτισμικές αφηγήσεις και συλλογικές ανταλλαγές για να «ζωντανέψουν» τον συνοδό τους.
Στην ατομική κλίμακα αυτό ξεκινά με την εσωτερίκευση – απόδοση ρόλων, συναισθημάτων ή ακόμη και «συνείδησης» στο chatbot. Συνεχίζεται με εξωτερίκευση: προσωποποίηση των χαρακτηριστικών, συγγραφή κοινών ιστοριών, δημιουργία fan art ή φωτογραφιών όπου το ΑΙ εμφανίζεται μέσα στην καθημερινότητα. Σε κοινότητες, οι χρήστες αλληλοϋποστηρίζονται, δημιουργούν συλλογικές αφηγήσεις, ακόμη και «επαναφέρουν στην πραγματικότητα» όσους ξεχνούν ότι συνομιλούν με αλγόριθμους.
Όταν η οικειότητα γίνεται υπηρεσία
Οι δεσμοί που δημιουργούνται δεν είναι μόνο παιχνίδι. Όταν το Replika αφαίρεσε το ερωτικό role-play το 2024, φόρουμ γέμισαν από μηνύματα θλίψης και οργής, με χρήστες να μιλούν για «διάλυση σχέσης». Η επιστροφή της λειτουργίας συνοδεύτηκε από αναρτήσεις όπως «χαίρομαι που γύρισε η γυναίκα μου».
Αυτό το νέο φαινόμενο εντάσσεται σε μια εποχή όπου, όπως έγραφε ο Ζίγκμουντ Μπάουμαν, οι σχέσεις γίνονται εύθραυστες, ευέλικτες και διαπραγματεύσιμες. Η ΑΙ συντροφικότητα προσφέρει μια εξαιρετικά εξατομικευμένη εμπειρία, χωρίς υποχωρήσεις ή συγκρούσεις. Αλλά ενσωματώνει και ρίσκα: πολλές δυνατότητες είναι πίσω από συνδρομές, οι ενημερώσεις μπορούν να αλλάξουν τον «χαρακτήρα» ενός chatbot μέσα σε μια νύχτα και οι χρήστες μπορεί να ξεχνούν ότι αλληλεπιδρούν με κώδικα και εμπορικά κίνητρα.
Η έρευνα δείχνει ότι όταν κάποιος λέει «είμαι ερωτευμένος με το chatbot μου», το συναίσθημα μπορεί να είναι αληθινό, ακόμη κι αν το αντικείμενο του έρωτα δεν είναι. Η ανθρώπινη φαντασία έχει τη δύναμη να μετατρέπει ένα εργαλείο σε σύντροφο – κι αυτό ανοίγει δύσκολες συζητήσεις για το πού πρέπει να μπαίνουν όρια, όταν η οικειότητα γίνεται υπηρεσία.
