Πώς εκπαιδεύεις τη νέα γενιά; Πώς προετοιμάζεις τους επόμενους ενεργούς πολίτες; Πώς αντιμετωπίζεις μια νέα πραγματικότητα όπου η τεχνητή νοημοσύνη βρίσκεται πια σε κάθε έκφανση της καθημερινότητας; Πού συναντάει η τέχνη την τεχνολογία;
Το Ίδρυμα Ωνάση έχει στόχο του να προαγάγει τον πολιτισμό με την ευρύτερη έννοια, όχι μόνο στη σκηνή, στην οθόνη και στα εικαστικά δρώμενα αλλά και μέσω της εκπαίδευσης μαθητών, εκπαιδευτικών και γονέων, δίνοντας προτεραιότητα στις νέες τεχνολογίες. Η σχέση του ιδρύματος με τη μαθητική κοινότητα μέσω των εκπαιδευτικών προγραμμάτων τα τελευταία δεκατρία χρόνια συνεχώς εξελίσσεται, ωριμάζει, ανακαλύπτει και αποκαλύπτει νέες μεθόδους, νέες ιδέες, νέες προσεγγίσεις, ενηλικιώνεται μαζί με τα παιδιά.
Φέτος, κατά την παρουσίαση του προγράμματος 2023-2024, τέθηκαν κάποια εύλογα ερωτήματα. Πώς κάνεις πιο γοητευτικό το μάθημα της Ιστορίας που ένα παιδί βρίσκει ίσως βαρετό, πώς το βοηθάς να κατανοήσει ένα ποίημα του Καβάφη, όταν αδιαφορεί για τον ρόλο που έπαιξε η Χάρτα του Ρήγα στην προετοιμασία της Ελληνικής Επανάστασης, εφόσον ανήκει κι αυτό σε μια εντελώς μακρινή και άγνωστη εποχή; Πώς θα επανεισαγάγεις τις ανθρωπιστικές σπουδές σε έναν κόσμο αδιάφορο προς αυτές και μηχανοποιημένο;
Αν η περίοδο της καραντίνας λόγω της πανδημίας οδήγησε τους πάντες, και πρωτίστως τους μαθητές, στις οθόνες των υπολογιστών, ταυτόχρονα σηματοδότησε καθοριστικά την εξέλιξη των εκπαιδευτικών προγραμμάτων ώστε αυτά να οριστικοποιήσουν τη σχέση τους με τον ψηφιακό, σύγχρονο κόσμο μας.
Η Έφη Τσιότσιου, εκτελεστική διευθύντρια και διευθύντρια Παιδείας του Ιδρύματος Ωνάση, λέει στην εισαγωγή της στον κατάλογο του προγράμματος: «… Θέλουμε παιδιά ανυπάκουα! Οριοθετημένα, αλλά οπωσδήποτε σκεπτόμενα, θέλουμε άφοβα να ρωτούν και να πηγαίνουν την απάντηση ακόμα παραπέρα. Με την ορμή να διεκδικούν και τη δύναμη να αμφισβητούν παρωχημένες αντιλήψεις. Θέλουμε να έχουν εμπεριστατωμένη γνώση για να ζυγίζουν με σιγουριά τα βήματά τους. Να στοχεύουν στο μέλλον με σεβασμό στην αξία όσων πρωτοπόρησαν πριν από εκείνα. Στο τέλος της διαδρομής προσβλέπουμε σε ενήλικες υγιείς και αισιόδοξους, με θαρραλέα αυτενέργεια, ελεύθερο αυτοπροσδιορισμό και συμπεριληπτική στάση ζωής».
Πώς όμως αντιμετωπίζεις παρωχημένες αντιλήψεις ετών, βαθιά ριζωμένες, αν δεν πείσεις τον/την αποδέκτη/-ρια ότι αξίζει να ξαναδεί το θέμα διαφωνίας του με μια νέα ματιά; Πώς θα κάνεις διάλογο αν δεν τον/την εκπαιδεύσεις μέσω της τέχνης, της ιστορίας, της λογοτεχνίας; Τόσο τα νέα παιδιά όσο και τους δασκάλους και τους γονείς τους.
Επιστρατεύοντας ενδεχομένως τη σωκρατική μέθοδο, στοχεύοντας σε μια πλήρη κατανόηση της ανάγκης για μια ζωή δίκαιη και άξια για όλους. Το φετινό εκπαιδευτικό πρόγραμμα του Onassis Education είναι γεμάτο από πολλούς τέτοιους προσωπικούς και συλλογικούς στόχους για μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικούς, δίνει, δε, συνειδητά έμφαση στους εφήβους.
Τα εργαλεία που έχει στη διάθεσή του είναι σημαντικά και πολύτιμα, από το Αρχείο Καβάφη και το καλλιτεχνικό πρόγραμμα της Στέγης μέχρι την ψηφιοποιημένη Ωνάσειο Βιβλιοθήκη και τις διαδικτυακές επισκέψεις και την ανοιχτή πλατφόρμα classroom.onassis.org. Θεμελιώδη θεωρεί και την ένταξη στα εκπαιδευτικά προγράμματα, για μία ακόμα χρονιά, όλων όσα αφορούν την ταυτότητα και τον προσδιορισμό φύλου.
Αν η περίοδο της καραντίνας, λόγω της πανδημίας, οδήγησε τους πάντες, και πρωτίστως τους μαθητές, στις οθόνες των υπολογιστών, σηματοδότησε καθοριστικά την εξέλιξη των εκπαιδευτικών προγραμμάτων, ώστε αυτά να οριστικοποιήσουν τη σχέση τους με τον ψηφιακό σύγχρονο κόσμο μας.
Το Ίδρυμα Ωνάση πηγαίνει, βεβαίως, στις σχολικές αίθουσες, αλλά φτάνει και στα πιο απομακρυσμένα μέρη της Ελλάδας, όπως και στα ελληνικά σχολεία του εξωτερικού χάρη στο διαδίκτυο. Στο πλαίσιο αυτής της ολιστικής προσέγγισης εντάσσονται οι μεγάλες κατηγορίες δράσεων: α) σχολικά προγράμματα, β) προγράμματα για ενήλικες και εκπαιδευτικούς, γ) ψηφιακά εκπαιδευτικά υλικά, δ) δράσεις. Σύντομα θα ενταχθεί και το ΑΙ, ώστε να λειτουργήσει καθοριστικά και συμπληρωματικά ως προς τη συμβατική διδασκαλία του σχολείου.
Να σημειωθεί ότι όλα τα προγράμματα είναι δωρεάν και χρειάζεται έγκαιρη αίτηση συμμετοχής. Πληροφορίες στην ιστοσελίδα onassis.org.
Τα προγράμματα για σχολεία
3D printing και ping pong - «Ο αγώνας για ισότητα ξεκινάει στο σχολείο»: Από την 1η Νοεμβρίου έως τις 31 Μαΐου 2024 θα λειτουργήσει ένα σύγχρονο εργαστήριο όπου κάθε μαθητής και μαθήτρια θα έρχεται σε επαφή με τις λειτουργίες της τρισδιάστατης εκτύπωσης και τις μηχανές κοπής λέιζερ.
Ο 6ος Πανελλήνιος Διαγωνισμός Ανοιχτών Τεχνολογιών στην Εκπαίδευση αποτελεί ένα πρόγραμμα διάρκειας εννέα μηνών για νέους και νέες όλων των ηλικιών από το νηπιαγωγείο έως το λύκειο που καλούνται να αξιοποιήσουν τη φαντασία τους και να βρουν βιώσιμες λύσεις σε καθημερινά ζητήματα με γνώμονα την ενίσχυση της ενσυναίσθησης και την ανάπτυξη της συναισθηματικής επίγνωσης μέσα από την επαφή με τις δράσεις.
Onassis Fab Library – «Το βιβλίο στον χρόνο»: Μια ιστορική βιβλιοθήκη με χιλιάδες σπάνιες εκδόσεις και τεκμήρια γίνεται ένα σύγχρονο lab, φιλοξενώντας 4 διαδραστικά εργαστήρια, για να γνωρίσουν οι μαθητές και οι μαθήτριες τα μυστικά και την ιστορία της τέχνης του βιβλίου. Είναι τα εξής: «Γνωρίζοντας την ιστορία της τυπογραφίας στο εργαστήριο του "τελευταίου Γουτεμβέργιου"» , «Ιστορία της χαρακτικής τέχνης: Από τα πρωτογράμματα στην Pop Art», «Ζωντανεύοντας την ιστορία της βιβλιοδεσίας μέσα από εφαρμογές επαυξημένης πραγματικότητας», «Διασώζοντας τη χάρτινη πολιτιστική κληρονομιά αιώνων σήμερα».
Η Ωνάσειος Βιβλιοθήκη προσφέρει επίσης ζωντανές διαδικτυακές περιηγήσεις. Μέσα από ένα live virtual tour ανακαλύπτουμε πώς η πολιτιστική κληρονομιά επτά αιώνων μπορεί να είναι συναρπαστική, σύγχρονη και ζωντανή.
Το πρόγραμμα «Ζωγραφήγηση: Ταξιδεύοντας με τα σύμβολα και τους μύθους της Χάρτας του Ρήγα» απευθύνεται σε μαθητές και μαθήτριες δημοτικού και αφορά ένα διαδραστικό, διασκεδαστικό και εκπαιδευτικό παιχνίδι γεμάτο γρίφους, ιστορίες, ζωγραφική και σύμβολα.
Με τους «Οργανούληδες», μαθητές και μαθήτριες δημοτικού μαθαίνουν ποια είναι τα βασικά όργανα στο ανθρώπινο σώμα, τη λειτουργία τους, πώς τα φροντίζουμε. Κυρίως πώς ένας γιατρός μπορεί να αντικαταστήσει ένα όργανο, όταν αυτό δεν λειτουργεί σωστά.
Το πρόγραμμα «Προστασία και συμπεριφορά στον ψηφιακό κόσμο: Μάθε να προστατεύεις την ιδιωτικότητά σου» παρουσιάζει όλους τους κινδύνους αλλά και τις επιπτώσεις από τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Το «Safe Steps» με τη Σοφία Μπεκατώρου είναι το πρώτο διαδραστικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα ψυχικής ενδυνάμωσης στην Ελλάδα και έχει ως στόχο την αντιμετώπιση του τραύματος με θεραπευτικό εργαλείο τον αθλητισμό. Δημιουργήθηκε για την ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας παιδιών και εφήβων 8-18 ετών που έχουν υποστεί τραύμα και την ενδυνάμωσή τους.
Το «Από τις μητροπόλεις του κόσμου στις σχολικές τάξεις της Ελλάδας 2023-24» αποτελεί το επιτυχημένο πρόγραμμα του Συνδέσμου Υποτρόφων του Ιδρύματος Ωνάση σε συνεργασία με τον οργανισμό The Tipping Point, προκειμένου να βοηθήσει μαθήτριες και μαθητές σε μια περίοδο της ζωής τους που καλούνται να αποφασίσουν για το μέλλον τους.
Για ενήλικες και εκπαιδευτικούς
Το «Εκπαιδεύομαι στον αυτισμό» είναι ένα πρόγραμμα ευαισθητοποίησης στην εκπαίδευση παιδιών με ΔΑΦ υπό το πρίσμα της εφαρμοσμένης ανάλυσης της συμπεριφοράς. Παράλληλα, το πρόγραμμα «Στην καρδιά του αυτισμού» μάς διδάσκει πώς μπορούμε να βοηθήσουμε παιδιά, εφήβους και ενήλικες με αυτισμό να διαχειριστούν θετικά μια επίσκεψη στο νοσοκομείο. Επίσης, το επιτυχημένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Η μουσική αγαπάει τον αυτισμό» που πραγματοποιείται για έντεκα χρόνια επιστρέφει για μία ακόμη χρονιά ως εργαλείο για κάθε επαγγελματία που δουλεύει με παιδιά τα οποία ανήκουν στο ευρύ φάσμα του αυτισμού.
Με το πρόγραμμα «Η τεχνητή νοημοσύνη στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση» η Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση ανοίγει τις πόρτες της και καλεί καθηγήτριες και καθηγητές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης σε ένα ταξίδι γνώσης αφιερωμένο στην τεχνητή νοημοσύνη και στον τρόπο εφαρμογής της στην εκπαίδευση.
Το «Μεγαλώνοντας παιδιά στην ψηφιακή εποχή» αφορά εκπαιδευτικούς και γονείς και τους ενημερώνει τι πραγματικά συμβαίνει στον ψηφιακό κόσμο των παιδιών.
Ψηφιακά εκπαιδευτικά υλικά
Μια καινοτόμος και απολύτως δημοκρατική εμπειρία εκπαίδευσης παρουσιάζεται στην εκπαιδευτική πλατφόρμα «Classroom», μια ευέλικτη, απεριόριστη, ελεύθερα προσβάσιμη και ανοιχτή για όλες και όλους ψηφιακή τάξη που αναβαθμίζει τη διά βίου μάθηση και τη σύγχρονη και ασύγχρονη τηλεκπαίδευση.
Το πρόγραμμα «Ψηφιακά μαθήματα Αρχείου Καβάφη - Ξεκλειδώνοντας το Αρχείο Καβάφη: Πρόσωπα - Εικόνες - Ιστορίες» ανοίγει νέους δρόμους προσέγγισης στη ζωή και το έργο του Αλεξανδρινού ποιητή. Πρωτότυπο επιμορφωτικό υλικό, μεθοδικά επιλεγμένα παραδείγματα και απρόσμενες συνδέσεις ανάμεσα σε τεκμήρια από ψηφιακές συλλογές, αρχεία, βιβλιοθήκες, καταλόγους και αποθετήρια στην Ελλάδα και το εξωτερικό.
Το βιογραφικό βίντεο κινουμένων σχεδίων «Η ζωή και το έργο του Γιαννούλη Χαλεπά μέσα από ένα animated video» παρουσιάζει τη μυθιστορηματική ζωή μιας μοναδικής μορφής της νεοελληνικής γλυπτικής.
Μεγάλης σημασίας είναι και οι «Εκπαιδευτικές δράσεις για τον αυτισμό: Ευαισθητοποιώντας την ελληνική και τη δημοτική αστυνομία». Ένα μικρό φυλλάδιο, επιστημονικά τεκμηριωμένο και συγχρόνως σε απλή γλώσσα, αποτελεί τον βασικό οδηγό ενημέρωσης γύρω από τις συμπεριφορές και τις αντιδράσεις των ανθρώπων με ΔΑΦ.
Το ψηφιακό υλικό για τα «Γιαννιώτικα τυπογραφικά σήματα στη Βενετία από τον 17ο έως τον 19ο αιώνα» μας εισάγει στην ιστορία του βιβλίου και στον μαγικό κόσμο των εικαστικών τεχνών, συγκεκριμένα στη δημιουργία των τυπογραφικών σημάτων, που είναι γνωστά και ως σήματα εκδότη.
Το μοντέλο της «Θετικής γονεϊκότητας» (positive parenting) έχει ως ακρογωνιαίο λίθο την επιβράβευση της θετικής συμπεριφοράς των παιδιών, τον σεβασμό και την εποικοδομητική διόρθωση των λαθών τους, δίνοντας έτσι στους γονείς μια άλλη κατεύθυνση και έναν εναλλακτικό τρόπο διαπαιδαγώγησης αλλά και καθημερινότητας. Το Ίδρυμα Ωνάση προχώρησε στη δημιουργία δύο περιεκτικών οδηγών, φιλοδοξώντας να στηρίξει τους γονείς στα πρώτα βήματα της κοινής τους πορείας με τα παιδιά τους.
Η φροντίδα της υγείας και η δωρεά οργάνων γίνονται μέρος της δημόσιας εκπαίδευσης στην Ελλάδα με όχημα τους «Οργανούληδες», ανοίγοντας στα δημοτικά σχολεία τη συζήτηση για την υγεία, τη λειτουργία βασικών οργάνων του σώματος αλλά και τη δωρεά τους. Όλες οι φαινομενικά δύσκολες ερωτήσεις γίνονται συναρπαστικές και εύκολα κατανοητές ιστορίες μέσα από τους χαρακτήρες των «Οργανούληδων», ενός εκπαιδευτικού προγράμματος του Ελληνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων και του υπουργείου Υγείας με την υποστήριξη του Ιδρύματος Ωνάση, που σχεδιάστηκε ειδικά για παιδιά 7-12 ετών.
Τέλος, το ψηφιακό βιβλίο και η εφαρμογή για Αndroid «Ο μικρός Ρήγας και τα μυστικά σύμβολα της Χάρτας» απευθύνεται σε παιδιά ηλικίας 8-12 ετών, γονείς και εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. Είναι διαθέσιμο στο onassis.org και μπορείτε να το κατεβάσετε δωρεάν.
