Ένας εντυπωσιακός αστρολάβος από ορείχαλκο – ή ένας φορητός αστρονομικός υπολογιστής – του 17ου αιώνα, που κάποτε ανήκε στη βασιλική συλλογή της πόλης Τζαϊπούρ στη δυτική Ινδία, θα βγει σε δημοπρασία στο Sotheby's του Λονδίνου στις 29 Απριλίου.
Το αντικείμενο είναι «ίσως το μεγαλύτερο που υπάρχει» και δεν έχει εκτεθεί ποτέ στο παρελθόν, δήλωσε ο Μπένεντικτ Κάρτερ, επικεφαλής του τμήματος Ισλαμικής και Ινδικής Τέχνης της Sotheby's, στο BBC.
Γνωστό ως μέρος της βασιλικής συλλογής του Μαχαραγιά Σαουάι Μαν Σινγκ Β΄ του Τζαϊπούρ, μεταβιβάστηκε μετά το θάνατό του στη σύζυγό του, Μαχαρανί Γκαγιάτρι Ντέβι, μία από τις πιο λαμπερές γυναίκες της εποχής της. Στη συνέχεια, κατά τη διάρκεια της ζωής της, μεταφέρθηκε σε ιδιωτική συλλογή.
Η ιστορία του «υπερυπολογιστή» του 17ου αιώνα
Οι αστρολάβοι είναι μεταλλικοί δίσκοι με πολυεπίπεδα, αλληλοσυνδεόμενα εξαρτήματα που χρησιμοποιούνταν ιστορικά για να υπολογίζουν την ώρα, να χαρτογραφούν τα αστέρια, την κατεύθυνση της Μέκκας και την κίνηση του ουρανού.
«Είναι ουσιαστικά μια δισδιάστατη προβολή ενός τρισδιάστατου σύμπαντος. Τα συγκρίνω με τα σύγχρονα smartphone, επειδή μπορείς να κάνεις τόσα πολλά πράγματα με αυτά», λέει η Δρ. Φεντερίκα Γκιγκάντε του Κέντρου Ιστορίας της Επιστήμης, της Ιατρικής και της Τεχνολογίας του Οξφόρδης.
«Μπορείς να υπολογίσεις την ώρα της δύσης και της ανατολής του ηλίου, το ύψος ενός κτιρίου, το βάθος ενός πηγαδιού, την απόσταση, και μάλιστα να τα χρησιμοποιήσεις για να προβλέψεις το μέλλον. Κάποτε χρησιμοποιούνταν για την κατάρτιση ωροσκοπίων».
Οι αστρολάβοι κατασκευάστηκαν για πρώτη φορά στην αρχαία Ελλάδα τον 2ο αιώνα π.Χ. και διαδόθηκαν στον ισλαμικό κόσμο μέχρι τον 8ο αιώνα. Κατά τους επόμενους αιώνες, άνθισαν κέντρα κατασκευής σε ολόκληρο το Ιράκ, το Ιράν, τη Βόρεια Αφρική και αλλού.
Το συγκεκριμένο όργανο κατασκευάστηκε στις αρχές του 17ου αιώνα στη Λαχόρη, στο σημερινό Πακιστάν, σε μια εποχή που η πόλη είχε καταστεί κορυφαίο κέντρο κατασκευής αστρολάβων στον κόσμο των Μογγόλων. Δημιουργήθηκε από δύο αδελφούς, τον Καΐμ Μουχάμαντ και τον Μουχάμαντ Μουκίμ, για έναν ευγενή των Μογγόλων.
Οι δύο αδελφοί ανήκαν στη λεγόμενη «Σχολή της Λαχόρης», ένα από τα πιο φημισμένα κέντρα κατασκευής αστρολάβων της εποχής. Η τέχνη αυτή διατηρήθηκε εντός μιας μόνο οικογένειας και μεταδόθηκε από γενιά σε γενιά.
Είναι γνωστό ότι μόνο δύο αστρολάβοι κατασκευάστηκαν από κοινού από τους αδελφούς. Ο άλλος, πολύ μικρότερος, φυλάσσεται σε μουσείο στο Ιράκ.
Ο συγκεκριμένος κατασκευάστηκε κατόπιν παραγγελίας του Ακά Αφζάλ, ενός ευγενή που διοικούσε τη Λαχόρη κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. Καταγόμενος από το Ισφαχάν του Ιράν, κατείχε διάφορες υψηλές θέσεις. Το τεράστιο μέγεθος και η πολυτέλεια του αντικειμένου αντανακλούν το κύρος του εντολέα.
Ο ιδιαίτερος αστρολάβος που βγαίνει σε δημοπρασία
«Ζυγίζει 8,2 κιλά, έχει διάμετρο σχεδόν 30 εκατοστά και ύψος περίπου 46 εκατοστά – σχεδόν τέσσερις φορές το μέγεθος ενός τυπικού αστρολάβου της Ινδίας του 17ου αιώνα», δήλωσε ο Κάρτερ.
Σύμφωνα με τον οίκο Sotheby's, το κομμάτι περιέχει 94 πόλεις χαραγμένες πάνω του, καθεμία σημειωμένη με τα αντίστοιχα γεωγραφικά μήκη και πλάτη, μαζί με 38 δείκτες αστεριών που συνδέονται με περίτεχνα φυτικά διακοσμητικά μοτίβα. Διαθέτει επίσης πέντε πλάκες βαθμονομημένες με ακρίβεια.
Αυτό το επίπεδο λεπτομέρειας αντανακλά την εξαιρετική δεξιοτεχνία της Σχολής της Λαχόρης, η οποία εκείνη την εποχή βρισκόταν «στο αποκορύφωμά της», λέει ο Κάρτερ. Εδώ, η τεχνική ακρίβεια, η λειτουργικότητα και η καλλιτεχνική ομορφιά συνυπήρχαν με έναν τρόπο που το ξεχώριζε από παλαιότερους αστρολάβους που κατασκευάζονταν σε περιοχές της Μέσης Ανατολής.
Το αντικείμενο αντανακλά επίσης την ευρύτερη επιστημονική τάση της αυλής των Μογγόλων, όπου οι ηγεμόνες και οι αυλικοί έδειχναν έντονο ενδιαφέρον για τις εξελίξεις στην αστρονομία και την αστρολογία.
«Δεν είναι μόνο μεγάλο, όμορφο και βαρύ, αλλά είναι και τόσο απίστευτα ακριβές που θα σας δώσει τον ακριβή βαθμό υψομέτρου [ενός ουράνιου σώματος]», δήλωσε η Γκιγκάντε.
Πρόσθεσε ότι το μόνο όργανο με το οποίο μπορεί να συγκριθεί είναι πιθανώς ένα που κατασκευάστηκε για τον Αμπάς Β΄ της Περσίας.
Η Sotheby's αναφέρει ότι η άριστη κατάσταση του αντικειμένου και η βασιλική του προέλευση αναμένεται να προσελκύσουν έντονο ενδιαφέρον από μουσεία και συλλέκτες, με το αντικείμενο να βγαίνει στην αγορά με εκτιμώμενη αξία 1,5-2,5 εκατομμύρια λίρες.
Το τρέχον ρεκόρ κατέχει ένας οθωμανικός αστρολάβος, ο οποίος ήταν ένα πολύ μικρότερο αντικείμενο που πωλήθηκε το 2014 για λίγο λιγότερο από 1 εκατομμύριο λίρες.
Με πληροφορίες από BBC
