Για περισσότερα από 150 χρόνια, ένα περίεργο αρχαίο αιγυπτιακό άγαλμα ενός γονατιστού άνδρα βρισκόταν στις συλλογές των Εθνικών Μουσείων της Σκωτίας (NMS) στο Εδιμβούργο. Το πρόσωπο του άνδρα έχει καταστραφεί κάποια στιγμή τα τελευταία 3.000 χρόνια. Όμως, φωλιασμένη στα απλωμένα χέρια του βρίσκεται η μικρή φιγούρα ενός παιδιού. Το παιδί, αναμφισβήτητα, είναι ένας φαραώ.
Το αρχαίο γλυπτό φυλάσσεται στο Εθνικό Μουσείο της Σκωτίας στο Εδιμβούργο μετά την ανασκαφή του από τον αρχαιολόγο Alexander Henry Rhind, ο οποίος πέθανε το 1863, σε ηλικία μόλις 29 ετών, από φυματίωση, στο ταξίδι της επιστροφής του από την Αίγυπτο.
Το άγαλμα αποτελούσε μυστήριο για γενιές αιγυπτιολόγων, επειδή δεν μπορούσαν να ερμηνεύσουν το σύμπλεγμα. Σύμφωνα με τις αυστηρές συμβάσεις που διέπουν κάθε πτυχή της αιγυπτιακής ζωής, ένας κοινός πολίτης δεν θα μπορούσε, σε καμία περίπτωση, να αγγίξει έναν βασιλέα, πόσο μάλλον να έχει τόσο στενή επαφή, και η αποτύπωση μιας τέτοιας στενής σωματικής σχέσης είναι δίχως άλλο αιρετική.
Η Margaret Maitland, επιμελήτρια στα Εθνικά Μουσεία της Σκωτίας κατάφερε να αποκρυπτογραφήσει το αρχαίο άγαλμα, δίνοντας με αυτό τον τρόπο όνομα στον άνδρα του οποίου έχει καταστραφεί το πρόσωπο, αναγνωρίζοντας μια ολόκληρη ομάδα γλυπτών, μεταξύ άλλων και σε άλλα μεγάλα μουσεία, που δεν είχαν ποτέ πριν κατηγοριοποιηθεί μαζί.
Τα αγάλματα, ανακάλυψε η Maitland, προέρχονται όλα από την ίδια αξιοσημείωτη τοποθεσία στην Αίγυπτο: Deir el-Medina, ένα χωριό της ερήμου με τεχνίτες που σχεδίαζαν, κατασκεύαζαν και διακοσμούσαν τους τάφους που εξασφάλιζαν την αθανασία των φαραώ. Με τον τρόπο αυτό, είχαν πρόσβαση στα πιο προσωπικά μυστικά των ηγεμόνων τους.
Πριν την έρευνα της Maitland, ερευνητές πίστευαν ότι επρόκειτο για την απεικόνιση ενός δασκάλου με ένα βασιλικό παιδί, ενώ ο βικτοριανός αρχαιολόγος που το ανέσκαψε πρώτος πίστευε ότι επρόκειτο για έναν βασιλιά που τον θήλαζε η θεά Ίσις - παρόλο που η μικρή μορφή φορούσε στέμμα, ενώ η μεγαλύτερη μορφή ήταν σίγουρα άνδρας.
Καθώς η αρχαία Αίγυπτος έπεφτε σε παρακμή, το χωριό Deir el-Medina εγκαταλείφθηκε σταδιακά και δεν ξαναχτίστηκε ποτέ. Όμως, στην ακμή της, η απομονωμένη κοινότητα ήταν γεμάτη από ανθρώπους με κύρος, υψηλή εξειδίκευση και μόρφωση, οι οποίοι πληρώνονταν καλά για την τέχνη τους. Ο αλφαβητισμός ήταν τόσο διαδεδομένος στο Deir el-Medina που οι αρχαιολογικές ανασκαφές αποκάλυψαν χιλιάδες θραύσματα τα οποία περιείχαν σκίτσα, μηνύματα, λίστες, παράπονα και αστεία. Ο ναός των εργατών, καθώς και οι δικοί τους τάφοι, έχουν επίσης βρεθεί θαμμένοι στην άμμο.
Η Maitland οδηγήθηκε σε μια ανακάλυψη. Η μικρή φιγούρα που απεικονιζόταν στο άγαλμα δεν ήταν ένας ζωντανός φαραώ, αλλά το άγαλμα ενός φαραώ. Η εικονογραφία του μεγαλύτερου άνδρα, γονατιστού όπως είναι με τεντωμένα χέρια, απηχούσε άλλες γνωστές απεικονίσεις μιας αιγυπτιακής μορφής που παρουσιάζει μια προσφορά και υπάρχει και σε άλλα μουσεία στον κόσμο.
Το συμπέρασμά της είναι ότι οι αρχαιότεροι εργάτες στο Deir el-Medina είχαν τη μοναδική δυνατότητα όχι μόνο να κατασκευάζουν τους τάφους των ηγεμόνων, αλλά και να προσφέρουν αγάλματα σε παρεκκλήσια του δικού τους ναού της Χάθορ, απεικονίζοντας τους εαυτούς τους σε στενότερη επαφή με αυτές τις εικόνες της θεϊκής δύναμης και εξουσίας. Αυτό δεν θα μπορούσε να συμβεί χωρίς τη γνώση της βασιλικής αυλής. Κάθε πτυχή των εργασιών του χωριού ρυθμιζόταν και καταγραφόταν, από τα υλικά που προμηθεύονταν μέχρι το φαγητό που έτρωγαν και την μπίρα που έπιναν. Αυτές οι εικόνες ήταν αμοιβαία επωφελείς, πιστεύει η Maitland, ενισχύοντας τόσο την υπέρτατη εξουσία των ηγεμόνων όσο και την πίστη και το κύρος των αξιωματούχων του χωριού που ήταν τόσο στενά συνδεδεμένοι μαζί τους.
Ποιος είναι λοιπόν ο απρόσωπος άνδρας και το άγαλμα του παιδιού φαραώ; Ο γονατιστός δωρητής φοράει μια γιρλάντα από λουλούδια στο κεφάλι του. Αυτό ήταν σύνηθες στα αγάλματα γυναικών αλλά πολύ σπάνιο στις απεικονίσεις ανδρών – εκτός από μια περίοδο κατά τη διάρκεια της βασιλείας των Ραμσή διαπίστωσε η Maitland.
Ο Ραμσής Β΄, γνωστός ως «Ραμσής ο Μέγας», βασίλευσε από το 1279 ως το 1213 π.Χ., είχε μακρά βασιλεία, η εικόνα του ήταν πανταχού παρούσα, καθώς ανήγειρε περισσότερους ναούς και αγάλματα προς τιμήν της δόξας του από οποιονδήποτε άλλο Αιγύπτιο ηγεμόνα. Ο ανώτερος αξιωματούχος του χωριού στο Deir el-Medina, και ο άμεσος σύνδεσμος με την αυλή του Ραμσή θα ήταν ένας αξιωματούχος γνωστός, αλλά το άγαλμα δεν δείχνει τα ρούχα που συνήθως φορούσε μια τέτοια ανώτερη προσωπικότητα.
Ο επόμενος στη σειρά –και, όπως πιστεύει η Maitland, ο άνθρωπος που θα είχε παραγγείλει το άγαλμα– θα ήταν ο ανώτερος γραφέας, ο οποίος ήταν υπεύθυνος για τις κρίσιμες επιγραφές στους τάφους. Αν η ταυτοποίηση του Ραμσή Β' από τη Maitland είναι σωστή, γνωρίζουμε ότι ο γραφέας ήταν ένας άνδρας που ονομαζόταν Ραμώς, διότι ο τάφος του σώζεται ακόμη. Ο Ραμώς, λοιπόν, έχει αποκτήσει τη δική του αθανασία – σε μια γκαλερί στο Εδιμβούργο.
Οι εσωτερικές διαμάχες μεταξύ των αιγυπτιολόγων είναι συνηθισμένες και η κατάρριψη μιας νέας θεωρίας ένα αγαπημένο σπορ. Αλλά, μέχρι στιγμής, η δουλειά της Μέιτλαντ έχει γίνει αποδεκτή. «Χρειάζεται περισσότερη δουλειά», λέει. «Με στοιχειώνει η ιδέα ότι η χαμένη επιγραφή –ίσως ακόμη και το χαμένο πρόσωπο– μπορεί να βρίσκεται ακόμη στην άμμο και να περιμένει να βρεθεί, για να αποδείξει ή να καταρρίψει τη θεωρία μου».
Με πληροφορίες από artnewspaper
