Εξι μήνες αφότου άρχισε να γράφει για τη ζωή του Τζ. Γκ. Μπάλαρντ, ο Κρίστοφερ Πριστ έμαθε ότι δεν θα προλάβαινε να τελειώσει το βιβλίο του. Η διάγνωση με καρκίνο σε τελικό στάδιο ήρθε την ώρα που επιχειρούσε να πλησιάσει τον εσωτερικό κόσμο ενός από τους πιο αινιγματικούς συγγραφείς του 20ού αιώνα, του ανθρώπου που μετέτρεψε την παιδική εμπειρία της Σαγκάης, την καταστροφή, τη βία, τις άδειες πισίνες και τα εγκαταλελειμμένα τοπία της μεταπολεμικής ζωής στη δική του, απολύτως αναγνωρίσιμη λογοτεχνική γλώσσα.
Το The Illuminated Man, που κυκλοφορεί τώρα από τις εκδόσεις Bloomsbury, ξεκίνησε ως μια βιογραφία του Μπάλαρντ. Στην πορεία έγινε κάτι πιο σύνθετο. Ο Πριστ πρόλαβε να γράψει περίπου 65.000 λέξεις πριν πεθάνει. Το υπόλοιπο βιβλίο ολοκληρώθηκε από τη σύντροφό του, Νίνα Άλλαν, η οποία δεν επιχείρησε να κρύψει το ρήγμα που άφησε πίσω του ο θάνατός του. Αντί να προσφέρει μια ομοιόμορφη, «τακτοποιημένη» βιογραφία, άφησε να περάσει στις σελίδες και η εμπειρία της αρρώστιας, της φροντίδας, της απώλειας.
Αυτό είναι και το στοιχείο που κάνει το βιβλίο να ξεχωρίζει. Η ζωή του Μπάλαρντ δεν προσφερόταν ποτέ για μια εύκολη βιογραφία. Αντιστάθηκε στις απόπειρες να αφηγηθεί κανείς τη ζωή του, ενώ και η αυτοβιογραφία του, το Miracles of Life, είχε διαβαστεί από πολλούς ως μια προσεκτικά επιμελημένη, μερική εκδοχή της αλήθειας. Ο Πριστ θέλησε να πάει πιο βαθιά. Να φωτίσει όχι μόνο τα γνωστά βιογραφικά επεισόδια, αλλά και το πώς γεννήθηκε αυτό το ιδιότυπο, σχεδόν προφητικό βλέμμα που έκανε τον Μπάλαρντ να μοιάζει πάντα σαν συγγραφέας ενός κόσμου που ερχόταν πριν ακόμη φανεί καθαρά.
Μόνο που το βιβλίο δεν μένει εκεί. Στην τελική του μορφή, η ανάλυση για το έργο του Μπάλαρντ συνυπάρχει με την ιστορία του ίδιου του βιογράφου του, που φεύγει από τη ζωή ενώ ακόμη προσπαθεί να τον κατανοήσει. Και έτσι το The Illuminated Man γίνεται κάτι περισσότερο από μια μελέτη για έναν συγγραφέα. Γίνεται και βιβλίο για τη θνητότητα, για το πώς γράφεται ένα έργο όταν ο χρόνος ξαφνικά στενεύει, για το πώς μια βιογραφία μπορεί να κουβαλά μέσα της δύο απουσίες αντί για μία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρόκειται για την «οριστική» βιογραφία του Μπάλαρντ. Αντίθετα, όσοι ψάχνουν ένα πλήρες, συμβατικό και αυστηρά γραμμικό πορτρέτο του ίσως απογοητευτούν. Το βιβλίο μοιάζει σπασμένο, ανολοκλήρωτο με έναν τρόπο σχεδόν εκούσιο, ασταθές στις ισορροπίες του. Ακριβώς όμως εκεί βρίσκεται και η δύναμή του. Δεν προσφέρει την άνεση μιας τελικής ετυμηγορίας. Αφήνει τον αναγνώστη μπροστά σε μια ζωή που δεν κλείνει εύκολα και σε ένα βιβλίο που αρνείται να γίνει απλώς ακόμη μία λογοτεχνική αποκατάσταση.
Ισως γι’ αυτό το The Illuminated Man μοιάζει τελικά τόσο κοντά στο ίδιο το πνεύμα του Μπάλαρντ. Οχι επειδή τον εξηγεί πλήρως, αλλά επειδή διατηρεί κάτι από την αστάθεια, την αμηχανία και τη σκοτεινή διαύγεια που είχαν και τα δικά του βιβλία. Ξεκίνησε ως μια βιογραφία για έναν συγγραφέα. Κατέληξε να γίνει και κάτι άλλο: ένα βιβλίο για το τι απομένει όταν η γραφή συναντά το τέλος.
Με στοιχεία από The Guardian
