Ένας σταυρός φτιαγμένος από τα συντρίμμια ενός σκάφους προσφύγων που ανατράπηκε στη Μεσόγειο πρόκειται να περιοδεύσει σε αγγλικά μουσεία και γκαλερί τέχνης σε λίγους μήνες, προκειμένου να ενθαρρύνει τη συζήτηση και τον προβληματισμό σχετικά με την κατάσταση των μεταναστών.
Ο σταυρός, που αποκτήθηκε από το Βρετανικό Μουσείο στο Λονδίνο πριν από πέντε χρόνια, είναι ένας από αυτούς που κατασκεύασε ένας ξυλουργός στο νησί Λαμπεντούζα, κοντά στις ακτές της Τυνησίας. Ο σταυρός θα εκτεθεί στο Μάντσεστερ, το Χέιστινγκς, το Ντέρμπι, το Ίπσουιτς, το Μπρίστολ και το Ρότσεστερ, με δάνειο από το Βρετανικό Μουσείο.
Ο σταυρός θα συνοδεύεται από δώδεκα μικροσκοπικά σκάφη φτιαγμένα από φτερά ποδηλάτων και γεμάτα με καμένα σπίρτα, που αντιπροσωπεύουν αυτούς που διασχίζουν με κάθε κίνδυνο τη Μεσόγειο ξεκινώντας από τη βόρειο Αφρική, με προορισμό την Ευρώπη. Τα σκάφη είναι έργο του γεννημένου στη Συρία καλλιτέχνη, Issam Kourbaj και είναι μέρος της σειράς με τίτλο «Dark Water, Burning World».
Οι σταυροί της Λαμπεντούζα έγιναν από τον Francesco Tuccio, έναν ντόπιο μαραγκό που φτιάχνει χειροτεχνήματα από ξύλο, μετά από μια τραγωδία τον Οκτώβριο του 2013, από τις μεγαλύτερες στη διάρκεια της κρίσης του προσφυγικού ζητήματος. Το πλοίο που μετέφερε 466 άτομα από τη Σομαλία και την Ερυθραία έπιασε φωτιά, ανατράπηκε και βυθίστηκε κοντά στο νησί. Πνίγηκαν συνολικά 311 άτομα. Οι 155 άνθρωποι που σώθηκαν μεταφέρθηκαν σε μια εκκλησία στη Λαμπεντούζα, και ο Τούτσιο ήταν εκεί με τους νησιώτες που συγκέντρωναν πόρους για να ταΐσουν και να ντύσουν τους επιζώντες και να θάψουν σώματα που ξεβράστηκαν στην ακτή.
Η εμπειρία του Τούτσιο εκείνη την ημέρα τον ώθησε να σκεφτεί τρόπους για να τραβήξει την προσοχή στην ανθρώπινη τραγωδία που πλήττει χρόνια το νησί του. Καθώς έκανε μια βόλτα σε μια παραλία εκείνο το απόγευμα, είδε δύο πολύχρωμα κομμάτια ξύλου, τοποθετημένα με έναν περίεργο τρόπο, που θύμιζαν το σχήμα ενός σταυρού. Συνειδητοποίησε γρήγορα ότι ήταν χαμένα κομμάτια μιας λέμβου μεταναστών.
Ο Τούτσιο αποφάσισε να αρχίσει να χρησιμοποιεί ξύλα από βάρκες που είχαν ναυαγήσει, από τα οποία δημιούργησε μια σειρά σταυρών, συμβόλων της συνεχιζόμενης και ολοένα και πιο παραγνωρισμένης μεταναστευτικής κρίσης που πλήττει την Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και την Αφρική, ως καθημερινή υπενθύμιση των ναυαγίων. Οι σταυροί υπάρχουν σε εκκλησίες και σπίτια σε ολόκληρο τον κόσμο και ένας από αυτούς αποκτήθηκε από το Βρετανικό Μουσείο του Λονδίνου.
«Συνδέω τον σταυρό με την ανάσταση, μια μεταφορά για τους μετανάστες που φτάνουν με ασφάλεια και ξεκινούν μια νέα ζωή στην Ευρώπη. Το ξύλο που χρησιμοποιώ αντιπροσωπεύει τον θάνατο και την τραγωδία, αλλά και την ελπίδα, την αναγέννηση και τη χριστιανική σωτηρία» είπε ο Τούτσιο, που σχεδόν δέκα χρόνια αργότερα εξακολουθεί να βγαίνει κάθε πρωί για να μαζέψει ξύλα, τα οποία στη συνέχεια χαράζει, λειαίνει και μεταμορφώνει σε σταυρούς στο εργαστήριό του. Τα στρώματα των κατεστραμμένων χρωμάτων παραμένουν στο ξύλο ως υπενθύμιση της τραγικής πηγής των υλικών.
«Οι Σύριοι που διέσχισαν τη Μεσόγειο με μικρά σκάφη ήταν απελπισμένοι και ήθελαν να ξεφύγουν από την καταστροφή της χώρας καταγωγής τους» δήλωσε ο Ισάμ Κουρμπάι. Στις μινιατούρες βάρκες του, τα καμένα σπίρτα αντανακλούν «το τραύμα που φέρνουν αυτές οι γυναίκες, τα παιδιά και οι άνδρες, ενώ η ρητίνη που συγκρατεί τα καμένα σπίρτα μαζί υπογραμμίζει τον τρόπο με τον οποίο συνδεόμαστε, συγκρατούμε και υποστηρίζουμε ο ένας τον άλλον σε απελπισμένους καιρούς».
Η έκθεση «Crossings: Community and Refuge» ανοίγει στο Μουσείο Ιστορίας του Λαού στο Μάντσεστερ στις 29 Μαΐου.
