Πάνω από 130 χρόνια μετά την ανακάλυψή του στην Ανατολική Ιάβα, ένα από τα πιο σημαντικά απολιθώματα στην ιστορία της ανθρωπότητας επέστρεψε επιτέλους στην Ινδονησία. Το δείγμα, γνωστό ως «Άνθρωπος της Ιάβας», άλλαξε την αντίληψή μας για το είδος μας και τους αρχαίους μας συγγενείς.
Στις 17 Δεκεμβρίου, μέσω μιας συμφωνίας επαναπατρισμού μεταξύ των Κάτω Χωρών και της Ινδονησίας, το απολίθωμα ολοκλήρωσε το μακρύ ταξίδι του στο Εθνικό Μουσείο της Τζακάρτα.
Η ανακάλυψη του απολιθώματος
«Για περισσότερο από έναν αιώνα, ένα σημαντικό μέρος του παρελθόντος μας παρέμενε μακριά από την καθημερινότητα της ινδονησιακής κοινωνίας. Οι μελετητές το συζητούσαν, τα μουσεία το εξέθεταν, η παγκόσμια αφήγηση διαμορφωνόταν γύρω από αυτό, αλλά ο ινδονησιακός λαός, και ιδίως η νεότερη γενιά, δεν μπορούσε να το δει στην πατρίδα του. Αυτή η εποχή τελειώνει σήμερα», δήλωσε ο Fadli Zon, Υπουργός Πολιτισμού της Ινδονησίας, σε ομιλία που έδωσε αργότερα το απόγευμα.
Ο «Άνθρωπος της Ιάβας», ο οποίος ανακαλύφθηκε το 1891 από τον Ολλανδό παλαιοντολόγο Eugene Dubois, ταυτοποιήθηκε αργότερα ως μέλος του πρώιμου ανθρώπινου είδους Homo erectus και παρέμεινε για δεκαετίες στη συλλογή του Naturalis Biodiversity Center στο Λέιντεν της Ολλανδίας. «Ο Άνθρωπος της Ιάβας έγινε πρωτοσέλιδο σε όλο τον κόσμο τον 19ο αιώνα και σήμερα γίνεται ξανά πρωτοσέλιδο», δήλωσε ο Marcel Baukenbaum, διευθυντής του Naturalis.
Ο αρχαίος ανθρώπινος σκελετός είναι μόνο ένα από τα 28.000 απολιθώματα που ανακάλυψε ο Dubois στην Ινδονησία μεταξύ 1895 και 1920 και τα οποία η ολλανδική κυβέρνηση δεσμεύτηκε να επαναπατρίσει στην χώρα τους τον Οκτώβριο — αυτό που ο Zon αποκαλεί «το μεγαλύτερο πρόγραμμα επαναπατρισμού στον κόσμο».
Η επιστροφή του «Ανθρώπου της Ιάβας»
Εκείνο το φωτεινό πρωινό του Δεκεμβρίου της επαναπατρισμού, ο Baukenbaum μετέφερε τα απολιθώματα σε μια σφραγισμένη μαύρη βαλίτσα από την ολλανδική πρεσβεία στο μουσείο. Στην κεντρική πύλη, τον υποδέχτηκε θερμά η Indira Esti Nurjadin, διευθύντρια της Υπηρεσίας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ινδονησίας, η οποία διοικούσε το Εθνικό Μουσείο.
Περιτριγυρισμένοι από μαθητές και δημοσιογράφους με κάμερες, μπήκαν στο μουσείο, έφτασαν στην τεράστια αίθουσα με τον χάρτη της Ινδονησίας, και στη συνέχεια έστριψαν αριστερά και μπήκαν στον νέο εκθεσιακό χώρο που μοιάζει με σπήλαιο και ονομάζεται «Πρώιμη Ιστορία».
Εκεί, η Nurjadin και η ομάδα της είχαν ετοιμάσει μια ειδική αίθουσα για τον «Άνθρωπο της Ιάβας», στο κέντρο της έκθεσης και περιτριγυρισμένη από ένα αντίγραφο των παλαιότερων σπηλαιογραφιών του κόσμου και άλλα σημαντικά απολιθώματα του H. erectus. «Θέλουμε να αποδείξουμε ότι δεν τα παραλαμβάνουμε μόνο για να τα αποθηκεύσουμε σε κρυφά σημεία, αλλά ότι είμαστε περισσότερο από έτοιμοι να τα εντάξουμε στην έκθεσή μας», λέει η Nurjadin στο National Geographic.
Μπροστά από την αίθουσα του Ανθρώπου της Ιάβας, ο Baukenbaum έβαλε τη μαύρη βαλίτσα πάνω σε ένα λευκό τραπέζι και την άνοιξε. Εκεί ήταν: ένα κρανίο, ένα μηριαίο οστό, ένας γομφίος και ένα κοχύλι με σημάδια που οι επιστήμονες πίστευαν ότι είχε κατασκευαστεί από τον H.erectus.
«Πάντα ήταν δικά σας»
«Τώρα είναι όλα δικά σας», λέει ο Baukenbaum στην Nurjadin.
«Λοιπόν, πάντα ήταν δικά σας», λέει ο Marc Gerritsen, πρέσβης της Ολλανδίας στην Ινδονησία, ο οποίος επίσης παρευρέθηκε στην αποσφράγιση της βαλίτσας με τα απολιθώματα.
Η Nurjadin χαμογέλασε πλατιά και κάλεσε τον προϊστάμενο του τμήματος προϊστορίας του μουσείου, έναν παλαιοανθρωπολόγο ονόματι Budiman, για να μεταφέρει τα απολιθώματα στην τιμητική τους θέση. Μετά από έναν αιώνα μακριά, χρειάστηκε λιγότερο από μία ώρα στον Budiman και την ομάδα του για να εγκαταστήσουν τον «Άνθρωπο της Ιάβας» και να τον προετοιμάσουν να υποδεχτεί τους επισκέπτες του μουσείου.
Αργότερα την ίδια μέρα, το μουσείο πραγματοποίησε ένα «ruwatan», ένα ιερό τελετουργικό της Ιάβας που συμβολίζει την καλή πρόθεση της Ινδονησίας να υποδεχτεί τα δείγματα. Μέσα στην αίθουσα έκθεσης του «Ανθρώπου της Ιάβας», τρεις άνδρες με παραδοσιακές ενδυμασίες της Ιάβας έλεγαν προσευχές και πρόσφεραν τροφές.
Με πληροφορίες από National Geographic
