Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΑ
 

Ο Ερμής της Άνδρου, ένα άγαλμα ταξιδεμένο

Η κ. Ελένη Καλάβρια, Επιμελήτρια Αρχαιοτήτων Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων, γράφει για ένα μοναδικό έκθεμα της συλλογής του Αρχαιολογικού Μουσείου Χώρας Άνδρου.
Ο Ερμής της Άνδρου πρωτοστήθηκε στην Άνδρο στον 1ο αι. π.Χ., βρέθηκε το 1832 και το 1841 μεταφέρθηκε στην Αθήνα, στο Εθνικό Μουσείο, όπου θαυμάστηκε έως το 1981, οπότε ξαναγύρισε στην Άνδρο.

Το 1832 ο Δημήτριος Φρ. Λουκρέζης, σκάβοντας το χωράφι του στην Παλαιόπολη της Άνδρου, βρήκε δύο αγάλματα, και τα δύο από παριανό μάρμαρο, το ένα με τη μορφή γυμνού νέου και το δεύτερο, μιας γυναικείας μορφής με χιτώνα και ιμάτιο. Η ανακάλυψη αυτή έκανε αίσθηση, παρά το γεγονός ότι οι κάτοικοι της Παλαιόπολης συχνά έβρισκαν αρχαιότητες στον χώρο που καταλαμβάνει η αρχαία πόλη της Άνδρου.


Στο μέσον της νοτιοδυτικής ακτής του νησιού βρίσκεται η αρχαία πόλη της Άνδρου που άκμασε από τους αρχαϊκούς έως τους πρώιμους βυζαντινούς χρόνους. Εκτείνεται από ψηλά στον λόφο με την Ακρόπολη, έως τη θάλασσα με τον βυθισμένο αρχαίο λιμενοβραχίονα. Τα ισχυρά της τείχη στέκονται ακόμα σε πολλά σημεία της σύγχρονης Παλαιόπολης, ενώ πολλά είναι τα ευρήματα –γλυπτά, κεραμική, επιγραφές, κοσμήματα, νομίσματα κ.ά.– που προέρχονται από εκεί και εκτίθενται στο Μουσείο Παλαιόπολης, στο Μουσείο Χώρας Άνδρου, στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και σε μουσεία του εξωτερικού. Σε ανασκαφές του Πανεπιστημίου Αθηνών και της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας έχουν αποκαλυφθεί δημόσια κτίρια της αρχαίας πόλης, τάφοι και βυζαντινοί ναοί.

 

Ο ίδιος ο Όθωνας, κατά την επίσκεψή του στην Άνδρο, στη διάρκεια του ταξιδιού του στα νησιά ως βασιλιάς των Ελλήνων, εντυπωσιάστηκε από το γλυπτό, πλήρωσε στον Παλαιοπολίτη «ανασκαφέα» το ποσό των 200 διστήλων (ισπανικό νόμισμα ισοδύναμο τότε με 6 δραχμές) και διέταξε τη μεταφορά του στην Αθήνα, ώστε να δωρηθεί το αριστούργημα στο νεοσυσταθέν Εθνικό Μουσείο που ακόμα στεγαζόταν στον ναό του Ηφαίστου, το λεγόμενο Θησείο, στην Αρχαία Αγορά.


Το άγαλμα του Ερμή και της γυναίκας βρέθηκαν στο πλάτωμα της Παλαιόπολης κοντά στη θάλασσα, στον χώρο της αρχαίας Αγοράς της πόλης. Το 1833, από το Ναύπλιο, ο Σπυρίδων Τρικούπης ανακοινώνει την εύρεση των δύο αγαλμάτων και των συνθηκών εύρεσής τους στην αρχαιολογική εφημερίδα Bullettino dell'Instituto di Corrispondenza Archeologica. Ο ίδιος ο Όθωνας, κατά την επίσκεψή του στην Άνδρο, στη διάρκεια του ταξιδιού του στα νησιά ως βασιλιάς των Ελλήνων, εντυπωσιάστηκε από το γλυπτό, πλήρωσε στον Παλαιοπολίτη «ανασκαφέα» το ποσό των 200 διστήλων (ισπανικό νόμισμα ισοδύναμο τότε με 6 δραχμές) και διέταξε τη μεταφορά του στην Αθήνα, ώστε να δωρηθεί το αριστούργημα στο νεοσυσταθέν Εθνικό Μουσείο που ακόμα στεγαζόταν στον ναό του Ηφαίστου, το λεγόμενο Θησείο, στην Αρχαία Αγορά. Tο γυναικείο άγαλμα αγοράστηκε και αυτό και μεταφέρθηκε αρχικά στη Στοά (όπως έλεγαν τότε τη Βιβλιοθήκη) του Αδριανού και έπειτα στο Εθνικό Μουσείο της οδού Πατησίων.

 

Όπως μας πληροφορεί ο Ανδριώτης ιστορικός και νομικός Δημήτριος Πασχάλης, ο Όθωνας πρότεινε στον Λουκρέζη να στείλει τον γιο του στη Γερμανία για σπουδές, αλλά εκείνος περιορίστηκε στο παραπάνω χρηματικό ποσό. Άλλη πηγή μιλά για αγορά των γλυπτών έναντι 800 δραχμών.

 

Ο Ερμής της Άνδρου. Φωτο: Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού, Αρχείο Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων.
Ο Ερμής της Άνδρου. Φωτο: Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού, Αρχείο Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων.


Το άγαλμα του Ερμή της Άνδρου είναι έργο αξιόλογης τέχνης. Οι πρώτες αναφορές των επιστημόνων σε αυτό είναι εγκωμιαστικές. Τα πόδια έχουν συμπληρωθεί από τα γόνατα έως τους αστραγάλους και λείπουν τα χέρια. Ο νέος εικονίζεται γυμνός, με το ιμάτιό του να ακουμπά στον αριστερό του ώμο και να πέφτει στην πλάτη. Ρίχνει το βάρος του σώματός του στο δεξί πόδι και λυγίζει το αριστερό. Δίπλα, στο δεξί πόδι, υπάρχει ένα στήριγμα σε μορφή κορμού δέντρου, πάνω στον οποίο ελίσσεται ένα φίδι. Τέτοια στηρίγματα σε μαρμάρινα αγάλματα συνηθίζονταν, όταν αυτά αντιγράφουν χάλκινα πρωτότυπα γλυπτά των κλασικών χρόνων. Ο νέος γέρνει το κεφάλι στα δεξιά. Το γλυπτό της Άνδρου ανήκει στον αγαλματικό τύπο του Ερμή «Άνδρου-Farnese» και αποτελεί ένα από τα καλύτερα σωζόμενα παραδείγματά του.

 

Από τα άλλα αντίγραφα του τύπου, ιδίως από εκείνο της Συλλογής Farnese στο Βρετανικό Μουσείο, μπορούμε να συμπληρώσουμε τα στοιχεία που λείπουν από το άγαλμα της Παλαιόπολης: το δεξί χέρι ακουμπούσε στον γοφό και το ιμάτιο τυλιγόταν γύρω από το ελαφρώς λυγισμένο αριστερό χέρι και έπεφτε ελεύθερο δίπλα από αυτό. Ο αγαλματικός τύπος απεικονίζει τον Ερμή, όπως φαίνεται από το αντίγραφο στο Βρετανικό Μουσείο, όπου η μορφή κρατά κηρύκειο, το σύμβολο του θεού και φορά φτερωτά σανδάλια. Στο άγαλμά μας τα πόδια αποδίδονται χωρίς σανδάλια.


Το πρωτότυπο άγαλμα το οποίο αντιγράφουν ο Ερμής της Άνδρου, εκείνος στο Βρετανικό Μουσείο και αρκετά ακόμα έργα, κορμοί και κεφαλές σε διάφορα μουσεία του κόσμου, δημιουργήθηκε στα κλασικά χρόνια, γύρω στο 360 π.Χ., από ένα εργαστήριο ή έναν γλύπτη που είχε δεχτεί έντονα την επίδραση του έργου του Πραξιτέλη. Αυτό γίνεται κατανοητό αν παρατηρήσει κανείς τις μεγάλες ομοιότητες των έργων αυτών με τον Ερμή της Ολυμπίας, γλυπτό του μεγάλου καλλιτέχνη του 4ου αι. π.Χ.

 

Το γυναικείο άγαλμα που βρέθηκε μαζί με τον Ερμή. Φωτο: Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού, Αρχείο Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων.
Το γυναικείο άγαλμα που βρέθηκε μαζί με τον Ερμή. Φωτο: Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού, Αρχείο Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων.

 

Κοντά στον χώρο εύρεσης του αγάλματος του Ερμή και της γυναίκας υπήρχε ένα οικοδόμημα, πιθανότατα ένα ηρώο για τη λατρεία και τίμηση επιφανών νεκρών, καθώς και μια επιγραφή τιμητική που αναφέρει την Εγνατία Μαξιμίλλα και τον Πόπλιον Γλείτιο Γάλλο, ευεργέτες της πόλης στα χρόνια του Νέρωνα (γύρω στο 65 μ.Χ.). Έτσι τα δύο αγάλματα συσχετίστηκαν με τους δύο αναφερόμενους στην επιγραφή.

 

Ωστόσο το άγαλμα του Ερμή είναι παλαιότερο από εκείνο της γυναίκας, το οποίο ακολουθεί τον τύπο της Μεγάλης Ηρακλειώτισσας και χρονολογείται στα μέσα του 1ου αι. μ.Χ., δηλαδή είναι σύγχρονο της επιγραφής. Έχει υποστηριχθεί ότι το άγαλμα του Ερμή ξαναχρησιμοποιήθηκε σε συνδυασμό με το γυναικείο, στον 1ο αι. μ.Χ., αφού πρώτα είχε στηθεί είτε ως επιτύμβιο είτε ως τιμητικό στον 1ο αι. π.Χ. Ήταν συνηθισμένη η χρήση αγαλματικών τύπων του Ερμή μαζί με γλυπτά στον τύπο της Μεγάλης Ηρακλειώτισσας, τόσο για την τίμηση επιφανών πολιτών σε δημόσιους χώρους όσο και για τη διαιώνιση της μνήμης τους και συχνά για τη λατρεία τους ως ηρώων σε ταφικά μνημεία.


Πολλές λοιπόν ήταν οι μετακινήσεις που υπέστη ο Ερμής μας: πρωτοστήθηκε στην Άνδρο στον 1ο αι. π.Χ., ξαναχρησιμοποιήθηκε πλάι στο γυναικείο άγαλμα, γύρω στο 65 μ.Χ., βρέθηκε το 1832 και το 1841 μεταφέρθηκε στην Αθήνα, στο Εθνικό Μουσείο, όπου θαυμάστηκε έως το 1981, οπότε ξαναγύρισε στην Άνδρο, στην Χώρα αυτή τη φορά, για να σταθεί στο μέσον μιας αίθουσας Μουσείου και να αποτελεί από τότε σημείο αναφοράς μεταξύ των εκθεμάτων του.

 

Το Αρχαιολογικό Μουσείο Χώρας Άνδρου βρίσκεται στην πλατεία Καΐρη στη Χώρα της Άνδρου και στεγάζει αρχαιότητες από τον γεωμετρικό οικισμό της Ζαγοράς και άλλα ευρήματα από το νησί, κυρίως γλυπτά, από τους αρχαϊκούς χρόνους έως την εποχή της ενετοκρατίας.

 

Επιμέλεια: Χρήστος Παρίδης

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ένας ξεχωριστός Κυκλαδίτης στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης
Ο Δρ. Ιωάννης Δ. Φάππας, Επιμελητής Αρχαιοτήτων του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, γράφει για την ανδρική μορφή «κυνηγού» ή «πολεμιστή» που εκτίθεται στη συλλογή κυκλαδικών αρχαιοτήτων του Μουσείου.
Μια αττική ερυθρόμορφη κύλιξ στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης
Ο επιμελητής αρχαιοτήτων του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, κ. Γιώργος Τασούλας, γράφει για ένα αριστούργημα της συλλογής του μουσείου που εκτίθεται στην ενότητα «Αρχαία Ελληνική Τέχνη. Μία ιστορία με εικόνες».
Τα σύνεργα του ηθοποιού από τον Κεραμεικό
H διευθύντρια της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών, κ. Ελένη Σπ. Μπάνου, και ο υπεύθυνος του αρχαιολογικού χώρου και του Μουσείου Κεραμεικού, κ. Λεωνίδας Κ. Μπουρνιάς, γράφουν για το εύρημα από τον τάφο του ηθοποιού Μακαρέα.
Ύστατο χαίρε. Ο νεκρικός θρήνος σε μία πήλινη λουτροφόρο στο Μουσείο Μπενάκη
Η Επιμελήτρια Προϊστορικών, Αρχαίων Ελληνικών & Ρωμαϊκών Συλλογών του Μουσείου Μπενάκη, Ειρήνη Παπαγεωργίου, μας παρουσιάζει ένα σπάνιο αριστούργημα από τη συλλογή του Μουσείου.

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

1821-2021: Η συνείδηση της ενότητας
Ο εορτασμός για το 1821 βρίσκεται ήδη στο βάθρο που του αξίζει γιατί είναι ένα γεγονός ελευθερίας, πατριωτισμού και ενότητας και αυτές είναι αξίες που δεν πρέπει ούτε να ευτελίζονται ούτε να χαρίζονται στα άκρα.
Η βραβευμένη αρχαιολόγος Ντόρα Βασιλικού αφηγείται τη ζωή της στη LiFO
Η αρχαιολόγος που έχει ασχοληθεί ενδελεχώς με τη ζωή και την τέχνη των Μυκηναίων μιλά για τη μελέτη του ανθρώπινου παρελθόντος και τις αναγωγές στη σύγχρονη εποχή.
Η στεγαστική αποκατάσταση των προσφύγων
Η Αγροτική και Αστική αποκατάσταση ως κύρια προτεραιότητα, η οικιστική πολιτική του Ταμείου Περίθαλψης Προσφύγων, και τα βασικά κριτήρια επιλογής των περιοχών εγκατάστασης των προσφύγων στην Αθήνα και στον Πειραιά
Τα θαμμένα αγάλματα του πολέμου
Επί έξι μήνες πριν από την εισβολή των Γερμανών μια ομάδα από εργάτες και αρχαιολόγους έσκαβε τα δάπεδα του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου για να θάψει εκεί ό,τι πολυτιμότερο έχει η Αθήνα: τους κούρους και τις ληκύθους της.
Στα ξεχασμένα ιερά της Ανατολικής Αττικής
Βραυρώνα, Ραμνούς, Αμφιάρειο: Ένα οδοιπορικό του LIFO.gr σε τρεις παραμελημένους τόπους υψηλής αρχαιολογικής αξίας
Οι Ναζί στο Άγιο Όρος: 40 ιστορικές φωτογραφίες
Ένα γυάλινο μυροδοχείο από την Κωνσταντινούπολη στο Μουσείο Μπενάκη Ισλαμικής Τέχνης
H Μίνα Μωραΐτου, επιμελήτρια του Μουσείου Μπενάκη Ισλαμικής Τέχνης, γράφει για ένα πολύτιμο μυροδοχείο της συλλογής του.
Η λογική του προστίμου
Από το βασανισμένο σώμα του Μεσαίωνα στο σώμα-αγορά του σήμερα
Σπάνιες φωτογραφίες της Λένι Ρίφενσταλ στην Αρχαία Ολυμπία
Όταν κατασκεύαζε το ναζιστικό της έπος Olympia, το οποίο δεκαετίες μετά εξακολουθεί να προκαλεί συζητήσεις.
Η εξέγερση του Μάη του '68 και οι εχθροί της
Όταν εκδηλώθηκε, το κίνημα του Μάη του '68 είχε κάποιους αντιπάλους και εχθρούς: το καπιταλιστικό σύστημα, τους φιλελεύθερους πολιτικούς, την Ακροδεξιά, τη Δεξιά του Ντε Γκωλ, το Κέντρο, το Κομμουνιστικό Κόμμα Γαλλίας, τους διανοουμένους, τα μέσα προπαγάνδας και τα ΜΜΕ όλων αυτών των δυνάμεων.
Η «Πιπίνα» του Δεσποτικού στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Πάρου
O Γιάννος Κουράγιος, αρχαιολόγος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων και υπεύθυνος ανασκαφής στο Ιερό του Απόλλωνα, στο Δεσποτικό, γράφει για ένα από τα πιο πολυταξιδεμένα ευρήματα του Αρχαιολογικού Μουσείου της Πάρου.
Σημειώσεις για το πέρασμα του Cοvid–19 από την Ελλάδα την άνοιξη του 2020
Αν η τωρινή πανδημία, που έχει αποδειχτεί ελάχιστα φονική σε σύγκριση με προηγούμενους λοιμούς, βρει μια θέση στην Iστορία, θα είναι όχι εξαιτίας της δράσης της αλλά εξαιτίας της αντίδρασης σε αυτήν.
Ένα σύνολο κοσμημάτων από την Κυπριακή Συλλογή του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης
O Kαθηγητής Ν. Χρ. Σταμπολίδης, Διευθυντής του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, επέλεξε να γράψει για ένα σύνολο κοσμημάτων από την Κυπριακή Συλλογή του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης (Συλλογή Θ.Ν. Ζιντίλη), που είναι μία από τις μεγαλύτερες συλλογές κυπριακών αρχαιοτήτων στον κόσμο με περισσότερα από 800 αντικείμενα.
Πρωτομαγιά, αυτή η «κόκκινη»
Είναι από τις επετείους με τις πιο συγκινητικές ιστορικές αναφορές. Και παραμένει δραματικά επίκαιρη, παρ’ όλη τη «σπουδή» να αποδυναμωθεί, ο συμβολισμός της
Οι επιστολές του Πλινίου του Νεότερου στη σύζυγό του Καλπουρνία
Η απομόνωση και ο χωρισμός στους ρωμαϊκούς καιρούς
Συνεχίζοντας την περιήγηση στο lifo.gr, αποδέχεστε τη χρήση cookies.     Μάθετε περισσότερα.     Αποδοχή