Μια διασυνοριακή έρευνα δημοσιογράφων του Eurovision News Spotlight, στην οποία συμμετείχε το γερμανικό Deutsche Welle Fact Check, αποκάλυψε ότι το κράτος του Ισραήλ έχει χρησιμοποιήσει την Κυβερνητική Διαφημιστική Υπηρεσία του για να τρέξει πληρωμένες καμπάνιες στο εξωτερικό με στόχο τη διαμόρφωση της κοινής γνώμης στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική για την κατάσταση που επικρατεί στη Γάζα.
Έγγραφο της ισραηλινής κυβέρνησης δείχνει ότι από τα μέσα Ιουνίου του 2025 έχουν δαπανηθεί τουλάχιστον 42 εκατ. ευρώ σε διαφημίσεις σε πλατφόρμες όπως το YouTube και το X. Οι κινήσεις αυτές εντάσσονται στη στρατηγική δημόσιας διπλωματίας που αποκαλείται «Hasbara» («εξήγηση» στα εβραϊκά), ένας όρος που χρησιμοποιείται για τις οργανωμένες προσπάθειες βελτίωσης της εικόνας του Ισραήλ στο εξωτερικό.
Το Ισραήλ προωθεί βίντεο που αρνούνται τον λιμό Γάζα
Στις 22 Αυγούστου, την ίδια μέρα που η διεθνώς αναγνωρισμένη πλατφόρμα IPC (Integrated Food Security Phase Classification) δημοσίευσε την εκτίμησή της ότι μεγάλα τμήματα της Γάζας βρίσκονται σε συνθήκη λιμού, η Κυβερνητική Διαφημιστική Υπηρεσία του Ισραήλ ξεκίνησε νέα καμπάνια.
Δύο βίντεο, που προβλήθηκαν μέσω πληρωμένων διαφημίσεων στον επίσημο λογαριασμό του Υπουργείου Εξωτερικών στο YouTube, δείχνουν γεμάτες αγορές και εστιατόρια στη Γάζα, υποτίθεται τραβηγμένα τον Ιούλιο και τον Αύγουστο 2025. Με συνοδευτικό κείμενο και φωνή που παράχθηκε από τεχνητή νοημοσύνη, καταλήγουν με τη φράση: «Υπάρχει φαγητό στη Γάζα. Οποιοσδήποτε άλλος ισχυρισμός είναι ψέμα».
Τα βίντεο έχουν προβληθεί πάνω από 18 εκατ. φορές και δημοσιεύτηκαν στα αγγλικά, ιταλικά, γερμανικά και πολωνικά.
Στοχευμένη διαφήμιση σε Ευρώπη και ΗΠΑ
Σύμφωνα με το Ad Transparency Center της Google, οι διαφημίσεις στο YouTube μπορούν να στοχεύουν ανά φύλο, ηλικία και περιοχή. Το Ισραήλ επέλεξε χρήστες σε Γερμανία, Αυστρία, Ιταλία, Πολωνία, Ηνωμένο Βασίλειο και ΗΠΑ.
Ωστόσο, η ύπαρξη εστιατορίων και καταστημάτων δεν αναιρεί την πραγματικότητα της πείνας. Δημοσιογράφοι του DW εντόπισαν τα αρχικά βίντεο στα social media των ίδιων των καταστημάτων και επιβεβαίωσαν ότι προέρχονται από τους καλοκαιρινούς μήνες. Πολλά από αυτά τα εστιατόρια ανέφεραν ελλείψεις βασικών προϊόντων, κλείσιμο για πολλαπλές ημέρες και εκτίναξη των τιμών.
Ένα παράδειγμα είναι το Estkana Cafe στη συνοικία Ριμάλ της Πόλης της Γάζας, που δήλωσε ότι μεγάλες σακούλες αλεύρου πωλούνται προς εκατοντάδες ευρώ και ότι οι τιμές αλλάζουν καθημερινά. Τον Αύγουστο ένα γλυκό με σοκολάτα κόστιζε περίπου 25 ευρώ, ενώ σε άλλο εστιατόριο μια κρέπα με πραλίνα διατιμόταν γύρω στα 12 ευρώ.
Μαρτυρίες από το πεδίο στη Γάζα
Η Ρίχαμ Αμπού Αΐτα, συνιδρύτρια της παλαιστινιακής πλατφόρμας fact-checking Kashif, είπε ότι κατά τη διάρκεια εκπαιδεύσεων στη Γάζα αγόρασε 1 κιλό ζάχαρη προς 250 σέκελ (περίπου 65 ευρώ) και ένα σάντουιτς φαλάφελ με ψωμί στοίχιζε 30 σέκελ (8 ευρώ).
Ο δημοσιογράφος Μάτζντι Φάθι, που τράβηξε υλικό με λαχανικά σε τοπική αγορά, επιβεβαίωσε την αυθεντικότητα των εικόνων αλλά υπογράμμισε: «Τα προϊόντα είναι απλησίαστα για την πλειονότητα των κατοίκων».
Το DW ζήτησε σχόλιο από το Υπουργείο Εξωτερικών του Ισραήλ και το Κυβερνητικό Γραφείο Τύπου για την καμπάνια και για την επιλογή των συγκεκριμένων χωρών ως στόχων. Παραπέμφθηκαν στην πρεσβεία του Ισραήλ στο Βερολίνο, η οποία παρέπεμψε σε ανάρτηση στο X που επαναλάμβανε ότι «δεν υπάρχει λιμός στη Γάζα» και σε έγγραφο που αμφισβητεί τη μεθοδολογία του IPC.
Παράλληλα, εντοπίστηκε πληρωμένος σύνδεσμος που εμφανιζόταν πρώτος στα αποτελέσματα αναζήτησης Google για τον όρο «IPC famine». Ο σύνδεσμος οδηγούσε σε ισραηλινή κυβερνητική σελίδα που κατηγορούσε τον οργανισμό για «παραποιημένα δεδομένα». Το IPC απέρριψε τις αιτιάσεις.
Η μάχη της πληροφορίας στον πόλεμο Ισραήλ - Χαμάς
Ειδικοί τονίζουν ότι και οι δύο πλευρές του πολέμου στη Γάζα χρησιμοποιούν την παραπληροφόρηση, όμως ο όγκος και η ένταση της ισραηλινής εκστρατείας είναι αυτή τη στιγμή ασύγκριτα μεγαλύτερη.
Ο Τομάσο Κανέτα, συντονιστής fact-checking στο European Digital Media Observatory, δήλωσε στο DW: «Ο στόχος είναι ξεκάθαρος: να κερδίσουν τη συμπάθεια της κοινής γνώμης στη Δύση, ιδίως στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες».
Στο εσωτερικό του Ισραήλ, η κάλυψη από τα ΜΜΕ επηρεάζει άμεσα την προπαγανδιστική στρατηγική προς το εξωτερικό. Ο Ορέν Πέρσικο, δημοσιογράφος στο The Seventh Eye, χαρακτήρισε την άρνηση του λιμού «αντι-δημοσιογραφία». Όπως είπε: «Το ότι υπάρχουν δέκα μανάβικα με γεμάτα ράφια δεν σημαίνει ότι λίγα χιλιόμετρα πιο πέρα οι άνθρωποι δεν λιμοκτονούν κλεισμένοι στα σπίτια τους».
Η προπαγάνδα εκτυλίσσεται ενώ συνεχίζεται η αιματηρή σύγκρουση. Στις 7 Οκτωβρίου 2023 η Χαμάς εξαπέλυσε επίθεση στο Ισραήλ, σκοτώνοντας περίπου 1.200 ανθρώπους και παίρνοντας γύρω στους 250 ομήρους. Ως απάντηση, το Ισραήλ ξεκίνησε στρατιωτική επιχείρηση που, σύμφωνα με παλαιστινιακές πηγές υγείας, έχει προκαλέσει μέχρι σήμερα περίπου 60.000 θανάτους, εκ των οποίων το ένα τρίτο είναι παιδιά και έφηβοι.
Η ανθρωπιστική κρίση στη Γάζα χαρακτηρίζεται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας ως «ανθρωπογενής λιμός». Παρά τις εκκλήσεις των Ηνωμένων Εθνών και διεθνών οργανώσεων για ανεμπόδιστη παροχή βοήθειας, το Ισραήλ διατηρεί αυστηρό αποκλεισμό και περιορισμούς στην είσοδο εφοδίων.
Η αναγνώριση της Παλαιστίνης από ολοένα περισσότερα κράτη θεωρείται από τον πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου «τεράστια διπλωματική ήττα». Σε αυτό το πλαίσιο, η εκστρατεία διάψευσης του λιμού δεν αφορά μόνο την εικόνα του Ισραήλ αλλά και την προσπάθεια να περιοριστεί η διεθνής απομόνωση.
Όπως καταλήγει ο Κανέτα: «Η διαμάχη για το τι συμβαίνει στη Γάζα δεν διεξάγεται μόνο με όπλα, αλλά και με εικόνες, λέξεις και πληρωμένες διαφημίσεις».
Με πληροφορίες από Deutsche Welle
