Οι κυβερνήσεις σε πέντε κράτη μέλη της ΕΕ υπονομεύουν «συστηματικά και σκόπιμα» το κράτος δικαίου, αναφέρει κορυφαία οργάνωση για τα δικαιώματα των πολιτών στην Ευρώπη, ενώ τα δημοκρατικά πρότυπα επιδεινώνονται σε έξι ακόμη κράτη, μεταξύ των οποίων και ιστορικά ισχυρές δημοκρατίες.
Βασιζόμενη σε στοιχεία από περισσότερες από 40 ΜΚΟ σε 22 χώρες, η Civil Liberties Union for Europe (Liberties) χαρακτήρισε τις κυβερνήσεις της Βουλγαρίας, της Κροατίας, της Ουγγαρίας, της Ιταλίας και της Σλοβακίας ως «αποδομητικές», καθώς αποδυναμώνουν ενεργά το κράτος δικαίου.
Η έκθεση της οργάνωσης για το 2026, που δημοσιεύτηκε τη Δευτέρα, ανέφερε ότι το κράτος δικαίου έχει υποχωρήσει σε όλους τους τομείς – δικαιοσύνη, καταπολέμηση της διαφθοράς, ελευθερία των μέσων ενημέρωσης – στη Σλοβακία υπό την λαϊκιστική, αυταρχική και φιλορωσική κυβέρνηση του Ρόμπερτ Φίτσο.
Η εικόνα ήταν εξίσου ζοφερή και στη Βουλγαρία, ενώ η Ουγγαρία, όπου τα 16 χρόνια εξουσίας του Βίκτορ Όρμπαν ενδέχεται να λήξουν μετά τις εκλογές της 12ης Απριλίου, «αποτελεί μια κατηγορία από μόνη της, συνεχίζοντας να προωθεί ολοένα και πιο οπισθοδρομικούς νόμους και πολιτικές χωρίς καμία ένδειξη αλλαγής».
Αλλού, η Liberties χαρακτήρισε το Βέλγιο, τη Δανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία και τη Σουηδία – χώρες με ισχυρές δημοκρατικές παραδόσεις – ως «ολισθαίνουσες» (sliders): χώρες όπου το κράτος δικαίου υποχωρεί σε ορισμένους τομείς, χωρίς όμως η διάβρωση να αποτελεί μέρος μιας συνολικής πολιτικής στρατηγικής.
Πού βρίσκεται η Ελλάδα;
Η Τσεχία, η Εσθονία, η Ελλάδα, η Ιρλανδία, η Λιθουανία, οι Κάτω Χώρες, η Ρουμανία και η Ισπανία κατατάχθηκαν ως «στάσιμες» (stagnators), δηλαδή χώρες όπου οι συνθήκες του κράτους δικαίου ούτε βελτιώνονται ούτε επιδεινώνονται, σύμφωνα με την έκθεση των 800 σελίδων.
Στην ίδια κατηγορία εντάχθηκε και η Πολωνία, όπου ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ προσπαθεί να αποκαταστήσει βασικά στοιχεία του κράτους δικαίου – όπως μια ανεξάρτητη δικαιοσύνη – που είχαν αποδομηθεί από την προηγούμενη κυβέρνηση του κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS), αλλά εμποδίζεται από προεδρικά βέτο.
Μόνο η Λετονία χαρακτηρίστηκε «εργατική», με μια κυβέρνηση που βελτιώνει ενεργά τα πρότυπα του κράτους δικαίου.
Η έκθεση ανέφερε επίσης ότι οι μηχανισμοί της ΕΕ για την αντιμετώπιση της διάβρωσης του κράτους δικαίου είναι σε μεγάλο βαθμό αναποτελεσματικοί, καθώς τα περισσότερα κράτη-μέλη δεν μετατρέπουν τις κατευθυντήριες οδηγίες σε ουσιαστική δράση, παρά τις πολυετείς συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Διαπίστωσε ότι το 93% των συστάσεων στην έκθεση της Επιτροπής για το κράτος δικαίου του 2025 ήταν επαναλήψεις προηγούμενων ετών, πολλές χωρίς καμία αλλαγή στη διατύπωση, ενώ ο αριθμός νέων συστάσεων είχε μειωθεί στο μισό από το 2024.
Από τις 100 συστάσεις της Επιτροπής που αξιολογήθηκαν από τη Liberties, οι 61 δεν παρουσίασαν καμία πρόοδο, ενώ άλλες 13 επιδεινώθηκαν. «Η έκθεση της Επιτροπής είχε σκοπό να οδηγήσει σε συγκεκριμένη δράση», δήλωσε η εκτελεστική διευθύντρια της Liberties, Ιλίνα Νεσίκι.
Ωστόσο, μετά από επτά ετήσιες εκδόσεις, τα ευρήματα της Liberties αναδεικνύουν «όχι μόνο οπισθοδρόμηση, αλλά και συνεχιζόμενες και σκόπιμες προσπάθειες υπονόμευσης του κράτους δικαίου. Η επανάληψη συστάσεων χωρίς ουσιαστική συνέχεια δεν θα το αντιστρέψει», πρόσθεσε.
Η Liberties διαπίστωσε ότι οι συνθήκες του κράτους δικαίου επιδεινώθηκαν περισσότερο το 2025 στον πυλώνα των δημοκρατικών «ελέγχων και ισορροπιών»: δηλαδή στη δυνατότητα ανεξάρτητων ΜΚΟ και της κοινωνίας των πολιτών να οργανώνονται, να αμφισβητούν αποφάσεις και ζητούν από τις κυβερνήσεις να λογοδοτήσουν. Διαπιστώθηκε άνοδος της οπισθοδρομικής νομοθεσίας και των αυστηρών ποινών για συμμετοχή σε απαγορευμένες διαδηλώσεις, μεταξύ άλλων στην Ουγγαρία, όπου απαγορεύτηκαν εκδηλώσεις Pride και οι διοργανωτές τους – συμπεριλαμβανομένου του δημάρχου της Βουδαπέστης – τέθηκαν υπό επίσημη έρευνα.
Στην Ιταλία, εκδόθηκε ένα εξαιρετικά αυστηρό διάταγμα για την ασφάλεια, το οποίο ποινικοποιεί τα οδοφράγματα και άλλες μορφές διαμαρτυρίας, ενώ παράλληλα ενισχύει τις εγγυήσεις για την αστυνομία. Σε πολλά κράτη μέλη, οι διαδηλωτές για το κλίμα και υπέρ της Παλαιστίνης αντιμετώπισαν απαγορεύσεις και ποινές.
Και στον τομέα της δικαιοσύνης δεν σημειώθηκε πρόοδος, ανέφερε η Liberties, επισημαίνοντας ιδιαίτερα αυτό που χαρακτήρισε «μια αναδυόμενη τάση ολοένα και πιο επικριτικού ή εχθρικού πολιτικού λόγου απέναντι στη δικαιοσύνη και τους θεσμούς ανθρωπίνων δικαιωμάτων».
Ελάχιστη πρόοδος καταγράφηκε και στις προσπάθειες καταπολέμησης της διαφθοράς. Όσον αφορά την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, μόνο λίγα κράτη σημείωσαν βελτίωση. Οι επιθέσεις κατά δημοσιογράφων αυξήθηκαν στη Βουλγαρία, την Κροατία, την Ιταλία, τις Κάτω Χώρες και ιδιαίτερα στη Σλοβακία.
Με πληροφορίες από Guardian
