Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει το ενδεχόμενο να στερεί προσωρινά από τα νέα κράτη-μέλη το δικαίωμα άσκησης βέτο, σε μια προσπάθεια να καταστήσει τη διεύρυνση πολιτικά πιο αποδεκτή, καθώς εντείνεται η πίεση για ένταξη νέων χωρών πριν από το τέλος της δεκαετίας.
Σύμφωνα με σχέδια που επεξεργάζεται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, υποψήφιες χώρες όπως η Μολδαβία και κράτη των Δυτικών Βαλκανίων δεν θα αποκτούν αυτόματα, με την ένταξή τους στην ΕΕ, το δικαίωμα να μπλοκάρουν αποφάσεις εξωτερικής πολιτικής ή άλλα ζητήματα που απαιτούν ομοφωνία, όπως η φορολογία.
Η συζήτηση αφορά ιδιαίτερα το Μαυροβούνιο, το οποίο θεωρείται η πιο προχωρημένη από τις εννέα επίσημες υποψήφιες χώρες για ένταξη. Η πρώην γιουγκοσλαβική δημοκρατία των 624.000 κατοίκων επιδιώκει να γίνει το 28ο κράτος-μέλος της ΕΕ έως το 2028.
Αυτόν τον μήνα συνεδρίασε για πρώτη φορά η τεχνική ομάδα που έχει αναλάβει τη σύνταξη της συνθήκης ένταξης του Μαυροβουνίου, ένδειξη ότι οι διαπραγματεύσεις, που διαρκούν εδώ και 14 χρόνια, εισέρχονται στην τελική τους φάση.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εξετάζουν «δικλίδες ασφαλείας» για τα νέα κράτη-μέλη, ώστε να αποφεύγεται το μπλοκάρισμα σημαντικών αποφάσεων από μία μόνο χώρα, σύμφωνα με τέσσερις πηγές της ΕΕ.
Η ιδέα προέκυψε μετά τη δύσκολη εμπειρία με την Ουγγαρία, όταν η προηγούμενη φιλορωσική κυβέρνηση του Βίκτορ Όρμπαν άσκησε βέτο σε σημαντικές αποφάσεις της ΕΕ, μεταξύ αυτών και σε δάνειο ύψους 90 δισ. ευρώ προς την Ουκρανία.
Η προσωρινή απαγόρευση άσκησης βέτο θα μπορούσε να ενσωματωθεί στη συνθήκη ένταξης του Μαυροβουνίου και να αποτελέσει πρότυπο για τις υπόλοιπες υποψήφιες χώρες.
Ωστόσο, η συγκεκριμένη πρόταση θεωρείται νομικά οριακή και θα μπορούσε να εφαρμοστεί μόνο για περιορισμένο χρονικό διάστημα, ώστε να αποφευχθεί η δημιουργία «κρατών-μελών δεύτερης κατηγορίας».
Τι γίνεται με την Ουκρανία
Σε ξεχωριστή εξέλιξη, ο καγκελάριος της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς, απέστειλε επιστολή στους Ευρωπαίους ηγέτες ζητώντας «καινοτόμες λύσεις» για την επιτάχυνση της ένταξης των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων.
Στην επιστολή του χαρακτήρισε τη διεύρυνση της ΕΕ «γεωπολιτική αναγκαιότητα», ενώ πρότεινε και ένα καθεστώς «συνδεδεμένης συμμετοχής» για την Ουκρανία, ως «αποφασιστικό βήμα στην πορεία της προς την πλήρη ένταξη».
Η πρόταση προβλέπει ότι η Ουκρανία θα μπορούσε να συμμετέχει στις συνεδριάσεις της ΕΕ και να εκπροσωπείται στους θεσμούς της, χωρίς όμως δικαίωμα ψήφου.
Ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, απέρριψε την ιδέα, δηλώνοντας μέσω κοινωνικών δικτύων ότι «η θέση της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να είναι πλήρης και ισότιμη».
Η διεύρυνση της ΕΕ είχε ουσιαστικά παγώσει μέχρι τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, η οποία έδωσε νέα ώθηση στις ενταξιακές συνομιλίες με τις ανατολικές γειτονικές χώρες.
Η Κομισιόν ανέφερε πέρυσι ότι νέα κράτη-μέλη θα μπορούσαν να ενταχθούν έως το 2030, με το Μαυροβούνιο και την Αλβανία να θεωρούνται οι επικρατέστεροι υποψήφιοι, ενώ επαίνεσε και την ταχεία πρόοδο της Μολδαβίας, υποστηρίζοντας παράλληλα ότι η ένταξη στην ΕΕ θα μπορούσε να λειτουργήσει ως εγγύηση ασφάλειας για την Ουκρανία.
Η προσωρινή στέρηση του δικαιώματος άσκησης βέτο είναι μία από τις αρκετές προτάσεις που εξετάζονται ώστε η διεύρυνση να γίνει πιο αποδεκτή πολιτικά.
Η ένταξη νέων χωρών απαιτεί ομόφωνη έγκριση από όλα τα υπάρχοντα κράτη-μέλη, με ιδιαίτερη ανησυχία να υπάρχει για τη Γαλλία, όπου οι προεδρικές εκλογές του 2027 και η αυξανόμενη επιφυλακτικότητα απέναντι στη διεύρυνση δυσκολεύουν το κλίμα.
Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του Ευρωβαρόμετρου, μόλις το 43% των Γάλλων υποστηρίζει τη διεύρυνση της ΕΕ, ενώ το 48% τάσσεται κατά.
Πηγές της ΕΕ υποστηρίζουν ότι απαιτείται «δημιουργική σκέψη» ώστε να προχωρήσει η διεύρυνση, ιδιαίτερα στα Δυτικά Βαλκάνια, μια περιοχή 17,4 εκατομμυρίων κατοίκων όπου Ρωσία και Κίνα επιχειρούν να ενισχύσουν την επιρροή τους.
Με πληροφορίες από Guardian
