Έντονες πολιτικές και κοινωνικές αντιπαραθέσεις προκαλεί στην Ελβετία η ιστορική προσπάθεια να καταργηθούν οι φορολογικοί κανόνες που επιβαρύνουν τα παντρεμένα ζευγάρια όταν εργάζονται και οι δύο σύζυγοι.
Το καλοκαίρι, το ομοσπονδιακό κοινοβούλιο ενέκρινε οριακά νομοσχέδιο που προβλέπει την κατάργηση του συστήματος κοινής φορολόγησης, το οποίο συχνά οδηγεί σε υψηλότερη φορολογική επιβάρυνση για τα παντρεμένα ζευγάρια με δύο εισοδήματα σε σχέση με τα ανύπαντρα, ιδιαίτερα όταν και οι δύο σύζυγοι έχουν υψηλές αποδοχές.
Οι υποστηρικτές της μεταρρύθμισης υποστηρίζουν ότι το λεγόμενο «πέναλτι γάμου» τιμωρεί τον δεύτερο εργαζόμενο – συνήθως τις γυναίκες – και ενισχύει το παραδοσιακό μοντέλο όπου ο άνδρας εργάζεται και η γυναίκα μένει στο σπίτι. Θεωρούν ότι η αλλαγή θα ενθαρρύνει περισσότερες γυναίκες να ενταχθούν στην αγορά εργασίας και θα εναρμονίσει το ελβετικό φορολογικό σύστημα με τα περισσότερα κράτη-μέλη του ΟΟΣΑ, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Αυστραλία και πολλές ευρωπαϊκές χώρες.
Ωστόσο, ένας συντηρητικός συνασπισμός που περιλαμβάνει το δεξιό SVP, το Κεντρώο Κόμμα και ευαγγελικές οργανώσεις, προωθεί τη διενέργεια δημοψηφίσματος για να μπλοκάρει τον νόμο, υποστηρίζοντας ότι τιμωρεί τις οικογένειες με ένα εισόδημα, αποδυναμώνει τους γονείς που μένουν στο σπίτι και θα επιβαρύνει υπέρμετρα τις φορολογικές αρχές με περίπου 1,7 εκατ. νέες φορολογικές δηλώσεις.
Ο Τόμας Χουγκ, εταίρος φορολογικών υπηρεσιών στη Deloitte, σημείωσε: «Η συζήτηση φαίνεται αρχικά τεχνική, αλλά στην πραγματικότητα αντικατοπτρίζει βαθιές διαφορές απόψεων και έντονες πεποιθήσεις για το πώς πρέπει να οργανώνεται η οικογένεια και κατά πόσο το κράτος πρέπει να παρέχει κίνητρα προς μια κατεύθυνση ή άλλη».
Η πρόταση του Ομοσπονδιακού Συμβουλίου προβλέπει ατομική φορολόγηση κάθε ενήλικα, ανεξαρτήτως οικογενειακής κατάστασης. Σήμερα, το εισόδημα του δεύτερου εργαζόμενου, όταν συνυπολογίζεται με εκείνο του/της συζύγου υπό το καθεστώς της κοινής φορολόγησης, φορολογείται με υψηλότερο συντελεστή, μειώνοντας τα κίνητρα για αμειβόμενη εργασία.
Η νέα προσπάθεια μεταρρύθμισης έρχεται ύστερα από χρόνια αποτυχιών, συμπεριλαμβανομένου του δημοψηφίσματος του 2016, που απέρριψε αντίστοιχες αλλαγές.
Σύμφωνα με κυβερνητικές εκτιμήσεις, η μεταρρύθμιση θα μπορούσε να προσθέσει 60.000 εργαζόμενους στην αγορά και να αυξήσει το ΑΕΠ κατά 1%, αν και θα μειώσει τα φορολογικά έσοδα. Η Διάσκεψη των Καντονιακών Διευθυντών Οικονομικών, που αντιτίθεται στο σχέδιο, προειδοποιεί για απώλεια 1 δισ. φράγκων ετησίως σε ομοσπονδιακό και τοπικό επίπεδο.
Η Ελβετία έδωσε στις γυναίκες δικαίωμα ψήφου μόλις το 1971. Αν και η συνολική απασχόληση των γυναικών (80,4%) είναι πάνω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, μόνο το 60% εργάζεται πλήρως, έναντι 78% στον ΟΟΣΑ. Για τους άνδρες, το ποσοστό ξεπερνά το 90%.
Οι εκκλήσεις για φορολογική μεταρρύθμιση εντάθηκαν τα τελευταία 20 χρόνια, ενώ το Ανώτατο Δικαστήριο είχε ήδη αποφανθεί από το 1984 ότι η άνιση μεταχείριση παντρεμένων και ανύπαντρων ζευγαριών είναι αντισυνταγματική. «Είναι θέμα δικαιοσύνης. Η κυβέρνηση δεν πρέπει να ευνοεί ούτε να τιμωρεί κάποιο οικογενειακό μοντέλο», δήλωσε η Τζέιμι Βράιχοφ-Ντρόεζε, συνεταίρος σε εταιρεία διαχείρισης πλούτου και τοπική ακτιβίστρια. Η Χέδερ Κερνς-Λι, καθηγήτρια στη Σχολή Διοίκησης IMD στη Λωζάνη, πρόσθεσε: «Η τρέχουσα κατάσταση δημιουργεί πραγματικό δίλημμα για τα ζευγάρια καριέρας, ιδίως για τις γυναίκες».
Η υφιστάμενη νομοθεσία έχει οδηγήσει ακόμη και σε «εικονικούς γάμους» – τελετές χωρίς νομική κατοχύρωση – ή σε «φορολογικά διαζύγια» πλούσιων ζευγαριών που χωρίζουν πριν από τη σύνταξη για να επωφεληθούν από χαμηλότερους συντελεστές.
Η νέα νομοθεσία αναμένεται να οδηγηθεί σχεδόν σίγουρα σε δημοψήφισμα. Ακόμη κι αν οι συντηρητικοί δεν συγκεντρώσουν τις 50.000 υπογραφές που απαιτούνται, οι καντονιακές επιτροπές Οικονομικών του Ζόλοτορν και του Ααργκάου εξετάζουν να αξιοποιήσουν συνταγματική διάταξη που επιτρέπει σε οκτώ καντόνια να επιβάλουν εθνική ψηφοφορία.
Οι κάτοικοι της Ελβετίας φορολογούνται σε ομοσπονδιακό, καντονιακό και δημοτικό επίπεδο. Η τρέχουσα πρόταση αφορά μόνο τον ομοσπονδιακό φόρο, με επικριτές να τονίζουν ότι πολλά καντόνια έχουν ήδη μειώσει το «πέναλτι γάμου» μέσω εκπτώσεων, αναπροσαρμογής κλιμακίων ή μερικής κατανομής εισοδήματος.
Η βουλευτής και παιδονευροχειρουργός Μπετίνα Μπάλμερ, ένθερμη υποστηρίκτρια του νομοσχεδίου, τόνισε ότι η αντίσταση βασίζεται σε «φόβο για γραφειοκρατία» και πρόσθεσε: «Με το ίδιο σκεπτικό, οι γυναίκες δεν θα έπρεπε ποτέ να έχουν αποκτήσει δικαίωμα ψήφου».
Σύμφωνα με κυβερνητικά στοιχεία, το 50% των Ελβετών θα ωφεληθεί από τη μεταρρύθμιση, το 36% δεν θα δει αλλαγές και μόλις το 14% θα επιβαρυνθεί. «Η ατομική φορολόγηση είναι καλύτερη για την Ελβετία συνολικά», δήλωσε η Μπάλμερ. «Ωστόσο, αν πάει σε εθνικό δημοψήφισμα, φοβάμαι ότι μπορεί να απορριφθεί ξανά».
Με πληροφορίες από Financial Times
