Η κλιματική αλλαγή αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο ζουν οι άνθρωποι στον πλανήτη καθώς πλημμύρες, πυρκαγιές και ακραία καιρικά φαινόμενα αλλάζουν τη γη και καταστρέφουν περιουσίες.

 

Η ζωή με την κλιματική αλλαγή ως συνεχή απειλή στον ορίζοντα άλλαξε επίσης τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε την δική μας ύπαρξη.

 

Και τα δύο είδη αγωνίας – το οξύ «τραύμα» των άμεσων καταστροφών και η αίσθηση της υπαρξιακής καταστροφής – απαιτούν διαφορετικές αντιδράσεις, τόσο προσωπικές όσο και από την ίδια την κοινωνία.

 

Η Sarah Lowe είναι κλινική ψυχολόγος και επίκουρη καθηγήτρια στο τμήμα κοινωνικών και συμπεριφορικών επιστημών στη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Yale, και μίλησε στο CNBC για αμφότερες αυτές τις επιπτώσεις στην ανθρώπινη ευεξία.

 

Πώς να ζεις σε έναν κόσμο φυσικών καταστροφών και να διαχειρίζεσαι το άγχος για την κλιματική αλλαγή
Σε ατομικό επίπεδο, κάνε ό,τι μπορείς. Αυτό θα μπορούσε να είναι ύπαρξη ενός σχεδίου για το εάν συμβεί ξανά κάτι τέτοιο: Πού θα πάμε; Ο προγραμματισμός δίνει μερική αίσθηση ελέγχου.

 

Κλιματικές καταστροφές και τραύματα


Σχεδόν κάθε πολιτεία έχει επηρεαστεί από κάποιο είδος έκθεσης στην κλιματική αλλαγή, είτε πρόκειται για καταστροφή σχετική με τον καιρό, είτε πυρκαγιά, ανεμοστρόβιλο ή ο,τιδήποτε άλλο. Οι καταστροφές είναι κατά βάση στρεσογόνες. Και για μερικούς ανθρώπους, μπορεί να γίνουν τραυματικές είτε άμεσα – οδηγώντας σε άμεση απειλή της ζωή κάποιου, σοβαρούς τραυματισμούς, πένθος, καταστροφή περιουσίας – είτε έμμεσα.

 

Γνωρίζουμε (και αυτό ισχύει με την πανδημία επίσης) πως όταν οι άνθρωποι έρχονται αντιμέτωποι με στρεσογόνες καταστάσεις, κάποιοι με τάση για επιθετικότητα και βία μπορεί να παρουσιάσουν τέτοιου είδους συμπεριφορές λόγω στρες.

 

Τα ποσοστά παιδικής κακοποίησης και βίας από σύντροφο και αντίστοιχες καταστάσεις τείνουν να αυξάνονται μετά τις καταστροφές, καθώς και την υπερβολική ζέστη, επομένως αυτό είναι μια άλλη μορφή τραύματος που συμβαίνει στον απόηχο καταστροφών.

 

Οι καταστροφές συνδέονται επίσης με αυξημένα ποσοστά ποικίλων ψυχιατρικών καταστάσεων και συμπτωμάτων: κατάθλιψη, γενικευμένο άγχος, χρήση ουσιών, διαταραχές και συμπεριφορές υγείας, όπως η υγιεινή διατροφή και η άσκηση. Και όλα αυτά μπορούν να έχουν επιπτώσεις στην ψυχική υγεία μακροπρόθεσμα.

 

Για άτομα που δεν αντιμετωπίζουν σοβαρές απειλές για τη ζωή τους, είναι αγχωτικό εάν μέρος της περιουσίας τους πλημμυρίσει ή υποστεί ζημιά ή χρειαστεί να εκκενώσουν για άγνωστο χρονικό διάστημα — κάτι πολύ ενοχλητικό, ειδικά στην ιδέα ότι θα μπορούσε να γίνει καθημερινότητα που πρέπει να αντιμετωπίσει.

 

Πώς να ζεις σε έναν κόσμο φυσικών καταστροφών και να διαχειρίζεσαι το άγχος για την κλιματική αλλαγή
Γνωρίζουμε από τις καταστροφές, τις τρομοκρατικές επιθέσεις και την πανδημία ότι η επαφή με εικόνες από μέρη που επλήγησαν από καταστροφές, μπορεί να οδηγήσει σε συμπτώματα παρόμοια με μετατραυματικό στρες, όπως εφιάλτες, διαταραχές στον ύπνο κ.λπ.

 

Όσον αφορά τις συνέπειες στην ψυχική υγεία, γνωρίζουμε ότι η μετατραυματική διαταραχή άγχους (PTSD) μπορεί να προκύψει από καταστροφές. Οι καταστροφές συνδέονται επίσης με αυξημένα ποσοστά διάφορων ψυχιατρικών καταστάσεων και συμπτωμάτων: κατάθλιψη, γενικευμένο άγχος, χρήση ουσιών, διαταραχές αλλά και «συμπεριφορές υγείας», όπως υγιεινή διατροφή και άσκηση. Και όλα μπορεί μακροπρόθεσμα να έχουν επιπτώσεις στην ψυχική υγεία.

 

Υπάρχουν οι φυσικές συνέπειες των καταστροφών, όπως η έκθεση σε μούχλα ή τον καπνό της δασικής πυρκαγιάς. Η καθιστική συμπεριφορά που μπορεί να προέλθει από διαταραχές και ρουτίνες μπορεί να προκαλέσει παθήσεις σωματικής υγείας ή να αυξήσει τον κίνδυνο εμφάνισης τους– που στη συνέχεια συνδέονται με την ψυχική υγεία. Εκτός από άμεσα τραύματα, μπορεί να έχουν κι άλλες συνέπειες στην ψυχική υγεία που δεν είναι τόσο προφανείς.  

 

Προετοιμασία για άμεση καταστροφή της κλιματικής αλλαγής

 

Κάτι πολύ βασικό είναι η προετοιμασία σε πολλά διαφορετικά επίπεδα στο βαθμό που είναι εφικτό. Όλα συνδέονται, άλλωστε, με τους κοινωνικούς παράγοντες υγείας όπως το εισόδημα, η στέγαση και η απασχόληση. Για παράδειγμα, μερικοί άνθρωποι, όταν το σπίτι τους πλημμυρίζει, επενδύουν σε συστήματα όπως γεννήτριες ή αντλίες φρεατίων, για να αποτρέψουν να συμβεί ξανά, ενώ άλλοι δεν μπορούν να το κάνουν.

 

Σε ατομικό επίπεδο, κάνε ό,τι μπορείς. Αυτό θα μπορούσε να είναι ύπαρξη ενός σχεδίου για το εάν συμβεί ξανά κάτι τέτοιο: Πού θα πάμε; Ο προγραμματισμός δίνει μερική αίσθηση ελέγχου.

 

Σε κοινωνικό επίπεδο, ένας τρόπος αντιμετώπισης είναι η επένδυση σε υποδομές για την προστασία από έκθεση σε καταστροφικά φαινόμενα- είτε σημαίνει δημιουργία κατοικιών που αντέχουν σε μια καταστροφή, επένδυση σε γεννήτριες, σχέδια εκκένωσης ολόκληρων κοινοτήτων, εμπιστοσύνη μεταξύ κυβερνητικών φορέων και οργανισμών της κοινότητας. Όσο προστατεύουμε τους ανθρώπους από τις πραγματικά τραυματικές εμπειρίες κατά τη διάρκεια καταστροφών, τόσο καλύτερο είναι για την ψυχική υγεία.

 

Πώς να ζεις σε έναν κόσμο φυσικών καταστροφών και να διαχειρίζεσαι το άγχος για την κλιματική αλλαγή
Τα ποσοστά παιδικής κακοποίησης και βίας από σύντροφο και αντίστοιχες καταστάσεις τείνουν να αυξάνονται μετά τις καταστροφές, καθώς και την υπερβολική ζέστη.

 

Η προετοιμασία του εαυτού μας θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνει μια αίσθηση εμπιστοσύνης στην κοινότητα και την κυβέρνησή ότι δεν πρόκειται να μας θέσουν σε κίνδυνο. Αυτό είναι πραγματικά δύσκολο, γιατί είναι όλα πολύ ακριβά, και αν επενδύσεις σε ένα πράγμα σημαίνει ότι δεν μπορείς να επενδύσεις σε άλλα, αλλά είναι πολύ σημαντικό.

 

Οι εταιρείες πρέπει επίσης να προετοιμαστούν, ειδικά εάν πρόκειται να παρέχουν βασικές υπηρεσίες κατά τη διάρκεια καταστροφών, γιατί ένας από τους πιο στρεσογόνους παράγοντες μετά τις καταστροφές είναι η απώλεια δουλειάς ή το οικονομικό άγχος.

 

«Αφιερώστε χρόνο και χώρο για να φροντίσετε τον εαυτό σας, είτε αυτό σημαίνει άσκηση, διαλογισμό, να περάσετε χρόνο στη φύση. Είναι πραγματικά σημαντικό για να είστε πιο δυνατοί», τονίζει η Sarah Lowe. 

 

Άγχος για την κλιματική αλλαγή- «Θα κάνω παιδιά και θα τα φέρω σε έναν κόσμο που φλέγεται;»

 

Σε αυτό το σημείο, η Sarah Lowe κάνει μια διάκριση μεταξύ των τραυματικών στρεσογόνων παραγόντων που μπορεί να συμβούν λόγω καταστροφών και του άγχους για την κλιματική αλλαγή.

 

Πρόκειται, οπωσδήποτε, για υπαρξιακή απειλή. Οι άνθρωποι σκέφτονται όχι μόνο το μέλλον τους, αλλά και την τεκνοποίηση. «Θα κάνω παιδιά και θα τα φέρω σε έναν κόσμο που φλέγεται;». Νομίζω ότι είναι μια βάσιμη ανησυχία. Είτε πρόκειται να συμβεί στη ζωή σας είτε στη ζωή του παιδιού σας, η σκέψη για το μέλλον της ανθρώπινης φυλής προκαλεί άγχος και είναι απολύτως κατανοητό.

 

Γνωρίζουμε από τις καταστροφές, τις τρομοκρατικές επιθέσεις και την πανδημία ότι η επαφή με εικόνες από μέρη που επλήγησαν από καταστροφές, μπορεί να οδηγήσει σε συμπτώματα παρόμοια με μετατραυματικό στρες, όπως εφιάλτες, διαταραχές στον ύπνο κ.λπ.

 

«Δεν θα έλεγα να αποφύγετε οποιαδήποτε πληροφορία για την κλιματική αλλαγή. Συχνά λέω, δείτε τα στοιχεία και προχωρήστε. Δεν χρειάζεται να διαβάζετε κάθε άρθρο για την ίδια ιστορία. Εάν είναι αγχωτικό, να κρίνετε πότε να ασχοληθείτε αλλά και πότε όχι», σημειώνει.

 

Πώς να ζεις σε έναν κόσμο φυσικών καταστροφών και να διαχειρίζεσαι το άγχος για την κλιματική αλλαγή
«Θα κάνω παιδιά και θα τα φέρω σε έναν κόσμο που φλέγεται;». Είτε πρόκειται να συμβεί στη ζωή σας είτε στη ζωή του παιδιού σας, η σκέψη για το μέλλον της ανθρώπινης φυλής προκαλεί άγχος και είναι απολύτως κατανοητό.

 

Η υπαρξιακή απειλή της κλιματικής αλλαγής, η γνώση των επιπτώσεών της , μπορεί να οδηγήσει σε πολύ έντονα συναισθήματα θλίψης, άγχους και φόβου για το μέλλον. Υπάρχει η «οικολογική θλίψη» και η solastalgia, μια αίσθηση νοσταλγίας για το περιβάλλον του σπιτιού μας- σαν να νιώθεις νοσταλγία για το σπίτι σου, ενώ είσαι στο σπίτι. Και μετά το άγχος της κλιματικής αλλαγής.

 

Η αναγνώριση των συναισθημάτων είναι εξίσου σημαντική. Αφιερώστε χρόνο να ακούσετε τους νεότερους και τις ανησυχίες τους. Και αναγνωρίστε απλώς ότι είναι εντάξει, και απολύτως λογικό, να στεναχωριέται κανείς για απώλειες στα οικοσυστήματα, να αγχώνεται για το μέλλον της ανθρωπότητας και να έχει αυτά τα συναισθήματα. Προσπαθήστε να τους δώσετε δύναμη να αναλάβουν δράση για να αντιμετωπίσουν όσα νιώθουν.

 

Όταν το άγχος μετατρέπεται σε κλινικό πρόβλημα

 

Είναι θλιβερό να βλέπεις ένα τοπίο να αλλάζει. Η εξαφάνιση της φυσικής ομορφιάς είναι αντικειμενικά λυπηρή. Είναι τρομακτικό να σκεφτόμαστε ότι μπορεί να υπάρξει μια στιγμή που η γη θα είναι ακατοίκητη για τον άνθρωπο. Το σημαντικό είναι να γίνεται διάκριση μεταξύ αυτών των  συναισθημάτων και των κλινικών διαταραχών. Υπάρχει μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στο άγχος της κλιματικής αλλαγής πριν μετατραπεί σε αγχώδη διαταραχή.

 

Πρέπει κανείς να προσέχει τα αισθήματα λύπης, θλίψης, θυμού και άγχους όταν εμποδίζουν τη λειτουργικότητα και την ικανότητα να συμμετέχουμε στη ζωή. Αναζητήστε τα ακόλουθα σημάδια: Έχει αλλάξει η όρεξή σας; Δεν μπορείτε να κοιμηθείτε; Νιώθετε άβολα όταν βρίσκεστε με άλλους; Μπορείτε να σηκωθείτε από το κρεβάτι;

 

Πώς να ζεις σε έναν κόσμο φυσικών καταστροφών και να διαχειρίζεσαι το άγχος για την κλιματική αλλαγή
Το άγχος εξυπηρετεί έναν σκοπό. Και μπορεί να παρακινήσει σε δράση. Ο ακτιβισμός για το περιβάλλον μπορεί να αποτρέψει το άγχος της κλιματικής αλλαγής να εκδηλωθεί ως κλινική κατάθλιψη.

 

Εάν δεν μπορείτε να πάτε στη δουλειά ή στα μαθήματά σας, ή όταν βρίσκεστε εκεί, σας απασχολεί μόνο το άγχος σας και δεν αποδίδετε όπως συνήθως, αυτό είναι σημάδι ότι το άγχος είναι κλινικής φύσης. Εάν οι φίλοι και η οικογένειά σας έχουν παρατηρήσει ότι φαίνεστε λυπημένοι ή ανήσυχοι ή ότι είστε αφηρημένοι ή ευερέθιστοι, τσακώνεστε περισσότερο, ή δεν θέλετε πραγματικά να περάσετε χρόνο με άλλους και θέλετε να απομονωθείτε, αυτό θα ήταν σημάδι. Εάν είστε τόσο στενοχωρημένοι που οδηγεί σε ψυχοσωματικά συμπτώματα, δεν μπορείτε να ξεκουραστείτε, να κοιμηθείτε ή να παραμείνετε ξύπνιοι, έχετε χάσει την όρεξή σας. Και σίγουρα αν έχετε σκέψεις θανάτου, αυτοτραυματισμού- αυτά είναι προειδοποιητικά σημάδια.

 

Όλα αυτά τα σημάδια κλινικής διαταραχής μπορεί να υποδεικνύουν ότι μπορεί να χρειάζεστε βοήθεια για να επεξεργαστείτε τις σκέψεις και τα συναισθήματά σας σχετικά με την κλιματική αλλαγή και ο,τιδήποτε άλλο στη ζωή σας συμβάλλει σε αυτό. Δεν θέλουμε ανθρώπους τόσο ανήσυχους ώστε να μην μπορούν να λειτουργήσουν.

 

Το άγχος εξυπηρετεί έναν σκοπό. Και μπορεί να παρακινήσει σε δράση- άτομα πιο ενεργά είναι ανήσυχα, αλλά δεν έχουν απαραίτητα αγχώδη διαταραχή ή συμπτώματα κατάθλιψης. Και βασικά ο ακτιβισμός για το περιβάλλον μπορεί να αποτρέψει το άγχος της κλιματικής αλλαγής να εκδηλωθεί ως κλινική κατάθλιψη.

 

Τέλος, η συμμετοχή σε μια κοινότητα μπορεί επίσης να ενισχύσει την αίσθηση συλλογικής αποτελεσματικότητας και κοινωνικής στήριξης, ώστε να νιώθετε ότι υπάρχουν κι άλλοι άνθρωποι που μοιράζονται τις ίδιες αξίες και συνεργάζονται για να κάνουν αλλαγές.

 

Με πληροφορίες από CNBC/ Φωτογραφίες: UNSPLASH