Περισσότερα από το 20% των υπόγειων υδάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση θεωρούνται χημικά επιβαρυμένα, σύμφωνα με στοιχεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος.
Η επιβάρυνση συνδέεται κυρίως με φυτοφάρμακα, βιομηχανικές χημικές ουσίες και υψηλές συγκεντρώσεις νιτρικών, ενώ αυξανόμενη ανησυχία προκαλεί και η παρουσία των λεγόμενων «παντοτινών χημικών» PFAS στα ευρωπαϊκά υδάτινα αποθέματα.
Το πρόβλημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς τα υπόγεια ύδατα καλύπτουν περίπου το 65% του πόσιμου νερού και το 25% της αγροτικής άρδευσης στην ΕΕ.
Η επεξεργασία του νερού για ύδρευση και αποχέτευση συνεπάγεται τεράστιο οικονομικό κόστος για τα κράτη-μέλη. Μόνο η απομάκρυνση νιτρικών ουσιών, που προέρχονται κυρίως από λιπάσματα, εκτιμάται ότι κοστίζει έως και 320 δισ. ευρώ ετησίως.
Η ευρωπαϊκή νομοθεσία θέτει ως ανώτατο όριο για τα νιτρικά τα 50 χιλιοστόγραμμα ανά λίτρο, ωστόσο σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το όριο αυτό ξεπεράστηκε στο 14% των σταθμών μέτρησης υπόγειων υδάτων στην Ευρώπη.
Παράλληλα, η ΕΕ παρακολουθεί στενά και άλλες ουσίες που ενδέχεται να επηρεάζουν την ανθρώπινη υγεία. Από το 2022 εφαρμόζεται η πρώτη ευρωπαϊκή «λίστα παρακολούθησης» για το πόσιμο νερό, με στόχο τον έλεγχο ουσιών όπως η οιστραδιόλη (Ε2, 17-β) και η nonylphenol, οι οποίες θεωρούνται ενδοκρινικοί διαταράκτες.
Παρά τα προβλήματα, οι επενδύσεις στην επεξεργασία και προστασία του πόσιμου νερού φαίνεται να αποδίδουν. Σύμφωνα με τον Environmental Performance Index, οι 19 από τις 20 χώρες με τις καλύτερες επιδόσεις παγκοσμίως στην ποιότητα πόσιμου νερού και αποχέτευσης βρίσκονται στην Ευρώπη, με μοναδική εξαίρεση την Ιαπωνία.
Ποιες χώρες έχουν το πιο ασφαλές νερό και η θέση της Ελλάδας
Η Φινλανδία, η Ισλανδία, η Ολλανδία, η Νορβηγία, η Ελβετία και το Ηνωμένο Βασίλειο συγκέντρωσαν την ανώτατη βαθμολογία για την προστασία της δημόσιας υγείας από μη ασφαλές πόσιμο νερό και ανεπαρκείς υποδομές υγιεινής.
Η Ελλάδα βρέθηκε στη 12η θέση παγκοσμίως με βαθμολογία 98,20, ακολουθώντας αμέσως μετά την Ιταλία.
Στον αντίποδα, τις χαμηλότερες επιδόσεις στην Ευρώπη κατέγραψαν η Μολδαβία, η Γεωργία και η Αλβανία. Μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ, οι χειρότερες επιδόσεις εντοπίστηκαν στη Ρουμανία, τη Λιθουανία και τη Λετονία.
Σύμφωνα με το Water Atlas, δείκτη που καταρτίστηκε από το γερμανικό ίδρυμα Heinrich Böll Foundation, η χημική επιβάρυνση των υπόγειων υδάτων παραμένει σοβαρό πρόβλημα σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες.
Στο Λουξεμβούργο, το 79% των υπόγειων υδάτων που εξετάστηκαν δεν πληρούσε τα ευρωπαϊκά πρότυπα καλής χημικής κατάστασης το 2025. Τα αντίστοιχα ποσοστά έφτασαν το 55% στην Τσεχία, το 41% στο Βέλγιο και το 40% στη Γερμανία.
Τα φυτοφάρμακα εξακολουθούν να θεωρούνται μία από τις βασικές απειλές για την ποιότητα του νερού. Σύμφωνα με το Water Atlas, τριφθοροοξικό οξύ (TFA) εντοπίστηκε στο 94% δειγμάτων νερού βρύσης που συλλέχθηκαν σε 11 χώρες της ΕΕ.
Παράλληλα, χημικές ενώσεις PFAS έχουν καταγραφεί σε περίπου 23.000 σημεία στην Ευρώπη, ενώ αυξανόμενη ανησυχία προκαλεί και η παρουσία φαρμακευτικών ουσιών και μικροπλαστικών στα υπόγεια ύδατα.
Ερευνητές του Water Atlas προειδοποιούν ότι περίπου το 80% των λυμάτων παγκοσμίως καταλήγει σε υδάτινα σώματα χωρίς επεξεργασία, τονίζοντας ότι η αντίληψη πως τα ποτάμια και οι λίμνες μπορούν να «καθαρίζονται μόνα τους» έχει αποδειχθεί λανθασμένη.
Με πληροφορίες από Euronews
