Δύο περιστατικά λανθασμένων μεταγγίσεων μέσα σε λίγους μήνες έφεραν στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης ένα ζήτημα που αφορά άμεσα την ασφάλεια χιλιάδων ασθενών.
Στην Ελλάδα, όπως και διεθνώς, οι μεταγγίσεις αίματος αποτελούν καθημερινή πρακτική σωτηρίας, αλλά και μια ιατρική πράξη που απαιτεί απόλυτη ακρίβεια και τήρηση αυστηρών πρωτοκόλλων.
Το πρώτο συμβάν σημειώθηκε στο Τζάνειο Νοσοκομείο, όπου μια 62χρονη γυναίκα έχασε τη ζωή της έπειτα από χορήγηση ασύμβατης μονάδας αίματος. Λίγους μήνες αργότερα, νέο λάθος έγινε στην Ευρωκλινική της Αθήνας, όπου σε ασθενή χορηγήθηκε αίμα που προοριζόταν για άλλο άτομο. Το σφάλμα έγινε αντιληπτό εγκαίρως και η διαδικασία σταμάτησε, ωστόσο τρεις εργαζόμενοι συνελήφθησαν και ο ασθενής νοσηλεύεται σε Μονάδα Αυξημένης Φροντίδας.
Τα δύο περιστατικά, αν και σπάνια, φέρνουν στο φως αδυναμίες στη διαχείριση ενός τομέα όπου η παραμικρή απροσεξία μπορεί να αποβεί μοιραία.
Μιλώντας στη LiFO, ο καθηγητής Αιματολογίας του ΕΚΠΑ, Παναγιώτης Παναγιωτίδης, τόνισε την ανάγκη επαναπιστοποίησης των νοσοκομείων: «Χρειάζεται σωστή επιστασία και διασταύρωση. Αυτά είναι σημάδια ελλείψεων και απερισκεψίας. Θα πρέπει τα νοσοκομεία να ξαναπάρουν πιστοποίηση. Όπως γίνεται σε πολλούς τομείς, έτσι και στη χορήγηση αίματος. Τα λάθη μπορεί να συμβούν, αλλά σε τέτοια θέματα απαγορεύεται, γιατί έχουν καταστροφικά αποτελέσματα. Είναι γελοιοποίηση. Οι άνθρωποι πεθαίνουν ή παθαίνουν τρομακτικές βλάβες».
Το πρωτόκολλο μετάγγισης
Η διαδικασία μετάγγισης αίματος διεθνώς στηρίζεται σε τρεις βασικούς άξονες: ταυτοποίηση, συμβατότητα, παρακολούθηση.
- Ο ασθενής ενημερώνεται και δίνει συναίνεση.
- Λαμβάνονται δείγματα για έλεγχο ομάδας αίματος (ABO, Rhesus) και τυχόν αντισωμάτων.
- Η μονάδα αίματος φέρει μοναδικό κωδικό και συνοδευτικά έγγραφα.
- Γίνεται διπλός έλεγχος από δύο επαγγελματίες υγείας (στοιχεία ασθενούς – στοιχεία μονάδας).
- Η χορήγηση ξεκινά αργά, με συνεχή έλεγχο ζωτικών σημείων.
- Ο ασθενής παρακολουθείται και μετά τη μετάγγιση, με καταγραφή όλων των δεδομένων.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO), το πιο συχνό και επικίνδυνο σφάλμα είναι η χορήγηση λάθους αίματος σε λάθος ασθενή, που ευθύνεται για την πλειονότητα των σοβαρών αντιδράσεων.
Διεθνή δεδομένα
Μελέτες σε ευρωπαϊκά και αμερικανικά νοσοκομεία δείχνουν ότι τα περιστατικά λανθασμένης μετάγγισης είναι εξαιρετικά σπάνια. Ο δείκτης είναι περίπου 1 ανά 30.000–50.000 μεταγγίσεις, ενώ οι σοβαρές αντιδράσεις (μεταγγισιακό shock, αιμόλυση) εμφανίζονται σε ποσοστό μικρότερο του 0,02%.
Η International Society of Blood Transfusion (ISBT) υπογραμμίζει ότι η αυστηρή ταυτοποίηση είναι το κρίσιμο στάδιο. Γι’ αυτό και πολλές χώρες έχουν εισαγάγει ηλεκτρονικά συστήματα barcoding ή wristbands με QR code για κάθε ασθενή, ώστε να μειώνεται ο κίνδυνος ανθρώπινου λάθους.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, μετά από θανατηφόρα περιστατικά τη δεκαετία του 1990, εφαρμόστηκε το πρόγραμμα SHOT (Serious Hazards of Transfusion), το οποίο καταγράφει όλα τα συμβάντα και έχει μειώσει σημαντικά τα σφάλματα.
Γιατί δεν πρέπει να υπάρξει πανικός
Παρά τις ανησυχίες που προκαλούν τέτοιες ειδήσεις, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι μεταγγίσεις στην Ελλάδα γίνονται καθημερινά σε χιλιάδες ασθενείς με ασφάλεια. Το Εθνικό Κέντρο Αιμοδοσίας (ΕΚΕΑ) εποπτεύει και πιστοποιεί τις υπηρεσίες αιμοδοσίας, ενώ τα νοσοκομεία υπόκεινται σε συστηματικούς ελέγχους.
Η πιθανότητα λάθους είναι εξαιρετικά μικρή και οι δικλείδες ασφαλείας πολλαπλές. Όπως τονίζουν οι αιματολόγοι, το σύστημα χρειάζεται διαρκή βελτίωση, αλλά οι πολίτες μπορούν να εμπιστεύονται τη διαδικασία.
Η μετάγγιση αίματος παραμένει μια από τις πιο σωτήριες ιατρικές πράξεις, που κάθε χρόνο σώζει εκατομμύρια ζωές παγκοσμίως.
