Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία οδήγησε τους καλλιτεχνικούς οργανισμούς να αναθεωρήσουν και να επανεξετάσουν ποιος ανεβαίνει στη σκηνή τους για να παίξει. Η κατάσταση μέχρι σήμερα σε όλη την Ευρώπη, την Αμερική και τον υπόλοιπο κόσμο σηματοδοτείται από τα μέτρα που έχουν πάρει οι πολιτιστικοί οργανισμοί καταδικάζοντας την εισβολή της Ρωσίας. Ζητούν από τους καλλιτέχνες να πάρουν θέση για την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, ειδικά από αυτούς που βρίσκονται κοντά στον Πούτιν, ενώ ακυρώνουν τις προγραμματισμένες εμφανίσεις ρωσικών κρατικών πολιτιστικών ιδρυμάτων.
Πιο ηχηρή από όλες ήταν η απόφαση της Μετροπόλιταν Όπερα να απομακρύνει την επί 20 χρόνια σούπερ σταρ Άννα Νετρέμπκο, αφού αρνήθηκε να καταγγείλει τον Πρόεδρο της Ρωσίας Βλαντιμίρ Πούτιν.
Η φωτογραφία της από το 2014 να κρατά μια σημαία που χρησιμοποιούσαν οι υποστηριζόμενοι από τη Ρωσία αυτονομιστές στην Ουκρανία κυκλοφορεί παντού, καθώς και οι δηλώσεις της όταν παλαιότερα υποστήριξε τον Πούτιν στην επανεκλογή του ως προέδρου ης Ρωσίας.
Ο Πίτερ Γκελμπ, γενικός διευθυντής της Met, είπε ότι η όπερα δεν σχεδιάζει να «ξεκινήσει ένα καλλιτεχνικό κυνήγι μαγισσών» ή να ανακρίνει καλλιτέχνες σχετικά με τις απόψεις τους και σημείωσε ότι αρκετοί Ρώσοι καλλιτέχνες βρίσκονται αυτήν τη στιγμή στη Met για τις πρόβες ενός αγαπημένου ρωσικού έργου, του «Ευγένιου Ονέγκιν» του Τσαϊκόφσκι.
Καθώς αυξάνεται η παγκόσμια καταδίκη της επίθεσης της Ρωσίας στην Ουκρανία, τα πολιτιστικά ιδρύματα κινήθηκαν με εκπληκτική ταχύτητα για να ασκήσουν πίεση στους Ρώσους καλλιτέχνες προκειμένου να αποστασιοποιηθούν από τον Πούτιν.
Τέχνη και πολιτική συγκρούονται, με το ερώτημα αν μπορεί ένας καλλιτέχνης ή οργανισμός να μην πάρει θέση σε αυτό τον πόλεμο να πλανάται πάνω από όλα τα μεγαλύτερα ή μικρότερα πολιτιστικά ιδρύματα, ενώ πολλοί είναι αυτοί που αναρωτιούνται αν θα πρέπει να «δηλώνουν τα φρονήματά τους» όταν παρουσιάζονται για να πάρουν μια δουλειά.
Τέχνη και πολιτική συγκρούονται, με το ερώτημα αν μπορεί ένας καλλιτέχνης ή οργανισμός να μην πάρει θέση σε αυτό τον πόλεμο να πλανάται πάνω από όλα τα μεγαλύτερα ή μικρότερα πολιτιστικά ιδρύματα, ενώ πολλοί είναι αυτοί που αναρωτιούνται αν θα πρέπει να «δηλώνουν τα φρονήματά τους» όταν παρουσιάζονται για να πάρουν μια δουλειά. Οι οργανισμοί παγκοσμίως εξετάζουν τις αναρτήσεις των μέσων κοινωνικής δικτύωσης των καλλιτεχνών για να διασφαλίσουν ότι οι Ρώσοι ερμηνευτές δεν έχουν κάνει αμφιλεγόμενες δηλώσεις για τον πόλεμο.
Τα θεσμικά όργανα θέτουν ως προϋπόθεση για τη συμμετοχή των καλλιτεχνών που έχουν υποστηρίξει τον Πούτιν στο παρελθόν στις παραστάσεις τους τη δήλωση ξεκάθαρης καταδίκης του Ρώσου Προέδρου και της εισβολής στην Ουκρανία.
Η Εθνική Λυρική Σκηνή της Πολωνίας έφτασε στο σημείο να εγκαταλείψει μια παραγωγή του «Μπορίς Γκοντούνοφ» του Μουσόργκσκι, μιας από τις μεγαλύτερες ρωσικές όπερες, για να εκφράσει «αλληλεγγύη στον λαό της Ουκρανίας».
Ο μουσικός διευθυντής της ορχήστρας της Τουλούζης στη Γαλλία –ο οποίος είναι επίσης αρχιμουσικός στο θέατρο Μπολσόι στη Μόσχα– έλαβε εντολή να ξεκαθαρίσει τη θέση του για τον πόλεμο πριν από την επόμενη εμφάνισή του. Ο Τουγκάν Σοκίεφ, τελικά, υπέβαλε την παραίτησή του από τα Μπολσόι, σύμφωνα με ανακοίνωση του θεάτρου, αλλά και από τη θέση του ως μουσικός διευθυντής στην ορχήστρα της Τουλούζης.
Το μήνυμά του ήταν σαφές: «Κατά τη διάρκεια των τελευταίων ημερών βίωσα κάτι που πίστευα πως δεν θα έβλεπα ποτέ στη ζωή μου. Σήμερα στην Ευρώπη είμαι αναγκασμένος να κάνω μια επιλογή και να επιλέξω μία από τις μουσικές μου οικογένειες έναντι της άλλης. Καλούμαι να επιλέξω έναν καλλιτέχνη έναντι άλλου. Καλούμαι να επιλέξω μια πολιτιστική παράδοση έναντι άλλης. Καλούμαι να επιλέξω έναν τραγουδιστή έναντι άλλου. Σύντομα θα κληθώ να επιλέξω μεταξύ Τσαϊκόφσκι, Στραβίνσκι, Σοστακόβιτς έναντι Μπετόβεν, Μπραμς, Ντεμπισί. Συμβαίνει ήδη στην Πολωνία, μια ευρωπαϊκή χώρα, όπου η ρωσική μουσική απαγορεύεται» αναφέρει μεταξύ άλλων στην ανακοίνωσή του ο Ρώσος μαέστρος.
Οι εντάσεις αυτές θέτουν ένα δίλημμα στους πολιτιστικούς φορείς και όσους τους υποστηρίζουν. Πολλοί προσπάθησαν εδώ και καιρό να παραμείνουν υπεράνω της επικαιρότητας ή μακριά από αυτήν, έχοντας βαθιά πίστη στον ρόλο που μπορούν να παίξουν οι τέχνες στη γεφύρωση των διαφορών. Τώρα οι διαχειριστές των τεχνών, οι οποίοι διαθέτουν ελάχιστη γνώση της γεωπολιτικής κατάστασης, βρίσκονται στη μέση ενός από τα πιο πολιτικά φορτισμένα ζητήματα των τελευταίων δεκαετιών και η μέχρι σήμερα ελάχιστη εμπειρία τους σε τέτοιου είδους ζητήματα κάθε άλλο παρά βοηθά σε «λογικές ή δίκαιες λύσεις».
«Αντιμετωπίζουμε μια εντελώς νέα κατάσταση», δήλωσε ο Αντρέας Χομόκι, καλλιτεχνικός διευθυντής της Όπερας της Ζυρίχης στους «ΝΥΤ». «Ποτέ πριν δεν μας απασχολούσε έτσι η πολιτική».
Ακόμα και στην εποχή του Ψυχρού Πολέμου ήταν γνωστές οι ανταλλαγές μεταξύ Ρωσίας και Δύσης, ακόμα και υπό τον φόβο ότι οι κορυφαίοι Ρώσοι καλλιτέχνες –κάτι που συνέβη– θα μπορούσαν να αυτομολήσουν στην ελεύθερη Ευρώπη. Ο στόχος αυτών των πιέσεων είναι ξεκάθαρα ο Πούτιν και τα κρατικά ιδρύματα, έτσι ο Ρώσος μαέστρος Βαλέρι Γκέργκιεφ, φίλος του Πούτιν, απολύθηκε από τη θέση του αρχιμαέστρου της Φιλαρμονικής του Μονάχου και είδε να ακυρώνονται οι διεθνείς του εμφανίσεις. Ο Γκέργκιεφ, καλλιτεχνικός διευθυντής του θεάτρου Μαριίνσκι στην Αγία Πετρούπολη, έχει μια σχέση με τον Πούτιν που χρονολογείται εδώ και δεκαετίες και έχει υποστηρίξει συχνά τις πολιτικές της κυβέρνησης. Ο Γκέργκιεφ ηγήθηκε συναυλιών το 2008 στη Νότια Οσετία και στην Παλμύρα το 2016 μετά την ανακατάληψή της από τις συριακές και ρωσικές δυνάμεις.
Το μουσείο Ερμιτάζ του Άμστερνταμ έσπασε τους δεσμούς του με το Ερμιτάζ στην Αγία Πετρούπολη. Το Μπαλέτο Μπολσόι ακύρωσε εμφανίσεις και συνεργασίες στο Λονδίνο, τη Νέα Υόρκη και τη Μαδρίτη.
Σε ένδειξη διαμαρτυρίας και χωρίς να έχει προηγηθεί κάποια συζήτηση, οι συμμετέχοντες στο εθνικό ρωσικό περίπτερο στην Μπιενάλε της Βενετίας αποσύρθηκαν, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Οι διευθυντές των κορυφαίων μουσείων και εκθέσεων τέχνης της Ρωσίας παραιτούνται και ενώ οι περισσότεροι δηλώνουν ότι φεύγουν μετά από δική τους απόφαση, υπάρχουν κάποια στοιχεία που δείχνουν ότι και η ρωσική πλευρά ασκεί πιέσεις για δήλωση πίστης στο καθεστώς και τον Πούτιν. Ο επί χρόνια αναπληρωτής διευθυντής του Μουσείου Πούσκιν Βλαντιμίρ Οπρεντελένοφ έγραψε: «Η στάση μου για τα τρέχοντα παγκόσμια γεγονότα δεν συμπίπτει με αυτή των συναδέλφων μου από το υπουργείο Πολιτισμού της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Ελπίζω ότι αυτό θα αλλάξει στο εγγύς μέλλον, αλλά με τα πράγματα όπως είναι, αναγκάζομαι να εγκαταλείψω το αγαπημένο μου μουσείο».
Ο Φραντσέσκο Μανακόρντα, καλλιτεχνικός διευθυντής του Ιδρύματος VAC στη Μόσχα, που άνοιξε το 2020 και χρηματοδοτείται από τον Λεονίντ Μίκελσον, ο οποίος έχει στενούς δεσμούς με το Κρεμλίνο και είναι διευθύνων σύμβουλος της Novatek, του μεγαλύτερου ιδιωτικού ομίλου φυσικού αερίου της Ρωσίας, δήλωσε ότι παραιτήθηκε λόγω της σύγκρουσης στην Ουκρανία, λέγοντας ότι τα τρέχοντα γεγονότα έχουν αλλάξει σημαντικά τις εργασιακές και προσωπικές του συνθήκες και δεν θα μπορέσει να συνεχίσει να εργάζεται με την ίδια αφοσίωση.
Ο Σάιμον Ρις, καλλιτεχνικός διευθυντής της έκθεσης τέχνης Cosmoscow διέκοψε τις σχέσεις του με το ρωσικό ίδρυμα και μάλιστα έγραψε: «Την περασμένη εβδομάδα, όλοι συνειδητοποιήσαμε πόσο εύθραυστος είναι ο κόσμος μας. Τα γεγονότα των τελευταίων ημερών προκαλούν μεγάλο σοκ, η ανθρώπινη και πολιτική τραγωδία που συμβαίνει αφορά απολύτως όλους». Ο Ρις βρίσκεται στη Βιέννη, όπου μετεγκαθιστά και στεγάζει πρόσφυγες από την Ουκρανία.
Επικαλούμενο αυτή την παράδοση του Ψυχρού Πολέμου, το Cliburn –ένα ίδρυμα στο Φορτ Γουόρθ των ΗΠΑ που πήρε το όνομά του από τον Αμερικανό πιανίστα Van Cliburn, του οποίου η νίκη στον Διεθνή Διαγωνισμό Τσαϊκόφσκι στη Μόσχα το 1958 θεωρήθηκε ως σημάδι ότι η τέχνη μπορούσε να υπερβεί τις πολιτικές διαφορές– ανακοίνωσε ότι θα καλωσόριζε 15 ρωσικής καταγωγής πιανίστες που θα περάσουν από οντισιόν την επόμενη εβδομάδα για τον Διαγωνισμό Cliburn 2022, σημειώνοντας ότι δεν είναι αξιωματούχοι της κυβέρνησής τους.
Ο Ζακ Μαρκί, πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του Cliburn, είπε ότι η οργάνωση θεώρησε ότι ήταν σημαντικό να μιλήσει, καθώς παρακολουθούσε Ρώσους καλλιτέχνες να ελέγχονται. «Μπορούμε να βοηθήσουμε τον κόσμο με το να σταθούμε στη θέση μας και να επικεντρωθούμε στη μουσική και στους καλλιτέχνες», είπε.
Παρόλο που πολλά ιδρύματα θέλουν να υποστηρίξουν την Ουκρανία και να αποστασιοποιηθούν από τους καλλιτέχνες που αγκαλιάζουν τον Πούτιν, δεν αισθάνονται άνετα να προσπαθούν να ελέγξουν τις απόψεις των καλλιτεχνών – και ανησυχούν ότι οι Ρώσοι καλλιτέχνες, οι οποίοι πρέπει συχνά να βασίζονται στην υποστήριξη του κράτους για να προχωρήσουν στη σταδιοδρομία τους, θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν αντίποινα εάν αναγκαστούν να αποκηρύξουν δημόσια το Κρεμλίνο.
«Δεν μπορείς απλώς να βάζεις τους πάντες κάτω από το μικροσκόπιο της καχυποψίας τώρα», είπε ο Αλεξάντερ Νέεφ, διευθυντής της Όπερας του Παρισιού. «Δεν μπορείς να απαιτείς δηλώσεις πίστης ή καταδίκες αυτού που συμβαίνει».
Η κατάσταση είναι τεταμένη και κινείται γρήγορα. Οι καλλιτεχνικοί διευθυντές και διευθυντές πολιτιστικών ιδρυμάτων αντιμετωπίζουν πιέσεις από δωρητές, μέλη του διοικητικού συμβουλίου και κοινό, για να μην αναφέρουμε κύματα οργής στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου οι εκστρατείες για την «ακύρωση» πολλών Ρώσων καλλιτεχνών έχουν κερδίσει έδαφος.
Τα ιδρύματα παλεύουν επίσης με το τι να κάνουν με τους Ρώσους που είναι από τους σημαντικότερους δωρητές τους. Την περασμένη Τετάρτη, το Μουσείο Γκούγκενχαϊμ ανακοίνωσε ότι ο Βλαντιμίρ Ποτάνιν, ένας από τους πλουσιότερους άνδρες της Ρωσίας και μεγάλος ευεργέτης του μουσειου, παραιτείται από διαχειριστής του. Το ίδιο συνέβη και με τη Βασιλική Ακαδημία στο Λονδίνο, που διέκοψε κάθε σχέση με τον μέχρι σήμερα μεγάλο δωρητή της, Ρώσο ολιγάρχη Πιοτρ Άβεν, αφού το όνομά του είναι συνδεδεμένο στενά με τον Βλαντιμίρ Πούτιν, και επέστρεψε την οικονομική συνεισφορά του Άβεν στην έκθεση του Φράνσις Μπέικον.
Ο Άβεν, επικεφαλής της μεγαλύτερης εμπορικής τράπεζας της Ρωσίας και μέλος της επιχειρηματικής ελίτ της χώρας, φωτογραφήθηκε στο Κρεμλίνο να ακούει τον Πούτιν να συζητά πώς να αντιμετωπίσει τις δυτικές κυρώσεις. Ο Άβεν είναι μεγάλος συλλέκτης έργων τέχνης και δωρητής σε βρετανικά πολιτιστικά ιδρύματα, όπως η Tate και η Βασιλική Ακαδημία, της οποίας πρόεδρος είναι ο Πρίγκιπας της Ουαλίας. Η Tate αντιμετωπίζει επίσης πίεση να διακόψει τους δεσμούς της με έναν άλλο Ρώσο ολιγάρχη που συνδέεται με το Κρεμλίνο, ο οποίος έχει ήδη γίνει στόχος κυρώσεων από τις ΗΠΑ από το 2018. Ο Βίκτορ Βέκσελμπεργκ, γεννημένος στην Ουκρανία, ιδρυτής ενός ρωσικού ομίλου ενέργειας και συνεργάτης του Βλαντιμίρ Πούτιν, είναι επίτιμο μέλος της Tate, έχοντας κάνει μεγάλες δωρεές στο πολιτιστικό ίδρυμα.
Η Λέιλα Γκετζ, ιδρύτρια και καλλιτεχνική διευθύντρια μιας σειράς ρεσιτάλ στο Βανκούβερ του Καναδά, ακύρωσε την εμφάνιση του Ρώσου πιανίστα Αλεξάντερ Μαλόφιεφ που είχε προγραμματιστεί για τον Αύγουστο. Ο 20χρονος Μαλόφιεφ δεν είχε κάνει δηλώσεις για τον πόλεμο, ούτε είχε γνωστούς δεσμούς με τον Πούτιν. Ωστόσο, η κυρία Γκετζ εξέδωσε μια δήλωση λέγοντας ότι δεν θα μπορούσε «με καλή συνείδηση να παρουσιάσει μια συναυλία από οποιονδήποτε Ρώσο καλλιτέχνη αυτήν τη στιγμή, εκτός εάν είναι διατεθειμένος να μιλήσει δημόσια εναντίον αυτού του πολέμου».
Η Γκετζ έλαβε δεκάδες μηνύματα. Κάποιοι την κατηγόρησαν για υπερβολή και απαίτησαν να επιτραπεί στον Μαλόφιεφ να παίξει. Η ίδια υπερασπίστηκε την απόφασή της, λέγοντας ότι ανησυχεί για το ενδεχόμενο διαμαρτυριών. Είπε ότι δεν ζήτησε από τον Μαλόφιεφ να καταδικάσει τον πόλεμο και ότι ανησυχεί για την ασφάλειά του. «Το πρώτο πράγμα που μου ήρθε στο μυαλό ήταν "γιατί να θέλω να φέρω έναν 20χρονο Ρώσο πιανίστα στο Βανκούβερ και να τον φέρω αντιμέτωπο με διαμαρτυρίες και ανθρώπους να συμπεριφέρονται άσχημα μέσα στην αίθουσα συναυλιών και να ουρλιάζουν;"» δήλωσε.
Ο Μαλόφιεφ αρνήθηκε να σχολιάσει. Σε μια δήλωση που δημοσιεύτηκε στο Facebook έγραψε: «Η αλήθεια είναι ότι κάθε Ρώσος θα αισθάνεται ένοχος για δεκαετίες εξαιτίας της τρομερής και αιματηρής απόφασης που κανείς από εμάς δεν μπορούσε να επηρεάσει και να προβλέψει».
Την Παρασκευή, η Annapolis Symphony στο Μέριλαντ ανακοίνωσε ότι θα αντικαταστήσει τον Ρώσο βιολονίστα Βαντίμ Ρέπιν, ο οποίος θα έπαιζε ένα κονσέρτο του Σοστακόβιτς σε επερχόμενες συναυλίες, «από σεβασμό στην απολιτική στάση του Ρέπιν και τις ανησυχίες για την ασφάλεια του ιδίου και της οικογένειάς του».
«Δεν θέλουμε να τον φέρουμε σε δύσκολη θέση», δήλωσε ο εκτελεστικός διευθυντής της ορχήστρας Έντγκαρ Ερέρα, λέγοντας ότι υπήρξαν απειλές για την εμφάνισή του και δεν θα ήθελαν η φιλοξενία ενός Ρώσου καλλιτέχνη να βλάψει την εικόνα της όπερας και να αποξενώσει τους δωρητές.
Ο διαπρεπής πιανίστας Γεβγκένι Κισίν, ο οποίος γεννήθηκε στη Μόσχα και τώρα ζει στην Πράγα, είπε ότι ενώ πολλοί καλλιτέχνες στη Ρωσία είναι υποχρεωμένοι να υποστηρίξουν τον Πούτιν σε κάποιο βαθμό επειδή τα ιδρύματά τους βασίζονται στην κρατική βοήθεια, κάποιοι το παράκαναν. Πιστεύει ότι «οι υποστηρικτές ενός εγκληματικού πολέμου που διεξάγεται από έναν δικτάτορα και έναν μαζικό δολοφόνο δεν πρέπει να έχουν θέση στις σκηνές των συναυλιών του πολιτισμένου κόσμου». Πρόσθεσε ότι θεωρεί φυσικό για τα δυτικά θεσμικά όργανα να ζητήσουν από τους πιο εξέχοντες υποστηρικτές του Πούτιν να μιλήσουν ενάντια στον πόλεμο, αλλά αυτό δεν θα έπρεπε να απαιτείται από καλλιτέχνες που δεν ήταν ιδιαίτερα πολιτικοποιημένοι στο παρελθόν.
Αυτό που συμβαίνει σε όλο τον κόσμο κρύβει πολλές εκπλήξεις, δύσκολες αποφάσεις και έχει φέρει πολλούς καλλιτέχνες που φοβούνται να διατρανώσουν την άποψή τους σε δεινή θέση.
Όμως, μερικοί από αυτούς δεν διστάζουν να τοποθετηθούν δημοσίως, όπως ο χορογράφος Αλεξέι Ρατμάνσκι, που μεγάλωσε στο Κίεβο και ετοίμαζε ένα νέο μπαλέτο στο Θέατρο Μπολσόι της Μόσχας όταν ξεκίνησε η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Αμέσως αποφάσισε να φύγει από τη Μόσχα. Το μπαλέτο, του οποίου η πρεμιέρα είχε οριστεί για τις 30 Μαρτίου, αναβλήθηκε επ' αόριστον.
Εντύπωση προκάλεσαν και οι δηλώσεις και η στάση του Ζεράρ Ντεπαρντιέ, όταν κατήγγειλε τον πόλεμο κατά τη διάρκεια μιας συνέντευξής του. Ο Γάλλος ηθοποιός έγινε Ρώσος υπήκοος το 2013 και είναι μια από τις διασημότητες της Δύσης που βρίσκονται πιο κοντά στον Πούτιν.
Ωστόσο υπάρχουν και καλλιτεχνικοί οργανισμοί που χωρίς ηχηρές δηλώσεις θα χειριστούν με τον δικό τους τρόπο συνεργασίες και εμφανίσεις Ρώσων καλλιτεχνών.
Το Φεστιβάλ Verbier στην Ελβετία ανακοίνωσε ότι θα αποκλείσει τους καλλιτέχνες που «έχουν ευθυγραμμιστεί δημόσια με τις ενέργειες της ρωσικής κυβέρνησης», αλλά δεν θα δώσει λεπτομέρειες για το σκεπτικό του και το πώς θα κρίνει κάθε περίπτωση.
Ο Αντρέα Χομόκι, διευθυντής της όπερας της Ζυρίχης, δήλωσε ότι δεν θα απαιτούσε από τους Ρώσους καλλιτέχνες να καταδικάσουν τη Μόσχα, δεδομένων των πιέσεων που ενδέχεται να αντιμετωπίσουν στο εσωτερικό της χώρας τους, αλλά μπορεί να αισθάνεται υποχρεωμένος να εξετάσει το ενδεχόμενο να ακυρώσει τις εμφανίσεις των καλλιτεχνών εάν αυτές αντιμετώπιζαν συντριπτική δημόσια αντίθεση ή εάν οι συνάδελφοί τους εξέφραζαν ανησυχίες για τις πολιτικές τους απόψεις.
Το Κάρνεγκι Χολ έγινε πρωτοσέλιδο την προηγούμενη εβδομάδα όταν ακύρωσε τις εμφανίσεις του κ. Γκέργκιεφ και του Ρώσου πιανίστα Ντένις Ματσούεφ, ο οποίος έχει επίσης δεσμούς με τον Πούτιν.
Ο καλλιτεχνικός του διευθυντής Κλάιβ Γκίλινσον, παλιότερα, παρουσιάζοντας τον Γκέργκιεφ, είχε πει: «Γιατί οι καλλιτέχνες να είναι οι μόνοι άνθρωποι στον κόσμο που δεν επιτρέπεται να έχουν πολιτικές απόψεις;», μια δήλωση που γύρισε μπούμερανγκ τελικά, αφού μετά την εισβολή του Πούτιν στην Ουκρανία άλλαξαν τα πράγματα. Τώρα δήλωσε πως "δεν πιστεύει ότι οι καλλιτέχνες που συνεχίζουν να υποστηρίζουν τον Πούτιν θα πρέπει να έχουν ένα φόρουμ για να παίξουν».
Ωστόσο, πρόσθεσε ότι οι οργανισμοί θα πρέπει να είναι προσεκτικοί ώστε να αποφεύγουν να τιμωρούν τους καλλιτέχνες που διστάζουν να δημοσιοποιήσουν τις απόψεις τους. «Όταν οι άνθρωποι ζουν σε ένα ολοκληρωτικό κράτος, όπως συμβαίνει, ζητάμε το αδύνατο, γιατί ζητάς από κάποιον να θέσει τη ζωή του σε κίνδυνο», είπε. Στο Κάρνεγκι Χολ, την περασμένη Πέμπτη, ανέβηκε στη σκηνή για να καλωσορίσει τον Ρώσο πιανίστα Ντανιίλ Τριφόνοφ και να εξηγήσει ότι το Κάρνεγκι δεν θα έκανε διακρίσεις κατά των καλλιτεχνών με βάση την εθνικότητα.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η πίεση για σκληρή στάση απέναντι στους Ρώσους καλλιτέχνες κινδυνεύει να τερματίσει δεκαετίες πολιτιστικών ανταλλαγών. Επίσης φοβούνται ότι αυτή η στάση θα ανοίξει τη συζήτηση και την απαίτηση και για άλλους καλλιτέχνες που προέρχονται από καθεστώτα όπως η Κίνα να αποκηρύξουν την πολιτική της χώρας τους, ακόμα κι αν κάτι τέτοιο μπορεί να τους θέσει σε κίνδυνο.
Οι πολιτιστικές ανταλλαγές έχουν μετατραπεί σε ένα παιχνίδι εύθρυπτης ισορροπίας. Αν οι καλλιτέχνες φοβηθούν και σιωπήσουν, αν εξαφανιστούν από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να μην έχουν κανέναν να ψαχουλεύει το προφίλ τους, αυτό δεν είναι ανελεύθερο; «Όσο περισσότερο απαγορεύουμε, όσο περισσότερο λογοκρίνουμε και όσο περισσότερο έχουμε αυτή την ξενοφοβική αντίδραση, τόσο περισσότερο παίζουμε το παιχνίδι του Πούτιν» είπε ο Σάιμον Μόρισον, καθηγητής μουσικής στο Πρίνστον. Οι δηλώσεις του είναι σοβαρές και κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου σε ένα παιχνίδι με μεγάλες «παράπλευρες απώλειες».
