Την ημέρα που δολοφονήθηκε ο Τζον Λένον, στις 8 Δεκεμβρίου 1980, εκείνος και η Γιόκο Όνο έδωσαν μια συνέντευξη σε ραδιοφωνικό συνεργείο από το Σαν Φρανσίσκο, στο διαμέρισμά τους στο Dakota της Νέας Υόρκης. Μιλούσαν για το νέο τους άλμπουμ, Double Fantasy, όμως η συζήτηση άνοιξε πολύ περισσότερο: αγάπη, δημιουργία, ζωή μετά τους Beatles, πατρότητα, τραγούδια γραμμένα στο κρεβάτι, η σχέση τους, αλλά και η ανάγκη να ξανασκεφτεί κανείς τον μύθο του άνδρα ροκ σταρ.
Λίγες ώρες αργότερα, ο Λένον θα έπεφτε νεκρός έξω από το ίδιο κτίριο.
Από αυτές τις ηχογραφήσεις ξεκινά το John Lennon: The Last Interview, το νέο ντοκιμαντέρ του Στίβεν Σόντερμπεργκ, που έκανε πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Καννών. Ο Αμερικανός σκηνοθέτης αποφάσισε να αφήσει το ηχητικό υλικό να ακουστεί εκτενώς, χωρίς να το πνίξει σε συμβατική αφήγηση. Το ερώτημα ήταν τι εικόνα μπορεί να συνοδεύσει μια τόσο μεγάλη, φιλοσοφική και σχεδόν γυμνή ανθρώπινη συζήτηση.
Η λύση που επέλεξε είναι και το σημείο που άναψε τη μεγαλύτερη συζήτηση. Ο Σόντερμπεργκ χρησιμοποίησε εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης της Meta για να δημιουργήσει σουρεαλιστικές εικόνες σε ορισμένα σημεία της ταινίας. Σύμφωνα με το Associated Press, τα AI μέρη καλύπτουν περίπου το 10% του φιλμ. Δεν υπάρχουν deepfakes του Λένον, ούτε τεχνητή αναπαράσταση του ίδιου και της Όνο να μιλούν. Πρόκειται κυρίως για αφηρημένες εικόνες που επιχειρούν να ακολουθήσουν οπτικά τις σκέψεις τους.
Ο Σόντερμπεργκ δεν προσπάθησε να κρύψει τη χρήση AI. Αντίθετα, είπε ότι η διαφάνεια είναι απαραίτητη, ειδικά σε μια εποχή όπου η τεχνολογία χρησιμοποιείται συχνά χωρίς να το γνωρίζει το κοινό. «Χρωστάω στους ανθρώπους την καλύτερη εκδοχή της τέχνης που προσπαθώ να κάνω και απόλυτη διαφάνεια για το πώς την κάνω», ανέφερε.
Η επιλογή του, πάντως, δεν έγινε δεκτή με ενθουσιασμό. Στις Κάννες, αρκετοί κριτικοί στάθηκαν αρνητικά απέναντι στα AI αποσπάσματα. Ο Πίτερ Μπράντσοου του Guardian έγραψε ότι το ντοκιμαντέρ τραυματίζεται από αδιάφορες, γενικές AI εικόνες, που δεν προσθέτουν ουσιαστικά τίποτα σε ένα φιλμ βασισμένο σε μια τόσο φορτισμένη τελευταία συνομιλία. Κατά την ανάγνωσή του, το υλικό του Λένον και της Όνο έχει ιστορικό και συναισθηματικό βάρος, όμως η τεχνητή εικόνα το αποδυναμώνει αντί να το φωτίζει.
Αυτό είναι και το πιο ενδιαφέρον σημείο της υπόθεσης. Το John Lennon: The Last Interview δεν χρησιμοποιεί AI για να αναστήσει έναν νεκρό καλλιτέχνη, τουλάχιστον όχι κυριολεκτικά. Δεν βάζει τον Λένον να πει κάτι που δεν είπε. Δεν δημιουργεί μια ψεύτικη παρουσία του. Κι όμως, ακόμη και αυτή η πιο ήπια χρήση της τεχνητής νοημοσύνης μοιάζει να ενοχλεί, ακριβώς επειδή βρίσκεται δίπλα σε ένα από τα πιο φορτισμένα αρχεία της ποπ ιστορίας: τη φωνή ενός ανθρώπου που μιλά για το μέλλον του, λίγες ώρες πριν αυτό κοπεί απότομα.
Ο ίδιος ο Σόντερμπεργκ επιμένει ότι το ερώτημα δεν μπορεί να απαντηθεί με έναν απλό κανόνα. Όπως είπε, κάθε δημιουργός και κάθε κινηματογραφικό τμήμα θα έχει διαφορετική σχέση με την AI. Ο σκηνοθέτης, ο σεναριογράφος, ο ηθοποιός, ο ενδυματολόγος, ο production designer και οι άνθρωποι του ήχου δεν θα επηρεαστούν με τον ίδιο τρόπο. Για εκείνον, ο προσωπικός κανόνας είναι αν η χρήση της τεχνολογίας είναι πραγματικά αναγκαία: αν είναι ο μόνος ή ο καλύτερος τρόπος για να πετύχει αυτό που θέλει να δει.
Η ειρωνεία είναι ότι μέσα στην ταινία ακούγεται η Γιόκο Όνο να προειδοποιεί πως κάποτε μπορεί όλοι να αντικατασταθούμε από υπολογιστές. Στο πλαίσιο ενός ντοκιμαντέρ που χρησιμοποιεί AI για να οπτικοποιήσει την τελευταία μεγάλη συνομιλία του Λένον, η φράση ακούγεται αναπόφευκτα διπλή: ανήκει στο παρελθόν, αλλά μοιάζει να γράφτηκε για το παρόν.
Παρά τις αντιδράσεις, το φιλμ φαίνεται να έχει ένα δυνατό αρχείο στον πυρήνα του. Ο Λένον ακούγεται, σύμφωνα με το AP, σαν ένας άνθρωπος που έχει φτάσει σε μια σπάνια διαύγεια στα 40 του. Ο Σόντερμπεργκ στάθηκε ιδιαίτερα στην επιθυμία του να διαλύσει τον μύθο του άνδρα ροκ σταρ, σε μια εποχή που λίγοι γύρω του έμοιαζαν έτοιμοι να το κάνουν. Για τον σκηνοθέτη, αυτό που παραμένει συγκινητικό δεν είναι ο θρύλος, αλλά η διάθεση του Λένον να μιλήσει ειλικρινά μέχρι την τελευταία ημέρα της ζωής του.
Το John Lennon: The Last Interview καταλήγει έτσι να αφορά κάτι μεγαλύτερο από τον Τζον Λένον και την τεχνητή νοημοσύνη. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο κοιτάμε σήμερα ένα αρχείο που ξέρουμε ότι είναι τελευταίο, αλλά και το αν η τεχνητή εικόνα μπορεί να σταθεί δίπλα σε μια ανθρώπινη φωνή χωρίς να την προδώσει.
Mε στοιχεία από Associated Press
