Όταν το 2015 η Γιαπωνέζα καλλιτέχνιδα Chiharu Shiota εκπροσώπησε στην Μπιενάλε της Βενετίας τη χώρα της, το εθνικό περίπτερο της Ιαπωνίας μεταμορφώθηκε σε έναν λαβύρινθο με κόκκινες κλωστές και περισσότερα από 50.000 κλειδιά που κρέμονταν από ένα σύννεφο νημάτων.
Οι επισκέπτες διέρχονταν από έναν κόσμο γεμάτο ζωηρά χρώματα και περίπλοκους, περίτεχνους σχηματισμούς. Τα κλειδιά σηματοδοτούσαν τη μνήμη και ο τίτλος της εγκατάστασης, «Κλειδί στο χέρι», όριζε τις αναζητήσεις μιας περφόρμερ και εικαστικού που με το κόκκινο νήμα και δουλεύοντας χιλιάδες ώρες δημιουργούσε περιβάλλοντα παραμυθένια, σαν φανταστικά ταξίδια.
Μετά από χρόνια που ανακαινιζόταν, το Grand Palais φιλοξενεί στους μεγάλους χώρους του, αυτή την άνοιξη, σαν πρόβα τζενεράλε πριν από τα επίσημα εγκαίνιά του, την έκθεση της Shiota με τίτλο «Η ψυχή τρέμει». Κάτω από την πιο διάσημη γυάλινη στέγη της γαλλικής πρωτεύουσας τα κόκκινα νήματα πλέκουν έναν ιστό, δημιουργώντας μια μοναδική και ποιητική εγκατάσταση που εξερευνά την ευπάθεια της ζωής.
Θα διαρκέσει μέχρι τις 19 Μαρτίου και είναι μια συνδιοργάνωση με το Mori Art Museum του Τόκιο. Πρόκειται για την πιο σημαντική έκθεση της Γιαπωνέζας εικαστικού που περιλαμβάνει επτά μνημειακές εγκαταστάσεις, γλυπτά, φωτογραφίες, σχέδια, βίντεο παραστάσεων και αρχειακά έγγραφα τα οποία σχετίζονται με το σκηνοθετικό έργο και την 20ετή καριέρα της.
Γεννημένη στην Οσάκα το 1972 και κάτοικος πλέον του Βερολίνου, η Shiota είναι μια παγκοσμίου φήμης καλλιτέχνιδα, γνωστή για τις μνημειώδεις εγκαταστάσεις της από νήματα. Αυτοί οι γιγάντιοι καμβάδες συχνά τυλίγουν καθημερινά αντικείμενα και προσκαλούν τον θεατή σε ένα μεγαλειώδες, ονειρικό ταξίδι. Οι πρωτεϊκές της δημιουργίες εξερευνούν τις έννοιες της προσωρινότητας, της κίνησης και των ονείρων, απαιτώντας από τον θεατή μια διπλή δέσμευση, ψυχική και σωματική. Καλύπτοντας πάνω από 1.200 τετραγωνικά μέτρα, η έκθεση προσφέρει μια εμπειρία υψηλής ευαισθησίας.
Πολλά χρόνια προτού οι εικαστικοί αρχίσουν να ασχολούνται ξανά με το νήμα ως βασικό υλικό των καλλιτεχνικών τους προσεγγίσεων και η χειροτεχνία βρει τη θέση που της αρμόζει ανάμεσα στις καλές τέχνες, άρχισε η Shiota να υφαίνει τις εγκαταστάσεις της. Το 1992 χρησιμοποίησε για πρώτη φορά νήματα. Τότε σπούδαζε ζωγραφική και χρησιμοποιούσε μαύρο μαλλί. Όπως λέει: «Αν υφάνω κάτι και βγει άσχημο, στριμμένο ή δεμένο, ανάλογη πρέπει να ήταν και η συναισθηματική μου κατάσταση όταν το δούλευα».
Τα νήματα που χρησιμοποιεί συχνά σχηματίζουν τριγωνικά σχέδια που μοιάζουν περίπλοκα και κρύβουν πολλά πράγματα. Οι ιστοί της μοιάζουν με τα περίπλοκα συστήματα που χρησιμοποιούνται στην ιαπωνική κηπουρική για την προστασία των δέντρων από τη χιονόπτωση. «Όταν περπατάω στο πάρκο τον χειμώνα και κοιτάζω δέντρα, σκέφτομαι ότι η δουλειά μου είναι παρόμοια, αλλά έχει διαφορετικό νόημα», λέει.
Οι δημιουργίες της στο Grand Palais συνδυάζουν μαλλί, μέταλλο και καθημερινά αντικείμενα, καρέκλες και πιάνα, σκελετούς πλοίων και βαλίτσες, και βάζουν τον θεατή σε μια ονειρική, σχεδόν μυστικιστική ατμόσφαιρα. Μέσα στους λαβυρίνθους της κόκκινης κλωστής οι επισκέπτες γίνονται ηθοποιοί καθώς εξερευνούν τα έργα, καθοδηγούμενοι από την επιθυμία της Shiota να «τρέμει η ψυχή». Κάθε έργο αμφισβητεί τη σχέση μας με τη μνήμη, την ευθραυστότητα της ζωής και τη δική μας θέση σε ένα πολύπλοκο δίκτυο ανθρώπινων συνδέσεων. Η σκηνογραφία της έκθεσης, που παίζει βασικό ρόλο στην εμπειρία, έχει σχεδιαστεί από το περίφημο παρισινό Atelier Jodar.
«Αν η αποστολή ενός καλλιτέχνη είναι να αγγίξει συναισθηματικά τον θεατή, το νήμα που ελέγχει την καρδιά του μοιάζει μερικές φορές με λέξεις που εκφράζουν έναν σύνδεσμο μεταξύ ανθρώπων, με σχέσεις φτιαγμένες από μια δεμένη, μπλεγμένη, κομμένη, δεμένη ή τεντωμένη κλωστή», εξηγεί η Shiota.
Κάποτε, η Λουίζ Μπουρζουά, μιλώντας για το κόκκινο χρώμα που η Shiota χρησιμοποιεί σπάταλα στη δουλειά της, είπε: «Το κόκκινο είναι το αγαπημένο μου χρώμα. Σίγουρα είναι βίαιο, είναι το χρώμα του αίματος». Για τη Shiota το κόκκινο συμβολίζει το εσωτερικό του σώματος και αντιπροσωπεύει τις ανθρώπινες συνδέσεις και σχέσεις.
Η καλύτερη λέξη για να περιγράψει κάποιος την αίσθηση που του δημιουργείται όταν συναντά για πρώτη φορά τα έργα της είναι η «συνάντηση». Σύμφωνα με τον θεωρητικό και καλλιτέχνη Lee Ufan, είναι ένα σημείο στο οποίο ένας άνθρωπος ξεκινά μια σχέση με τον υλικό κόσμο.
Τα έργα της Shiota κάνουν ακριβώς αυτό. Πραγματεύονται θέματα σχέσεων, ταυτότητας και απώλειας και γεφυρώνουν την απόσταση μεταξύ του εσωτερικού κόσμου του καλλιτέχνη και του εξωτερικού. Οι απειλητικοί συχνά ιστοί περιστρέφονται σαν κουκούλι γύρω από τον θεατή και οι σχεδιασμένες στον αέρα γραμμές εκτείνονται σε συνδέσεις μεταξύ του φυσικού σώματος και αυτού που βρίσκεται πέρα από αυτό.
