Το WOW – Women of the World, το διεθνές φεστιβάλ για γυναίκες, θηλυκότητες και non-binary άτομα που πραγματοποιήθηκε για τρίτη χρονιά φέτος, από τις 5 έως τις 7 Απριλίου, στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ), σε συνεργασία με το WOW Foundation και το British Council, είναι η μεγαλύτερη διοργάνωση στον κόσμο.
Προσκαλεσμένη φέτος του φεστιβάλ WOW ήταν η διάσημη Αμερικανίδα συγγραφέας Κάρμεν Μαρία Ματσάδο τα βιβλία της οποίας («Στο σπίτι των ονείρων» και «Το σώμα της και άλλες εκδηλώσεις») κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Αντίποδες. Η Ματσάδο εντάσσεται στο λογοτεχνικό είδος της αυτομυθοπλασίας (autofiction) και διερευνεί, μέσω του προσωπικού βιώματός της, το queer τραύμα και την κακοποίηση. Η πρώτη συλλογή διηγημάτων της, το «Το σώμα της και άλλες εκδηλώσεις», έφτασε στη μικρή λίστα για το National Book Award στην Αμερική ενώ το 2018 οι New York Times το χαρακτήρισαν ως ένα από τα «15 αξιοσημείωτα βιβλία γυναικών που καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο διαβάζουμε και γράφουμε τη λογοτεχνία του 21ου αιώνα».
Οι εκδόσεις Αντίποδες, που τη σύστησαν στο ελληνικό κοινό, χθες στην επίσημη σελίδα τους στο Facebook, ανακοίνωσαν την ακύρωση της προγραμματισμένης για την ίδια μέρα υπογραφής βιβλίων που είχαν οργανώσει με τη συγγραφέα στο βιβλιοπωλείο ΣΚΡΙΠ (βιβλιοπωλείο των εκδόσεών τους από κοινού με τις εκδόσεις Άγρα). Η αιτία για την ακύρωση, όπως ανέφεραν, ήταν το γεγονός ότι οι υπεύθυνοι του WOW τους ενημέρωσαν πως η συγγραφέας έχει συμβόλαιο αποκλειστικότητας με το φεστιβαλ. Επίσης, άφησαν και σαφείς αιχμές κατά του ΚΠΙΣΝ, μιλώντας για «ιδιοκτησιακή λογική» και «ιδιωτικοποίηση της κουλτούρας» ενώ σχολίασαν και το γεγονός της «λογικής του εισιτηρίου» για ένα φεστιβάλ συμπερίληψης που οργανώνεται από έναν δημόσιο φορέα όπως το ΚΠΙΣΝ.
Ολόκληρη η ανακοίνωση από τις εκδόσεις Αντίποδες είναι η εξής:
«Η προγραμματισμένη για σήμερα υπογραφή βιβλίων από την Κάρμεν Μαρία Ματσάδο στο ΣΚΡΙΠ ακυρώνεται, κατόπιν επικοινωνίας με το WOW Festival, οι υπεύθυνοι του οποίου μας ενημέρωσαν ότι η συγγραφέας έχει υπογράψει συμβόλαιο αποκλειστικότητας με το Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος και το Φεστιβάλ, και επομένως δεν δικαιούται να παραστεί σε άλλη δημόσια εκδήλωση. Μας θλίβει το γεγονός ότι ένα φεστιβάλ με διακηρυγμένο στόχο τη συμπερίληψη, με αδρή κρατική χρηματοδότηση, το οποίο οργανώνεται από έναν δημόσιο θεσμό, προκρίνει τη λογική του εισιτηρίου και βλέπει ως ανταγωνιστική μια υπογραφή βιβλίων σε ένα βιβλιοπωλείο, δηλαδή στον φυσικό χώρο του βιβλίου. Μας θλίβει το γεγονός ότι, παρόλο που πολλοί συγγραφείς των εκδόσεών μας συμμετείχαν στο Φεστιβάλ, δεν υπήρξε καμία διάθεση επικοινωνίας μαζί μας ή με τους μεταφραστές των βιβλίων. Κυρίως όμως μας θλίβει η ιδιοκτησιακή λογική επί έργων και προσώπων, και η συστηματική προσπάθεια ιδιωτικοποίησης της κουλτούρας».
Η ανακοίνωση των εκδόσεων Αντίποδες έκανε μεγάλη αίσθηση και προκάλεσε μία έντονη συζήτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με πολλούς χρήστες να υπερασπίζονται το δικαίωμα του εκδοτικού να οργανώσει μία εκδήλωση με προσκεκλημένη τη συγγραφέα που οι ίδιοι μετέφρασαν και γνώρισαν στο ελληνικό κοινό και άλλους αντίθετα να δικαιολογούν την απόφαση του φεστιβάλ που χρηματοδότησε πλήρως την παρουσία της συγγραφέως ενώ και τα μεταφρασμένα βιβλία της μπορούσε κανείς να τα προμηθευτεί από τους χώρους του φεστιβάλ.
Το σίγουρο είναι πως η υπόθεση εγείρει πολλά ερωτήματα τόσο για τις τακτικές ιδρυμάτων και φεστιβάλ που προσκαλούν διεθνούς φήμης συγγραφείς όσο και για τη στάση του ίδιου του εκδοτικού που επέλεξε να δημοσιοποιήσει το γεγονός.
H απάντηση από το φεστιβάλ WOW
Σήμερα ήρθε και η απάντηση-επίσημη ανακοίνωση από το φεστιβάλ WOW στην οποία αναφέρει πως η εφαρμογή του όρου της αποκλειστικότητας είναι «πάγια πρακτική που εφαρμόζεται από οργανισμούς κάθε είδους και κλίμακας και σε όλο το φάσμα της πολιτιστικής δραστηριότητας» ενώ απαντά και στις επικρίσεις που δέχτηκε για το γεγονός ότι η παρακολούθηση των ομιλιών του φεστιβάλ απαιτούσε την καταβολή εισιτηρίου.
Ολόκληρη η ανακοίνωση του WOW είναι εδώ:
«To φετινό φεστιβάλ WOW που μόλις ολοκληρώθηκε έδωσε χώρο και πλατφόρμα σε έναν πολύ σημαντικό αριθμό ανθρώπων, η πλειοψηφία των οποίων ήταν γυναίκες, από ένα πολύ ευρύ επιστημονικό, κοινωνικό και ιδεολογικό φάσμα. Ενδεικτικά 19 συντονίστριες και συντονιστές, 101 ομιλήτριες και ομιλητές, 33 ΜΚΟ, 20 κορίτσια που παρουσίασαν τα κείμενά τους για το τι σημαίνει να είσαι κορίτσι σήμερα. Είμαστε υπερήφανες που το κοινό που βρέθηκε εκεί ήρθε σε επαφή με τις ιδέες και τον διάλογο αυτό και οι συζητήσεις θα είναι διαθέσιμες διαδικτυακά για όλες και όλους, όπως και τις προηγούμενες χρόνιές.
Παρότι φέτος, ενδεχομένως ως σημείο των καιρών, κατά την προετοιμασία του φεστιβάλ η ρητορική μίσους που αναπτύχθηκε διαδικτυακά απέναντί μας για την επιλογή της θεματικής της έμφυλης ισότητας ήταν εντονότερη, η δέσμευση μας για την ανάδειξη τέτοιων ζητημάτων παραμένει αμετακίνητη. Η εφαρμογή του όρου της αποκλειστικότητας είναι η συνήθης αν όχι πάγια πρακτική που εφαρμόζεται από οργανισμούς κάθε είδους και κλίμακας και σε όλο το φάσμα της πολιτιστικής δραστηριότητας. Αυτό δεν αποκλείει τη διαμόρφωση ειδικού πλαισίου συνεργασίας με κάποιον άλλο πολιτιστικό φορέα, όταν αυτό είναι δόκιμο, εφόσον υπάρξει η διάθεση επικοινωνίας και συνεργασίας. Έχουμε υπάρξει και παραμένουμε ανοιχτοί σε μία τέτοια προσέγγιση.
Καθώς διατυπώθηκε το ερώτημα για την πιθανή εμπορική διάσταση ενός τέτοιου όρου σε συνάρτηση με την ύπαρξη ενός εισιτηρίου για την παρακολούθηση του συνόλου των εκδηλώσεων συμπεριλαμβανομένης της συγκεκριμένης συζήτησης, θα θέλαμε να προσθέσουμε το εξής. Το σύνολο των πωληθέντων εισιτηρίων του φεστιβάλ WOW καλύπτουν το 6% των εξόδων που έγιναν για τη διοργάνωση ενώ διαχρονικά πάνω από το 99% των εκδηλώσεων του ΚΠΙΣΝ είναι με δωρεάν είσοδο. Η αγορά εισιτηρίου για τη διοργάνωση του WOW είναι λοιπόν μια πρακτική που σχετίζεται με την ανάγκη διαχείρισης κοινού δεδομένων των πολλαπλών δράσεων και του πεπερασμένου χώρου που μπορούμε να έχουμε στη διάθεσή μας. Ο δημόσιος διάλογος που αναπτύσσεται με αφορμή το φεστιβάλ, με διαφορετικά σημεία εκκίνησης, είναι θεμιτός, σεβαστός και χρήσιμος για τον τρόπο με τον οποίο το φεστιβάλ θα εξελίσσεται μελλοντικά.
Η ομάδα του Wow Athens»
