Για δεκαετίες, το Bahebak Ya Lebnan της Fairuz λειτούργησε σαν τραγούδι ενότητας, παρηγοριάς και εθνικής επιμονής. Σήμερα, καθώς ο Λίβανος ξαναζεί τον πόλεμο, τον εκτοπισμό και την εξάντληση, ο ίδιος ύμνος επιστρέφει με άλλη συναισθηματική φόρτιση: όχι μόνο ως παρηγοριά, αλλά και ως ηχώ μιας χώρας που κουράστηκε να ξαναγεννιέται.
Υπάρχουν τραγούδια που συνοδεύουν μια χώρα. Και υπάρχουν τραγούδια που, με τα χρόνια, αρχίζουν να τη στοιχειώνουν. Το Bahebak Ya Lebnan της Fairuz ανήκει πια μάλλον και στις δύο κατηγορίες.
Οταν κυκλοφόρησε, το 1976, ακουγόταν σαν μήνυμα ενότητας μέσα στην αρχή του λιβανέζικου εμφυλίου. Η φωνή της Fairuz, ήδη σχεδόν υπεράνω γενεών, θρησκειών και πολιτικών στρατοπέδων, έδινε στο τραγούδι κάτι περισσότερο από πατριωτικό βάρος. Το έκανε καταφύγιο. Ενα τραγούδι που έλεγε πως ο Λίβανος μπορεί να ματώνει, αλλά παραμένει άξιος αγάπης. Πως ακόμη και μέσα στην τρέλα του, αξίζει να τον αγαπάς.
Από τότε, το Bahebak Ya Lebnan επέστρεφε κάθε φορά που η χώρα έμπαινε ξανά σε περίοδο οδύνης. Σε πολέμους με το Ισραήλ, σε περιόδους εσωτερικής έντασης, στην οικονομική κατάρρευση μετά το 2019, στην πανδημία, στην έκρηξη στο λιμάνι της Βηρυτού το 2020. Κάθε νέα καταστροφή έμοιαζε να τραβά ξανά στην επιφάνεια την ίδια φωνή, σαν να μην υπήρχε άλλη μουσική αρκετά μεγάλη για να χωρέσει τη λιβανέζικη απώλεια.
Αυτό ακριβώς είναι που κάνει σήμερα το τραγούδι τόσο σύνθετο. Γιατί η συνεχής επιστροφή του δεν σημαίνει μόνο αντοχή. Σημαίνει και επανάληψη. Σημαίνει ότι ο Λίβανος μοιάζει καταδικασμένος να ξαναβρίσκει τον εαυτό του μέσα από το ίδιο μοτίβο τραγωδίας, θρήνου και υποχρεωτικής αναγέννησης. Και κάποια στιγμή, ακόμη και η αναγέννηση αρχίζει να ακούγεται σαν εξάντληση.
Εκεί βρίσκεται και η γενεακή μετατόπιση που καταγράφει το κείμενο του Guardian. Για τις παλαιότερες γενιές, που έζησαν ή θυμούνται πιο άμεσα τη λεγόμενη χρυσή εποχή του Λιβάνου και τη στιγμή που η Fairuz έγινε κοινός τόπος αραβικής και λιβανέζικης συγκίνησης, το Bahebak Ya Lebnan κουβαλά ακόμα κάτι αυθεντικά παρηγορητικό. Είναι το τραγούδι μιας χώρας που επιμένει. Μιας χώρας που πληγώνεται, αλλά δεν παραιτείται.
Για πολλούς νεότερους Λιβανέζους, όμως, το ίδιο τραγούδι ακούγεται διαφορετικά. Οχι επειδή η φωνή της Fairuz έχει χάσει τη δύναμή της, αλλά επειδή η υπόσχεση που κουβαλούσε ακούγεται όλο και πιο αδύνατο να εκπληρωθεί. Η ιδέα της “ανθεκτικότητας” του Λιβάνου, που για χρόνια λειτούργησε σαν εθνικός μύθος, μοιάζει πια σε αρκετούς περισσότερο με βάρος παρά με έμπνευση. Σαν να ζητάς από έναν λαό να ξανασηκωθεί, ενώ δεν έχει προλάβει καν να συνέλθει.
Αυτό φαίνεται και στον τρόπο με τον οποίο το τραγούδι κυκλοφορεί σήμερα στα social media. TikTok βίντεο και Instagram reels το ντύνουν με εικόνες ενός χαμένου, ιδεατού Λιβάνου - μιας Βηρυτού κοσμοπολίτικης, λαμπερής, σχεδόν μυθικής. Αλλά αυτή η νοσταλγία, όσο δυνατή κι αν είναι, δεν συγκινεί όλους με τον ίδιο τρόπο. Για κάποιους είναι δεσμός με μια πατρίδα που υπάρχει ακόμη ως φαντασία. Για άλλους είναι σχεδόν αφόρητη, γιατί τους θυμίζει κάτι που είτε δεν έζησαν ποτέ είτε δεν πιστεύουν πια ότι μπορεί να επιστρέψει.
Η ίδια η Fairuz βρίσκεται στο κέντρο αυτής της αντίφασης. Παραμένει ίσως η τελευταία πραγματικά διαγενεακή μορφή του λιβανέζικου φαντασιακού, μια φιγούρα σχεδόν υπερπολιτική, σχεδόν μεταφυσική, πάνω στην οποία μπορούν ακόμη να προβληθούν η ενότητα, η απώλεια, η πατρίδα, η αξιοπρέπεια. Αλλά ακριβώς γι’ αυτό το βάρος της μουσικής της γίνεται όλο και πιο δύσκολο να σηκωθεί. Δεν ακούς απλώς ένα τραγούδι. Ακούς δεκαετίες επανάληψης, θρήνου, ελπίδας και διάψευσης.
Ισως γι’ αυτό το Bahebak Ya Lebnan έχει αρχίσει να ακούγεται όλο και περισσότερο σαν τραγούδι διπλής σημασίας. Από τη μία παραμένει ένας ύμνος αγάπης προς μια χώρα που καταρρέει και επιμένει. Από την άλλη, γίνεται ηχητικό ντοκουμέντο μιας εξάντλησης που δεν μπορεί πια να κρυφτεί πίσω από το ρομαντικό κλισέ της λιβανέζικης αντοχής. Η αντοχή, για πολλούς, έχει γίνει μια λέξη σχεδόν βίαιη. Γιατί υπονοεί ότι ο κύκλος της καταστροφής πρέπει απλώς να συνεχιστεί, ώσπου κάποιος να ξανατραγουδήσει την επιβίωση.
Και ίσως εκεί βρίσκεται το πιο σπαρακτικό στοιχείο του τραγουδιού σήμερα. Δεν έχει χάσει την ομορφιά του. Εχει χάσει την αθωότητά του. Η Fairuz εξακολουθεί να τραγουδά έναν Λίβανο που αξίζει να αγαπηθεί. Αλλά για ολοένα και περισσότερους ακροατές, αυτή η αγάπη δεν ακούγεται πια σαν υπόσχεση.
Ακούγεται σαν θρήνος για μια χώρα που όλοι καλούνται να αγαπούν, ακόμη κι όταν δεν σταματά να τους πληγώνει.
