Το 2018, ο Balkrishna Doshi, ο πιο διάσημος αρχιτέκτονας της Ινδίας έγινε ο πρώτος από τη χώρα του που τιμήθηκε με το βραβείο Pritzker αρχιτεκτονικής.
Σήμερα, στα 94 του χρόνια τιμήθηκε με το χρυσό βασιλικό μετάλλιο RIBA του 2022, την υψηλότερη διάκριση του Ηνωμένου Βασιλείου για την αρχιτεκτονική. Ο συνεργάτης του Λε Κορμπιζιέ στα σχέδια του για την πόλη της ουτοπίας, τη Chandigarh, έπαιξε σημαντικό ρόλο στον καθορισμό της αρχιτεκτονικής της Ινδίας μετά την ανεξαρτησία της χώρας το 1947. Στα έργα του οι αρχές του μοντερνισμού συναντούν τις παραδοσιακές αξίες και τις βαθιές πολιτιστικές παραδόσεις της Ινδίας.
Σε μια καριέρα που διήρκεσε 70 χρόνια ο Doshi έχει σχεδιάσει και κατασκευάσει περισσότερα από 100 έργα, από κατοικίες χαμηλού κόστους έως διοικητικά κτίρια και πολιτιστικές εγκαταστάσεις, το καθένα προσαρμοσμένο στο τοπικό πλαίσιο και το κλίμα. Ο πρόεδρος της RIBA Simon Allford τόνισε την περίπτωση του Doshi που όταν οι αρχιτέκτονες ανά τον κόσμο στη διάρκεια του 20ου αιώνα έχτιζαν ανεξάρτητα από το κλίμα και τα τοπικά χαρακτηριστικά, εκείνος, επέμεινε να κατασκευάζει λαμβάνοντας υπόψιν τις παλιές τεχνολογίες και την χειροτεχνία.
«Ο Doshi δημιουργούσε πάντα μια αρχιτεκτονική που είναι σοβαρή, δεν είναι ποτέ φανταχτερή ή οπαδός των τάσεων. Είχε βαθιά την αίσθηση ευθύνης και την επιθυμία να συνεισφέρει στη χώρα του και τους ανθρώπους της μέσω υψηλής ποιότητας και αυθεντικής αρχιτεκτονικής».
Ο αρχιτέκτονας όταν του ανακοινώθηκε η βράβευσή του είπε ότι αυτό είναι ένα γεγονός συγκλονιστικό που τον φέρνει πίσω στα χρόνια που είχε βραβευθεί με το RIBA ο μέντοράς του, ο Λε Κορμπιζιέ, το 1953 και νιώθει υπερήφανος που έξι δεκαετίες αργότερα παίρνει το ίδιο βραβείο με τον γκουρού του.
Ο Balkrishna Vithaldas Doshi, γεννήθηκε το 1927 στην Πούνε και ήταν γιος μιας οικογένειας που ασχολείτο με τη βιομηχανία επίπλων. Σπούδασε αρχιτεκτονική στο Sir J. J. School of Art στη Βομβάη μεταξύ του 1947 και 1950 και στη συνέχεια πήγε στην Ευρώπη. Συνεργάστηκε στενά με τον Λε Κορμπιζιέ στα έργα του τελευταίου στο Παρίσι μεταξύ 1951 και 1954. Το 1954, επέστρεψε στην Ινδία για να επιβλέπει τα κτίρια του Λε Κορμπιζιέ στο Ahmedabad, τα οποία περιλάμβαναν τη Villa Sarabhai, τη Villa Shodhan, και το Sanskar Kendra.
Η επιρροή του Λε Κορμπιζιέ απαντάται στο μετέπειτα έργο του. Το 1955 ίδρυσε ένα στούντιο περιβαλλοντικού σχεδιασμού και συνεργάστηκε στενά με τους αρχιτέκτονες Louis Kahn και Anant Raje.
Το γραφείο του στο Αχμενταμπάντ, που χτίστηκε το 1981, αποτελεί ένα συμπυκνωμένο μανιφέστο των αρχών του. Χαμηλά, θολωτά κτίρια ξεπροβάλλουν από ένα τοπίο που μοιάζει με κήπο, με βεράντες που διασχίζονται από κανάλια νερού, αβαθείς πισίνες και ένα ρηχό υπαίθριο θέατρο για συγκεντρώσεις. Το όνομα του κτιρίου, Sangath, σημαίνει «προχωρώ μαζί μέσω της συμμετοχής» και ο Doshi το περιγράφει ως «ένα συνεχιζόμενο σχολείο όπου κάποιος μαθαίνει, ξεμαθαίνει και ξαναμαθαίνει».
Τα πιο αξιοσημείωτα σχέδιά του περιλαμβάνουν το IIM Bangalore, το IIM Udaipur, το NIFT Delhi, το Amdavad ni Gufa, το Πανεπιστήμιο CEPT και την ανάπτυξη του Aranya Low Cost Housing στο Indore που τιμήθηκε με το βραβείο Αγά Χαν για την Αρχιτεκτονική.
Το Doshi's Aranya Low Cost Housing, που χτίστηκε στο Indore το 1989, φιλοξενεί περισσότερα από 80.000 άτομα σε ένα συγκρότημα σπιτιών και αυλών, υφασμένα σε έναν πυκνό λαβύρινθο, με τα σπίτια σχεδιασμένα με γνώμονα την επέκταση και την προσαρμοστικότητα.
Παράλληλα με την καριέρα του στην αρχιτεκτονική, ο Doshi είναι εξίσου γνωστή ως εκπαιδευτικός. Υπήρξε ο ιδρυτικός διευθυντής της Αρχιτεκτονικής Σχολής του Αχμενταμπάντ, ιδρυτικός διευθυντής της Σχολής Σχεδιασμού (1972–79), ιδρυτικός διευθυντής του Κέντρου Περιβαλλοντικού Σχεδιασμού και Τεχνολογίας και του Kanoria Center for Arts.
Ο Doshi συνέβαλε καθοριστικά στην ίδρυση του εθνικού και διεθνώς γνωστού ερευνητικού ινστιτούτου Vastu-Shilpa Foundation για σπουδές και έρευνα στον περιβαλλοντικό σχεδιασμό. Το ινστιτούτο έχει κάνει πρωτοποριακή δουλειά σε κατοικίες και σε πολεοδομικό σχεδιασμό χαμηλού κόστους και τη στέγαση ανθρώπων χαμηλού εισοδήματος. Διακρίνεται επίσης για σχέδια που ενσωματώνουν έννοιες βιωσιμότητας με καινοτόμους τρόπους.
Το έργο του Doshi για την επανένωση της ινδικής και αγγλικής κληρονομιάς μέσω της πρακτικής του βραβεύτηκε με Παγκόσμιο Βραβείο για την Αειφόρο Αρχιτεκτονική το 2007, στην πρώτη έκδοση του βραβείου. Το βραβείο αναγνώρισε το σημαντικό βήμα του Doshi προς την κατεύθυνση ενός εναλλακτικού μοντέλου ανάπτυξης.
Όταν βραβεύτηκε το 2018 με το Pritzker η επιτροπή έγραψε ένα σχόλιο που συνοψίζει το έργο του. «Ο Doshi δημιουργούσε πάντα μια αρχιτεκτονική που είναι σοβαρή, δεν είναι ποτέ φανταχτερή ή οπαδός των τάσεων. Είχε βαθιά την αίσθηση ευθύνης και την επιθυμία να συνεισφέρει στη χώρα του και τους ανθρώπους της μέσω υψηλής ποιότητας και αυθεντικής αρχιτεκτονικής».
Ο ίδιος στη χώρα του έφερε την ανθρωπιστική παρουσία της αρχιτεκτονικής μέσα στις αρχές του μοντερνισμού της δεκαετίας του 1960. Βασίστηκε στο πυκνό μοτίβο δόμησης των πόλεων της Ινδίας και έγραψε για την ανάγκη η αρχιτεκτονική να «αντανακλά τον κοινωνικό τρόπο ζωής και τις πνευματικές πεποιθήσεις», αναφερόμενη πάντα στα «σταθερά στοιχεία της ινδικής αρχιτεκτονικής: το χωριό, την πλατεία, το παζάρι, την αυλή».
Όπως πάντα, το κλίμα είναι στον πυρήνα. Τα έργα του είναι μισοθαμμένα στο έδαφος, όπου προστατεύονται καλύτερα από τη ζέστη, τη σκόνη και τους μουσώνες, ενώ οι θόλοι είναι κατασκευασμένοι από κεραμικούς σωλήνες, καλυμμένους με τσιμέντο και σπασμένα λευκά πλακάκια, παρέχοντας μόνωση από τον ήλιο ενώ προστατεύουν από τη βροχή.
Τα έργα του είναι λαβύρινθοι φαντασίας, με επιρροές και έμπνευση από ιστορικά ινδικά μνημεία, καθώς και από το έργο Ευρωπαίων και Αμερικανών αρχιτεκτόνων.
