H πόλη που έκανε τα πάντα για να μη χάσει τους Πικάσο της

H πόλη που έκανε τα πάντα για να μη χάσει τους Πικάσο της Facebook Twitter
Παρουσίαση των έργων που δώρισε ο Πικάσο, μεταξύ των οποίων είναι το Ζευγάρι και Αφροδίτη και Έρως, 1968, Kunstmuseum Basel. Φωτό : © Kurt Wyss
0

Την 20η Απριλίου 1967, μόλις μία ημέρα πριν το στρατιωτικό πραξικόπημα συντρίψει την δημοκρατία στην Ελλάδα, συνετρίβη λίγο έξω από την Λευκωσία στην Κύπρο ένα αεροσκάφος των ελβετικών αερογραμμών Globe Air. Εξαιτίας του δυστυχήματος αυτού, το οποίο θεωρείται ακόμα και σήμερα το χειρότερο και φονικότερο αεροπορικό δυστύχημα που έλαβε ποτέ χώρα στην Κύπρο, 117 επιβάτες και 9 μέλη του πληρώματος έχασαν την ζωή τους και το Kunstmuseum Basel παραλίγο να χάσει δύο από τους σπουδαιότερους πίνακες της συλλογής του.

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.

Ο Ρούντολφ Στέχελιν ήταν ένας πλούσιος Ελβετός επιχειρηματίας και θεωρείται ένας από τους σπουδαιότερους συλλέκτες έργων τέχνης των αρχών του 20ού αιώνα. Γέννημα θρέμμα της Βασιλείας, αγαπούσε ιδιαίτερα τον ιμπρεσιονισμό και τον μετα-ιμπρεσιονισμό και τα έργα των σπουδαίων εκφραστών αυτών των κινημάτων αποτέλεσαν τον αρχικό πυρήνα της συλλογής του.

Μέσα στα 20 και κάτι χρόνια που έχουν κυλήσει από την προσφορά της οικογενείας στο Kunstmuseum Basel, τα δύο αυτά έργα έχουν εξυψώσει την φήμη της συλλογής του, έχουν τονώσει τον τουρισμό καθώς οι επισκέπτες συρρέουν για να δούνε τους Πικάσο, και στην συνείδηση των πολιτών έχουν πολιτογραφηθεί "Ελβετοί".


Το 1931 αποφάσισε να δημιουργήσει έναν φορέα που να ασχολείται αποκλειστικά με την ορθή διαχείριση της συλλογής, στην οποία συμπεριλαμβάνονταν έργα των Εντουάρ Μανέ, Κλωντ Μονέ, Πωλ Γκογκέν, Πωλ Σεζάν, Πιερ-Ωγκύστ Ρενουάρ, Εντγκάρ Ντεγκά, Ανρί Ματίς, Βαν Γκογκ και Πάμπλο Πικάσο, και έτσι προκύπτει το Ίδρυμα Οικογενείας Ρούντολφ Στέχελιν (Rudolf Staechelin'sche Familienstiftung). Καθώς αγαπούσε πολύ την γενέτειρα του αποφασίζει να δανείσει στο Kunstmuseum Basel και το Musée d'Art et d'Histoire της Γενεύης έργα προκειμένου να εκτίθενται μαζί με τις μόνιμες συλλογές τους.

Με τον θάνατο του πατριάρχη της εύπορης αυτής οικογένειας το 1946, οι δύο γιοι του προσφέρουν στο μουσείο της Βασιλείας δύο έργα του Πικάσο, τα "Δύο Αδέλφια" και τον "Καθιστό Αρλεκίνο" επ' αόριστον, υπό έναν και μοναδικό όρο ανάκτησης τους: να βρεθούν οι κληρονόμοι του σε δεινή οικονομική κατάσταση και να χρειάζεται να τους πουλήσουν.

H πόλη που έκανε τα πάντα για να μη χάσει τους Πικάσο της Facebook Twitter
Τα δύο αδέλφια, Πάμπλο Πικάσο, 1906.
H πόλη που έκανε τα πάντα για να μη χάσει τους Πικάσο της Facebook Twitter
Καθιστός Αρλεκίνος, Πάμπλο Πικάσο, 1923.

Και σε αυτή ακριβώς την κατάσταση βρέθηκαν όταν συνετρίβη το Bristol Britannia 313 της Globe Air, κύριος μέτοχος της οποίας ήταν ο Πήτερ Στέχελιν. Εξαιτίας του ατυχήματος η αεροπορική εταιρεία αναγκάζεται να κλείσει και ο ιδιοκτήτης της βρίσκεται χρεωμένος μέχρι το λαιμό. Η μοναδική του ελπίδα να ξεχρεώσει είναι να πουλήσει την συλλογή με έργα τέχνης του πατέρα του και μαζί και τους δύο Πικάσο, των οποίων η τιμή έχει ήδη ανέλθει στο διόλου ευκαταφρόνητο ποσό των 8,4 εκατομμυρίων ελβετικών φράγκων.

Ο Πήτερ όμως φαίνεται να λογαριάζει χωρίς τον ξενοδόχο, που στην περίπτωση αυτή είναι μεταφορικά (μερικοί και κυριολεκτικά) οι κάτοικοι της Βασιλείας. Μέσα στα 20 και κάτι χρόνια που έχουν κυλήσει από την προσφορά της οικογενείας στο Kunstmuseum Basel, τα δύο αυτά έργα έχουν εξυψώσει την φήμη της συλλογής του, έχουν τονώσει τον τουρισμό καθώς οι επισκέπτες συρρέουν για να δούνε τους Πικάσο, και στην συνείδηση των πολιτών έχουν πολιτογραφηθεί "Ελβετοί". Επειδή όμως νομικά δεν μπορούν να αποτρέψουν την πώληση τους, οι κάτοικοι της Βασιλείας δεν έχουν παρά μόνο μία επιλογή: να τους αγοράσουν. 

Ωστόσο το ποσό είναι υπέρογκο, ακόμα και για μία πλούσια ελβετική πόλη. Έπειτα από συζητήσεις επί συζητήσεων και ώρες συνελεύσεων στα όργανα της τοπικής αυτοδιοίκησης αποφασίζεται να διεξαχθεί δημοψήφισμα στο οποίο νικούν με 54% και 32.118 ψήφους εκείνοι που τάσσονται υπέρ της εξαγοράς των πινάκων.

Μέσα σε διαφωνίες και κατηγορίες περί διασπάθισης δημοσίου χρήματος από πλευράς των 27.190 που τάχθηκαν υπέρ του όχι, η δημοτική αρχή της πόλης επικυρώνει το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος και να διαθέσει το ποσό των 6 εκατομμυρίων ελβετικών φράγκων. Ωστόσο υπολείπονται ακόμα 2,4 εκατομμύρια για την απόκτηση τους. Πως είναι δυνατόν να συγκεντρωθεί αυτό το πόσο και μάλιστα σχετικά άμεσα γιατί ο ιδιοκτήτης πρέπει με την σειρά του να εξοφλήσει τις υποχρεώσεις του;

H πόλη που έκανε τα πάντα για να μη χάσει τους Πικάσο της Facebook Twitter
Άνδρας, γυναίκα και παιδί, Πάμπλο Πικάσο, 1906

Οι αποφασισμένοι "Βασιλείς" διοργανώνουν μια τεράστια γιορτή με μπαζάρ όπου πωλούνται αναπαραγωγές των "δικών τους" Πικάσο και τα χρήματα που συγκεντρώνονται πηγαίνουν στον συλλογικό κουμπαρά της πόλης. Μάλιστα κατά την διάρκεια αυτών των εκδηλώσεων υπάρχουν ενθουσιασμένοι πολίτες που κυκλοφορούν στους δρόμους κρατώντας πλακάτ όπου αναγράφονται συνθήματα όπως I like Pablo ή All you need is Pablo, παραφράζοντας το τραγούδι των Beatles "All you need is love" που μόλις είχε κυκλοφορήσει.

Ο πικασικός πυρετός μεταδίδεται και στις γειτονικές πόλεις που σπεύδουν να βάλουν επίσης το χέρι στην τσέπη και να συνεισφέρουν τον οβολό τους προς επίτευξη του καντονικού σκοπού. Σύντομα ο έρανος της πόλης ολοκληρώνεται και το ποσό των 2,4 εκατομμυρίων βελγικών φράγκων συμπληρώνει την συνεισφορά των αρχών και το μουσείο αποκτά την κυριότητα των δύο πινάκων.

Όμως η ιστορία δεν τελειώνει εδώ. Στην δύση της ζωής του, ο 86χρονος ζωγράφος έχει πληροφορηθεί για τον αγώνα της Βασιλείας να κρατήσει τα δύο αγαπημένα έργα του και συγκινημένος αποφασίζει να τους χαρίσει άλλα τέσσερα! Έτσι το 1968 βρίσκει την συλλογή του μουσείου εμπλουτισμένη με τον "Ποιητή", την "Αφροδίτη και Έρωτα", το "Ζευγάρι" και τον πίνακα "Άνδρας, Γυναίκα και Παιδί", ενώ οι Ελβετοί έχουν δικαίως πεισθεί πως η προσέγγιση "συν Αθηνά και χείρα κίνει" είναι η σωστή. Και επιβραβεύεται.

H πόλη που έκανε τα πάντα για να μη χάσει τους Πικάσο της Facebook Twitter
Το Ζευγάρι, Πάμπλο Πικάσο, 1967.
H πόλη που έκανε τα πάντα για να μη χάσει τους Πικάσο της Facebook Twitter
Αφροδίτη και Έρως, Πάμπλο Πικάσο, 1967.
Εικαστικά
0

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

O θησαυρός του Γκούρλιτ: Το ένοχο μυστικό ενός φιλότεχνου Ναζί

Εικαστικά / O θησαυρός του Γκούρλιτ: Το ένοχο μυστικό ενός φιλότεχνου Ναζί

Η ιστορία του θησαυρού των Γκούρλιτ έχει την στόφα αστυνομικού μυθιστορήματος εποχής: αριστουργηματικούς πίνακες, Ναζί, μεγαλοφυείς καλλιτέχνες και εμπόρους τέχνης με ύποπτες δοσοληψίες.
IRENE D'ATHENES

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Για πρώτη φορά η Art Athina στο Onassis Ready

Εικαστικά / Art Athina 2026 στο Onassis Ready: Ήρθε κι έδεσε

Ξεκίνησε η μεγάλη διεθνής φουάρ σύγχρονης τέχνης Art Athina, ανανεωμένη και για πρώτη φορά στο Onassis Ready, με τη συμμετοχή 65 ελληνικών και διεθνών γκαλερί, έργα design και παράλληλα προγράμματα. Οι βασικοί συντελεστές της διοργάνωσης μιλούν στη LiFO.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Takis: Η νύχτα που η Αθήνα ανακάλυψε το σπουδαίο έργο του

Εικαστικά / Takis: Η νύχτα που η Αθήνα ανακάλυψε το ιδιοφυές του έργο

Στις 17 Οκτωβρίου 1974, ο Takis παρουσίασε για πρώτη φορά στην Αθήνα 105 μαγνητικά γλυπτά του. Η γκαλερίστα Πέγκυ Ζουμπουλάκη θυμάται την ιστορική εκείνη νύχτα και τα απίθανα περιστατικά πίσω από την πραγματοποίησή της.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Πίτερ Κατσίχτης: Έκρηξη χρωμάτων και συνάντηση πολιτισμών

Εικαστικά / Πίτερ Κατσίχτης: Έκρηξη χρωμάτων και συνάντηση πολιτισμών

Βρεθήκαμε στην έδρα της Ουνέσκο στο Παρίσι, στα εγκαίνια της έκθεσης ζωγραφικής του 85χρονου Ελληνοαμερικανού ζωγράφου, συλλέκτη και επιχειρηματία από τη Νέα Υόρκη, με καταγωγή από τον Ταΰγετο.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Φθινοπώριασε, λίγη Τέχνη ακόμη παρακαλώ: 12 εκθέσεις που ξεχωρίζουν

Εικαστικά / Φθινοπώριασε, λίγη Τέχνη ακόμη παρακαλώ: 14 εκθέσεις που ξεχωρίζουν

Το Παρίσι της Μπελ Επόκ, ο μύθος του Ορφέα και της Ευρυδίκης μέσα από την οπτική του Ουίλιαμ Κέντριτζ, τα ιστορικά πορτρέτα του Platon, τα πορτρέτα του Χρήστου Τσιμάρη και άλλες οκτώ εκθέσεις που αξίζει να δεις αυτόν τον Νοέμβριο στην Αθήνα.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Γυμνό, ούρα και ακροβατικά στην Μπιενάλε της Βενετίας

Εικαστικά / Γυμνό, ούρα και ακροβατικά στην Μπιενάλε της Βενετίας

Η Βενετία το φθινόπωρο είναι απολαυστική, η φετινή Μπιενάλε, ωστόσο, δεν στάθηκε το ίδιο συναρπαστική. Με εξαίρεση ορισμένα περίπτερα και, κυρίως, την προκλητική περφόρμανς της Φλορεντίνα Χόλτσινγκερ, η διοργάνωση άφησε την εντύπωση μιας έκθεσης που έχει πολλά να δείξει αλλά λίγα να πει.
M. HULOT
«Η ΔΕΗ Συναντά την Τέχνη Vol.2»: 55 έργα σύγχρονης τέχνης σε έναν ιστορικό χώρο της πόλης

Εικαστικά / «Η ΔΕΗ Συναντά την Τέχνη Vol.2»: 55 έργα σύγχρονης τέχνης σε έναν ιστορικό χώρο της πόλης

Στις εγκαταστάσεις του Ατμοηλεκτρικού Σταθμού της ΔΕΗ στο Νέο Φάληρο, που το κοινό έχει σπάνια την ευκαιρία να επισκεφθεί, η τέχνη συναντά την ιστορία της ηλεκτρικής ενέργειας σε μια εντυπωσιακή έκθεση.
ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΥ
«Cahiers d’Art»: Μια ιστορία 100 ετών ξαναζωντανεύει στο Μουσείο Μπενάκη

Εικαστικά / «Cahiers d’Art»: 100 χρόνια τέχνης και πρωτοπορίας στο Μουσείο Μπενάκη

Με αφορμή τη συμπλήρωση 100 ετών από την κυκλοφορία του περιοδικού που επηρέασε καταλυτικά τη μοντέρνα τέχνη, μια νέα έκθεση στην οδό Κουμπάρη παντρεύει το πνεύμα του Ελληνογάλλου τεχνοκριτικού Κριστιάν Ζερβός με τη συλλεκτική ευφυΐα του Αντώνη Μπενάκη. Η έκθεση επικεντρώνεται στον οικουμενικό και διαπολιτισμικό χαρακτήρα του περιοδικού, παρουσιάζοντας αντικείμενα από τις μόνιμες συλλογές του Μουσείου σε αντιπαραβολή με τις σελίδες του.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Ένα μεσημέρι με τον εικαστικό Αλέκο Λεβίδη, στο σπίτι του στην Πλάκα

Εικαστικά / Αλέκος Λεβίδης: «Είμαστε σαν όλους τους λαούς, αλλά ζούμε σε έναν ιδιαίτερο τόπο»

Με αφορμή την έκθεση «Αλέκος Λεβίδης. Ζωγραφική 1961-2026. Δια βίου παιχνίδι» στο Μουσείο Μπενάκη, ανασύραμε μια παλιότερη συνέντευξη με τον ακαδημαϊκό και ζωγράφο.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Η Belle Époque ήταν το Instagram των αρχών του 20ού αιώνα

Εικαστικά / Η Belle Époque ήταν το Instagram των αρχών του 20ού αιώνα

Το Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή αναβιώνει φέτος το φθινόπωρο μια εποχή ομορφιάς, ελευθερίας και αισιοδοξίας, με μια μεγάλη έκθεση αφιερωμένη στην Belle Époque. Ενενήντα περίπου έργα, αφίσες και λιθογραφίες, καθώς και αποσπάσματα από ταινίες της εποχής, συνθέτουν το πανόραμα μιας λαμπρής περιόδου για την Ευρώπη.
ΜΑΤΟΥΛΑ ΚΟΥΣΤΕΝΗ
Φραντς Μαρκ: Τα ζώα ως ένας άλλος τρόπος να δεις τον κόσμο

Εικαστικά / Φραντς Μαρκ: Ο ζωγράφος που είδε την ψυχή των ζώων

Μια μεγάλη έκθεση στο μουσείο K20 του Ντίσελντορφ, με περισσότερα από 120 έργα, παρακολουθεί την εξαιρετικά σύντομη αλλά ριζοσπαστική πορεία του σπουδαίου Γερμανού εξπρεσιονιστή, από τις πρώιμες ζωγραφιές ζώων μέχρι την κυβιστική αφαίρεση και τα δραματικά έργα των τελευταίων χρόνων του.
M. HULOT
88 πίνακες του Βαν Γκογκ σε ένα μουσείο μέσα στο δάσος

Εικαστικά / 88 έργα του Βαν Γκογκ σε ένα μουσείο μέσα στο δάσος

Η έκθεση «Van Gogh, all our paintings», στο μουσείο Kröller-Müller, στην ολλανδική επαρχία, συγκεντρώνει 88 αριστουργηματικούς πίνακες του μεγάλου ζωγράφου και αποτελει μια σπάνια ευκαιρία να δει κανείς ολόκληρη σχεδόν την πορεία του.
M. HULOT