Ο Βίνσεντ βαν Γκογκ είναι ένας από τους ελάχιστους μεγάλους ζωγράφους που υπέγραφαν τα έργα τους μόνο με το μικρό τους όνομα. Ακόμη πιο παράξενο είναι το γεγονός ότι υπέγραφε τελικά πολύ λίγους από τους πίνακές του.
Μια νέα μελέτη της ιστορικού τέχνης Julia Engelmayer, που δημοσιεύθηκε από το «Van Gogh Museum», προσπαθεί να εξηγήσει το γιατί.
Σύμφωνα με την έρευνα, ο Βίνσεντ βαν Γκογκ δημιούργησε περίπου 1.000 πίνακες, από τους οποίους σώζονται σήμερα οι 840. Ωστόσο, μόνο 133 φέρουν υπογραφή, δηλαδή περίπου το 16% των έργων του. Το ποσοστό θεωρείται εξαιρετικά χαμηλό για καλλιτέχνη του 19ου αιώνα.
What a sunset this must have been. Van Gogh painted this while staying at the psychiatric clinic in Saint-Rémy, working in the garden when he wasn’t allowed off the grounds.
— Van Gogh Museum (@vangoghmuseum) May 21, 2026
But the colours do more than simply depict a view. Vincent wrote that the red ochre, muted greens and dark… pic.twitter.com/acLypU2rpF
Γιατί ο Βαν Γκογκ υπέγραφε μόνο ως «Vincent»
Ο Βαν Γκογκ είχε δύο βασικούς λόγους για να αποφεύγει το επίθετό του. Ο πρώτος ήταν η δύσκολη σχέση του με μεγάλο μέρος της οικογένειάς του και ιδιαίτερα με τον πατέρα του. Σε γράμμα προς τον αδελφό του, Τεό βαν Γκογκ, το 1883, έγραφε χαρακτηριστικά: «Στον χαρακτήρα διαφέρω πολύ από τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας και στην πραγματικότητα δεν είμαι πραγματικά ένας “Βαν Γκογκ”».
Ο δεύτερος λόγος ήταν πιο πρακτικός, σύμφωνα με το The Art Newspaper: οι περισσότεροι εκτός Ολλανδίας δυσκολεύονταν να προφέρουν σωστά το επίθετό του.
Όπως εξηγούσε σε άλλο γράμμα προς τον αδελφό του το 1888, προτιμούσε να εμφανίζεται μόνο ως «Βίνσεντ» στους καταλόγους εκθέσεων, επειδή οι Γάλλοι δεν μπορούσαν να προφέρουν σωστά το «Βαν Γκογκ».
Ένα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο, που προέκυψε από τη σχετική έρευνα, είναι ότι ο Βίνσεντ βαν Γκογκ χρησιμοποιούσε συχνά κόκκινο χρώμα για την υπογραφή του, κάτι αρκετά ασυνήθιστο για την εποχή.
Ενδεικτικά, από τα 133 υπογεγραμμένα έργα, τα 75 έχουν κόκκινη υπογραφή.
Ο ζωγράφος αγαπούσε ιδιαίτερα τις έντονες χρωματικές αντιθέσεις και τα συμπληρωματικά χρώματα. Σε έναν πίνακα με θαλασσογραφία από το 1888 είχε παραδεχτεί ότι χρησιμοποίησε μια «υπερβολικά κόκκινη υπογραφή» μόνο και μόνο επειδή ήθελε «μια κόκκινη νότα μέσα στο πράσινο».
A somewhat arrogant-looking man… and an unusually green background.
— Van Gogh Museum (@vangoghmuseum) May 20, 2026
A bold choice? Maybe. Or maybe not….
Around the time that he painted this work, Van Gogh had gas lighting installed in his studio so he and fellow artist Gauguin could work after dark. Gaslight gives off a… pic.twitter.com/xO3SInqpA5
Βίνσεντ βαν Γκογκ: Οι υπογραφές υπό γωνία
Σε αντίθεση με τους περισσότερους ζωγράφους, που υπέγραφαν οριζόντια, πάνω από τις μισές υπογραφές του Βαν Γκογκ είναι τοποθετημένες υπό γωνία, συχνά περίπου 45 μοιρών.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το «Πορτρέτο του δρ. Φελίξ Ρεΐ (Portrait of Dr Félix Rey)», όπου η υπογραφή εμφανίζεται διαγώνια στη γωνία του έργου.
Σύμφωνα με τη μελέτη, οι γωνιακές υπογραφές ίσως στόχευαν στο να δημιουργούν αίσθηση ανισορροπίας και έντασης μέσα στη σύνθεση. Επίσης, σε αρκετά έργα της περιόδου της Αρλ, ο Βαν Γκογκ σχεδίαζε το γράμμα «V» σαν πέταλο αλόγου.
Fun fact about ‘Country Road in Provence by Night’ 👀 It could have been a realistic landscape, but it isn’t.
— Van Gogh Museum (@vangoghmuseum) May 17, 2026
Van Gogh first sketched the composition in a letter to Theo, then painted it from memory, combining elements into something imagined. Painted just before leaving… pic.twitter.com/1sW41ahrjl
Βίνσεντ βαν Γκογκ: Όταν η υπογραφή γινόταν μέρος του πίνακα
Συνήθως οι υπογραφές βρίσκονταν στις άκρες των έργων, αναφέρει το The Art Newspaper. Σε ορισμένες περιπτώσεις όμως ο Βαν Γκογκ ενσωμάτωνε την υπογραφή μέσα στη σύνθεση.
Στη διάσημη σειρά με τα «Ηλιοτρόπια», η λέξη «Vincent» εμφανίζεται γραμμένη πάνω στο βάζο με τα λουλούδια, σαν να διεκδικεί προσωπικά το μοτίβο των ηλιοτρόπιων. Αντίστοιχα, στον πίνακα «Η Καρέκλα του Βαν Γκογκ», η υπογραφή είναι τοποθετημένη πάνω σε ένα μυστηριώδες κουτί που εμφανίζεται στο βάθος.
Ο Βαν Γκογκ συνήθως υπέγραφε έναν πίνακα όταν πίστευε ότι ήταν ιδιαίτερα καλός και ίσως μπορούσε να πουληθεί ή όταν επρόκειτο να δοθεί ως δώρο σε φίλους ή συγγενείς. Άρχισε να υπογράφει έργα του το 1884, ενώ η περίοδος κατά την οποία υπέγραφε περισσότερο ήταν όταν ζούσε στο Παρίσι μαζί με τον αδελφό του, από το 1886 έως το 1888.
Τότε ήλπιζε ότι θα μπορούσε να εκθέσει και να πουλήσει τα έργα του, κάτι που τελικά δεν συνέβη όσο ζούσε.
Μετά τη μετακόμισή του στην Αρλ συνέχισε να υπογράφει πίνακες, όμως αργότερα, ειδικά μετά τον αυτοτραυματισμό στο αυτί του και την παραμονή του στο άσυλο του Saint-Rémy-de-Provence, οι υπογραφές έγιναν ολοένα και πιο σπάνιες.
Στους τελευταίους μήνες της ζωής του, όταν ζούσε στο χωριό Ωβέρ-συρ-Ουάζ, υπέγραψε μόλις έναν από τους 73 πίνακες που δημιούργησε εκεί.
Σε γράμμα του προς τον Τεό, το 1888, έγραφε: «Άρχισα να υπογράφω τους πίνακές μου, αλλά σύντομα σταμάτησα. Μου φαινόταν πολύ ανόητο».
Σήμερα, πάντως, όταν ένα έργο του Βαν Γκογκ βγαίνει σε δημοπρασία στους οίκους Christie's ή Sotheby's, το γεγονός ότι φέρει την απλή υπογραφή «Vincent» θεωρείται τεράστιο πλεονέκτημα.
Με πληροφορίες από The Art Newspaper
