Η παλαιότερη γέφυρα του Παρισιού άρχισε να χάνεται κάτω από έναν βράχο που δεν υπάρχει.
Τις πρώτες πρωινές ώρες της Πέμπτης, ο JR και η ομάδα του άρχισαν να φουσκώνουν πάνω από το Pont-Neuf μια τεράστια εγκατάσταση που μοιάζει με σπηλιά. Το έργο, με τίτλο La Caverne du Pont-Neuf, καλύπτει σταδιακά τη γέφυρα του 17ου αιώνα, κάνοντάς την να μοιάζει σαν να έχει υψωθεί ένας προϊστορικός βράχος στην καρδιά της πόλης.
Το Pont-Neuf, που παρά το όνομά του είναι η παλαιότερη γέφυρα του Παρισιού, μετατρέπεται αυτές τις ημέρες σε σκηνή ψευδαίσθησης. Από έξω, η εγκατάσταση μοιάζει με τεράστια βραχώδη μάζα που κόβει το τοπίο. Από μέσα, οι επισκέπτες θα περνούν μέσα από ένα σκοτεινό τούνελ χωρίς φυσικό φως, σε μια διαδρομή που ο καλλιτέχνης θέλει να τους κάνει να χάσουν την αίσθηση του χρόνου.
Το έργο θα ανοίξει δωρεάν στο κοινό στις 6 Ιουνίου και θα παραμείνει στη θέση του έως τις 28 Ιουνίου. Θα είναι προσβάσιμο όλο το εικοσιτετράωρο, ενώ η γέφυρα θα κλείσει για τα αυτοκίνητα.
Οι διαστάσεις του είναι εντυπωσιακές. Η εγκατάσταση έχει μήκος περίπου 120 μέτρα, πλάτος 20 μέτρα και ύψος 18 μέτρα, όσο ένα εξαώροφο κτίριο. Παρ’ όλα αυτά, είναι φτιαγμένη σχεδόν εξ ολοκλήρου από αέρα: 80 υφασμάτινες αψίδες γεμίζουν και δημιουργούν την ψευδαίσθηση μιας βραχώδους σπηλιάς. Στο project συμμετέχουν συνολικά περίπου 800 άνθρωποι.
Το ύφασμα ράφτηκε στο χέρι από τεχνίτες στη Βρετάνη, ενώ η κατασκευή έχει σχεδιαστεί έτσι ώστε να μην τραυματίζει την ιστορική πέτρα της γέφυρας. Πλήρεις δοκιμές της γιγαντιαίας δομής έγιναν σε υπόστεγο στο αεροδρόμιο Ορλί, ώστε το έργο να μπορεί να ξεφουσκώσει με ασφάλεια αν χρειαστεί.
Το La Caverne du Pont-Neuf συνομιλεί ευθέως με έναν από τους μεγάλους μύθους της δημόσιας τέχνης στο Παρίσι: το τύλιγμα της ίδιας γέφυρας από τον Christo και την Jeanne-Claude το 1985. Τότε, το Pont-Neuf είχε καλυφθεί με χρυσό ύφασμα, σε ένα έργο που είδαν εκατομμύρια άνθρωποι και που βοήθησε να αλλάξει η σχέση των σύγχρονων πόλεων με τη μνημειακή, προσωρινή τέχνη.
Ο JR γνωρίζει καλά το βάρος αυτής της κληρονομιάς. Αυτή τη φορά, όμως, δεν τυλίγει τη γέφυρα για να την κάνει αντικείμενο λάμψης. Τη μετατρέπει σε κάτι πιο πρωτογενές. Η ιδέα του συνδέεται με τα λατομεία από τα οποία προήλθαν οι πέτρες του Παρισιού, σαν η γέφυρα να επιστρέφει, για λίγο, στην ορυκτή της καταγωγή.
Ο ίδιος έχει περιγράψει το έργο ως μια προσπάθεια να ενωθούν το παρελθόν και το παρόν της εμβληματικής γέφυρας. Η τέχνη, όπως λέει, υπάρχει για να μας κάνει να σκεφτόμαστε, να αμφισβητούμε όσα θεωρούμε δεδομένα και να ξαναβλέπουμε τον κόσμο γύρω μας.
Η σπηλιά του είναι και μια αναφορά στον Πλάτωνα. Ο JR συνδέει το έργο με την αλληγορία του σπηλαίου, όπου οι άνθρωποι μπερδεύουν τις σκιές με την πραγματικότητα. Για εκείνον, οι σημερινές σπηλιές είναι οι οθόνες μας και οι αλγόριθμοι των social media, μέσα από τους οποίους συχνά νομίζουμε ότι βλέπουμε τον κόσμο ενώ βλέπουμε μόνο μια κατασκευή του.
Η αντίφαση είναι σχεδόν μέρος του έργου: για να μπουν σε αυτή τη σπηλιά που μιλά για την ψευδαίσθηση των οθονών, οι επισκέπτες θα σηκώνουν τα κινητά τους. Η Snap έχει δημιουργήσει ένα επίπεδο επαυξημένης πραγματικότητας, ενώ τον ήχο της εγκατάστασης υπογράφει ο Thomas Bangalter, πρώην μέλος των Daft Punk, με ένα ηχητικό περιβάλλον που δεν λειτουργεί ως μουσική, αλλά σαν μια χαμηλή, υλική παρουσία γύρω από το έργο.
Το La Caverne du Pont-Neuf έρχεται σε μια περίοδο όπου το Παρίσι ξαναγίνεται σκηνή μεγάλων δημόσιων παρεμβάσεων, αλλά και τουριστικής υπερφόρτωσης. Η εγκατάσταση θα συμπέσει με την Εβδομάδα Μόδας, τη Fête de la Musique και τη Nuit Blanche, μετατρέποντας την καρδιά της πόλης σε ένα πεδίο όπου τέχνη, τουρισμός, θέαμα και καθημερινή κυκλοφορία θα συναντηθούν αναπόφευκτα.
Αυτό είναι και το στοίχημα του JR. Να κάνει τους ανθρώπους να σταματήσουν σε μια γέφυρα από την οποία συνήθως περνούν βιαστικά. Να δουν το Pont-Neuf όχι ως δεδομένο φόντο, αλλά ως σώμα της πόλης. Να μπουν για λίγο σε μια ψευδαίσθηση που δεν κρύβει ότι είναι ψευδαίσθηση.
Όταν η εγκατάσταση αποσυναρμολογηθεί, το ύφασμα θα επαναχρησιμοποιηθεί ή θα ανακυκλωθεί. Ο αέρας, όπως αρέσει στον JR να λέει, δεν αφήνει σημάδι.
Και τότε η σπηλιά θα εξαφανιστεί. Το Pont-Neuf θα επιστρέψει όπως ήταν: παλαιότερο από τη Γαλλική Επανάσταση, παλαιότερο από τη Δημοκρατία, μια γέφυρα που για λίγες εβδομάδες θα έχει θυμίσει στο Παρίσι ότι ακόμη και η πιο σταθερή πέτρα μπορεί, με αρκετό αέρα και φαντασία, να μοιάσει έτοιμη να καταρρεύσει σε όνειρο.
Με στοιχεία από AP, Le Monde
