Η στεγαστική κρίση στην Ελλάδα αποκτά ολοένα και πιο μόνιμα χαρακτηριστικά, με το κόστος στέγασης να απορροφά πλέον δυσανάλογο μέρος των εισοδημάτων και την πρόσβαση σε προσιτή κατοικία να γίνεται δυσκολότερη για μεγάλα τμήματα του πληθυσμού.
Μελέτη της διαΝΕΟσις σε συνεργασία με το ΙΟΒΕ καταγράφει μια αγορά που πιέζεται από τις χαμηλές αποδοχές, την περιορισμένη προσφορά κατοικιών, την αδυναμία πρόσβασης σε χρηματοδότηση και την άνοδο των τιμών.
Η έρευνα παρουσιάστηκε στο συνέδριο «Εθνικό Σχέδιο Δράσης υπό συνθήκες παγκόσμιας αβεβαιότητας» του Κύκλου Ιδεών και του Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών, με τη διευθύντρια Ερευνών της διαΝΕΟσις Φαίη Μακαντάση να κάνει λόγο για μια βαθιά δυσαναλογία ανάμεσα στα εισοδήματα και το πραγματικό κόστος κατοικίας.
Τα στοιχεία αποτυπώνουν την ένταση της στεγαστικής πίεσης στα ελληνικά νοικοκυριά. Σύμφωνα με τη μελέτη, οι Έλληνες δαπανούν κατά μέσο όρο το 35,5% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για στεγαστικές ανάγκες, ποσοστό που είναι το υψηλότερο στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο ευρωπαϊκός μέσος όρος διαμορφώνεται στο 19,2%.
Ιδιαίτερα επιβαρυμένη εμφανίζεται η εικόνα στα αστικά κέντρα, όπου ένα στα τρία νοικοκυριά ξοδεύει πάνω από το 40% του εισοδήματός του για ενοίκιο, στεγαστικό δάνειο και λοιπές δαπάνες κατοικίας. Παράλληλα, περίπου ένα στα δέκα νοικοκυριά καταγράφει καθυστερήσεις στην πληρωμή ενοικίου ή δανειακών υποχρεώσεων.
Την ίδια ώρα συνεχίζεται η σταδιακή υποχώρηση της ιδιοκατοίκησης, που παραδοσιακά αποτελούσε βασικό χαρακτηριστικό της ελληνικής κοινωνίας. Το ποσοστό όσων κατοικούν σε ιδιόκτητο σπίτι έχει περιοριστεί στο 70%, καταγράφοντας πτώση περίπου οκτώ ποσοστιαίων μονάδων σε σχέση με το 2010.
Οι ομάδες που δέχονται τη μεγαλύτερη πίεση
Η μελέτη δείχνει ότι η στεγαστική κρίση δεν επηρεάζει όλους με τον ίδιο τρόπο, αλλά επιβαρύνει κυρίως τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά και τις νεότερες ηλικίες.
Τα υψηλότερα ποσοστά στεγαστικής επιβάρυνσης καταγράφονται στις μονογονεϊκές οικογένειες, όπου το 66,2% αντιμετωπίζει σοβαρή οικονομική πίεση σε σχέση με το κόστος κατοικίας. Αντίστοιχα υψηλά είναι τα ποσοστά και στους ενοικιαστές, με έξι στους δέκα να δαπανούν υπερβολικά μεγάλο μέρος του εισοδήματός τους για στέγαση.
Έντονο είναι το πρόβλημα και στους νέους ηλικίας 18 έως 29 ετών, με περισσότερο από το μισό αυτής της ηλικιακής ομάδας να δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στο κόστος κατοικίας. Πίεση καταγράφεται ακόμη και στους ιδιοκτήτες που διαθέτουν ενεργό στεγαστικό δάνειο, εξαιτίας της αύξησης των επιτοκίων και του συνολικού κόστους δανεισμού.
Η άνοδος των τιμών και ο ρόλος των επενδύσεων
Η μελέτη αποδίδει σημαντικό μέρος της αύξησης των τιμών στην έντονη επενδυτική δραστηριότητα που έχει αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια στην αγορά ακινήτων. Οι άμεσες ξένες επενδύσεις σε κατοικίες και επαγγελματικά ακίνητα έφτασαν περίπου τα 2 δισ. ευρώ, ενώ αυξημένη παραμένει και η ζήτηση μέσω του προγράμματος Golden Visa.
Παράλληλα, καθοριστική επίδραση στην αγορά κατοικίας έχει η εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων μέσω πλατφορμών τύπου Airbnb. Το φαινόμενο είναι ιδιαίτερα έντονο στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη και σε τουριστικές περιοχές, περιορίζοντας σημαντικά το διαθέσιμο απόθεμα κατοικιών για μακροχρόνια μίσθωση και ασκώντας πρόσθετες πιέσεις στις τιμές των ενοικίων.
Η μελέτη επισημαίνει ότι η αυξημένη ζήτηση, σε συνδυασμό με τη χαμηλή προσφορά διαθέσιμων κατοικιών, έχει δημιουργήσει ένα περιβάλλον στο οποίο η πρόσβαση σε προσιτή στέγη γίνεται ολοένα δυσκολότερη, ιδιαίτερα για νοικοκυριά με χαμηλά και μεσαία εισοδήματα.
Η στεγαστική ασφυξία και η κατάρρευση του δανεισμού
Η πρόσβαση σε στεγαστικά δάνεια έχει περιοριστεί δραματικά σε σχέση με τα προ κρίσης επίπεδα, γεγονός που καθιστά την αγορά κατοικίας σχεδόν απαγορευτική για μεγάλο μέρος των νέων νοικοκυριών.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζονται στη μελέτη, οι εκταμιεύσεις στεγαστικών δανείων από τις τράπεζες κατέρρευσαν μέσα σε λιγότερο από δύο δεκαετίες. Από τα 15,5 δισ. ευρώ το 2006, περιορίστηκαν μόλις στα 1,4 δισ. ευρώ τα τελευταία χρόνια, αποτυπώνοντας τη ριζική αλλαγή στις συνθήκες χρηματοδότησης της αγοράς κατοικίας.
Καθοριστικό ρόλο έπαιξαν τόσο η πολυετής οικονομική κρίση όσο και η αύξηση των επιτοκίων λόγω του πληθωρισμού. Το αυξημένο κόστος δανεισμού έχει επιβαρύνει σημαντικά τις μηνιαίες δόσεις και έχει περιορίσει περαιτέρω τη δυνατότητα πρόσβασης σε τραπεζική χρηματοδότηση, ακόμη και για νοικοκυριά με σταθερό εισόδημα.
Την ίδια στιγμή, σημαντικός αριθμός κατοικιών παραμένει εκτός αγοράς λόγω οφειλών, ρυθμίσεων και πλειστηριασμών. Η μελέτη επισημαίνει ότι χιλιάδες ακίνητα βρίσκονται ουσιαστικά «παγωμένα», χωρίς να αξιοποιούνται είτε για πώληση είτε για ενοικίαση, περιορίζοντας ακόμη περισσότερο τη διαθέσιμη προσφορά κατοικιών.
Το παράδοξο με τις κενές κατοικίες
Παρά τη δυσκολία εύρεσης προσιτής κατοικίας, η Ελλάδα εξακολουθεί να διαθέτει πολύ μεγάλο αριθμό κενών ακινήτων. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, καταγράφονται περισσότερες από 2,2 εκατομμύρια κενές κατοικίες, αριθμός που αντιστοιχεί περίπου στο 35% του συνολικού οικιστικού αποθέματος της χώρας.
Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται τόσο εξοχικές όσο και δευτερεύουσες κατοικίες. Ωστόσο, η ύπαρξη αυτού του αποθέματος δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε διαθέσιμη στέγη για τα νοικοκυριά που αναζητούν κατοικία.
Πολλά από τα ακίνητα απαιτούν εκτεταμένες ανακαινίσεις ή βρίσκονται σε περιοχές μακριά από μεγάλα αστικά κέντρα, θέσεις εργασίας και βασικές υποδομές. Ως αποτέλεσμα, σημαντικό μέρος του υφιστάμενου οικιστικού αποθέματος παραμένει ουσιαστικά ανενεργό για την αγορά κατοικίας.
Με πληροφορίες από ΕΡΤ
