Μέσα σε λιγότερο από μία δεκαετία, η Βρετανία έχει αλλάξει πέντε πρωθυπουργούς και ίσως σύντομα αποκτήσει και έκτο. Η πολιτική αστάθεια που ξεκίνησε μετά το Brexit και κορυφώθηκε τα χρόνια των Συντηρητικών φαίνεται πως συνεχίζεται και επί κυβέρνησης Κιρ Στάρμερ, παρά τη σαρωτική νίκη των Εργατικών στις εκλογές του 2024.
Το ερώτημα που αρχίζει να ακούγεται όλο και πιο συχνά στη χώρα είναι πλέον ξεκάθαρο, όπως αναφέρει σε ανάλυσή του το CNN: μήπως η Βρετανία έχει γίνει ουσιαστικά «ακυβέρνητη»;
Ο ιστορικός και βιογράφος Βρετανών πρωθυπουργών, Άντονι Σέλντον, που έχει γράψει βιβλία για τους τελευταίους οκτώ ηγέτες της χώρας, δηλώνει ότι ακόμη και ο ίδιος δυσκολεύεται να παρακολουθήσει τις εξελίξεις. Όταν ξεκίνησε να γράφει πολιτικές βιογραφίες τη δεκαετία του ’90, οι πρωθυπουργοί έμεναν για χρόνια στην εξουσία. Σήμερα, όμως, η κατάσταση αλλάζει διαρκώς.
Βρετανία: Το «χάος» των Συντηρητικών
Μετά το χάος που επικράτησε στους Συντηρητικούς με τις διαδοχικές κυβερνήσεις των Μπόρις Τζόνσον, Λις Τρας και Ρίσι Σούνακ, πολλοί πίστεψαν ότι η άνοδος του Στάρμερ θα έφερνε σταθερότητα και επιστροφή στην «κανονικότητα» στη Βρετανία.
Αντ΄ αυτού, λιγότερο από δύο χρόνια μετά την ανάληψη της πρωθυπουργίας, ο Κιρ Στάρμερ βρίσκεται ήδη αντιμέτωπος με εσωκομματική αμφισβήτηση. Οι κακές επιδόσεις των Εργατικών στις πρόσφατες τοπικές εκλογές σε Αγγλία, Σκωτία και Ουαλία έχουν πυροδοτήσει σενάρια αντικατάστασής του.
Η πίεση στο εσωτερικό του κόμματος είναι τόσο έντονη, ώστε αρκετοί θεωρούν πιθανό το ενδεχόμενο να απομακρυνθεί πριν καν ολοκληρώσει τη θητεία του. Αν συμβεί αυτό, η Βρετανία θα αποκτήσει τον έκτο πρωθυπουργό της μέσα σε επτά χρόνια.
Βρετανία: Γιατί γίνεται «ακυβέρνητη»;
Πίσω από την πολιτική αστάθεια κρύβονται βαθύτερα προβλήματα που ταλαιπωρούν τη χώρα εδώ και χρόνια. Η βρετανική οικονομία δεν ανέκαμψε ποτέ πραγματικά μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008. Οι πραγματικοί μισθοί παρέμειναν στάσιμοι επί χρόνια, ενώ ο πληθωρισμός που ακολούθησε την πανδημία και ο πόλεμος στην Ουκρανία επιδείνωσαν ακόμη περισσότερο την κατάσταση.
Το Brexit θεωρείται επίσης ένας από τους βασικούς λόγους της οικονομικής επιβράδυνσης. Σύμφωνα με εκτιμήσεις που επικαλείται το CNN, η αποχώρηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση έχει μειώσει το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της χώρας έως και κατά 8%.
Παράλληλα, η παραγωγικότητα της βρετανικής οικονομίας παραμένει χαμηλή, το δημόσιο χρέος αυξάνεται και η χώρα καταγράφει από τα υψηλότερα ενεργειακά κόστη στον ανεπτυγμένο κόσμο.
Προβλήματα εμφανίζονται όμως και στο ίδιο το πολιτικό σύστημα. Το βρετανικό μοντέλο «first-past-the-post», που ευνοεί ιστορικά τον δικομματισμό, μοιάζει πλέον να μην ανταποκρίνεται στη νέα πραγματικότητα. Για περισσότερο από έναν αιώνα, η πολιτική ζωή κυριαρχούνταν από δύο μεγάλα κόμματα: τους Εργατικούς και τους Συντηρητικούς.
Σήμερα όμως το πολιτικό τοπίο είναι πολύ πιο κατακερματισμένο. Οι δύο παραδοσιακοί πόλοι χάνουν συνεχώς έδαφος απέναντι στους Φιλελεύθερους Δημοκράτες, τους Πράσινους, το ακροδεξιό Reform UK αλλά και τα εθνικιστικά κόμματα της Σκωτίας και της Ουαλίας.
Ο Σέλντον θεωρεί ότι η Βρετανία δεν είναι πραγματικά ακυβέρνητη, αλλά ότι οι πρόσφατοι πρωθυπουργοί απέτυχαν να σταθούν στο ύψος των περιστάσεων.
Βρετανία: Γιατί απέτυχαν οι πρωθυπουργοί της
Για τον Μπόρις Τζόνσον λέει ότι είχε μεγάλες φιλοδοξίες αλλά μικρή ικανότητα υλοποίησης. Η Λιζ Τρας, από την άλλη, προσπάθησε να εφαρμόσει μια ακραία φιλελεύθερη οικονομική πολιτική με μαζικές φοροελαφρύνσεις χωρίς αντίκρισμα, οδηγώντας σχεδόν τις αγορές σε πανικό. Το αποτέλεσμα ήταν να απομακρυνθεί από την πρωθυπουργία μόλις 49 ημέρες μετά την ανάληψη των καθηκόντων της, η πιο σύντομη θητεία στην ιστορία της χώρας.
Ο Ρίσι Σούνακ, που ανέλαβε μετά την κατάρρευση της Τρας, βρέθηκε αντιμέτωπος με μια κοινωνία ήδη εξαντλημένη από τους Συντηρητικούς και τελικά οδηγήθηκε σε βαριά ήττα στις εκλογές του 2024.
Όσο για τον Στάρμερ, οι επικριτές του θεωρούν ότι δεν κατάφερε ποτέ να παρουσιάσει ένα σαφές όραμα για τη χώρα. Αν και εξελέγη με σύνθημα την «αλλαγή», πολλοί υποστηρίζουν ότι δεν εξήγησε ποτέ τι ακριβώς σημαίνει αυτή η αλλαγή.
Ο πολιτικός επιστήμονας, Μπεν Άνσελ, από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης παρομοίασε τον Στάρμερ με «έναν γιατρό που στέκεται πάνω από έναν βαριά άρρωστο ασθενή και απλώς λέει ότι κάποιος πρέπει να κάνει κάτι». Κατά τον ίδιο, η κυβέρνηση απέτυχε να πείσει τους πολίτες ότι διαθέτει σαφές σχέδιο για την αντιμετώπιση της κρίσης.
Ένα ακόμη πρόβλημα είναι ότι οι Εργατικοί απέκλεισαν προεκλογικά αυξήσεις στους βασικούς φόρους, περιορίζοντας σημαντικά τα περιθώρια οικονομικών παρεμβάσεων. Αντί για μεγάλες μεταρρυθμίσεις, η κυβέρνηση αναζήτησε έσοδα μέσω μέτρων που στόχευαν συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες, όπως ιδιωτικά σχολεία, τράπεζες και αγρότες, προκαλώντας αντιδράσεις χωρίς να εξασφαλίσει ουσιαστικά οφέλη.
Παρ’ όλα αυτά, στελέχη των Εργατικών επιμένουν ότι η κατάσταση βελτιώνεται. Υποστηρίζουν ότι οι λίστες αναμονής στο Εθνικό Σύστημα Υγείας μειώνονται, ενώ η Βρετανία έχει αποκαταστήσει μέρος της διεθνούς αξιοπιστίας της μετά τα χρόνια της έντασης με την Ευρώπη λόγω Brexit.
Το βασικό πρόβλημα όμως, σύμφωνα με πολλούς αναλυτές, είναι ότι ο Στάρμερ δεν καταφέρνει να «πουλήσει» πολιτικά όσα πετυχαίνει.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, όλο και περισσότερα βλέμματα στρέφονται προς τον Andy Burnham, δήμαρχο του Μάντσεστερ και ένα από τα πιο δημοφιλή στελέχη των Εργατικών.
Ο Μπέρναμ προωθεί ένα μοντέλο που αποκαλεί «Manchesterism», συνδυάζοντας φιλοεπενδυτική πολιτική με ισχυρό δημόσιο έλεγχο βασικών υπηρεσιών. Οι υποστηρικτές του θεωρούν ότι διαθέτει κάτι που λείπει από τον Στάρμερ, το πολιτικό αφήγημα και την προσωπικότητα.
Ωστόσο, η πορεία του προς την ηγεσία μόνο εύκολη δεν είναι. Για να διεκδικήσει την πρωθυπουργία θα πρέπει πρώτα να επιστρέψει στο βρετανικό κοινοβούλιο μέσω εκλογής σε βουλευτική έδρα.
Πολλοί πλέον βλέπουν τη μάχη αυτή ως καθοριστική όχι μόνο για το μέλλον των Εργατικών αλλά και για τη συνολική πολιτική σταθερότητα της Βρετανίας.
Με πληροφορίες από CNN
