Στη Λετονία, η στρατιωτική εκπαίδευση έχει ενταχθεί πλέον στο υποχρεωτικό πρόγραμμα της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, σε μια προσπάθεια της χώρας να προετοιμάσει τους νέους για ενδεχόμενη σύγκρουση με τη Ρωσία.
Όπως αναφέρει στο ρεπορτάζ του το Politico, το πρόγραμμα «Εθνικής Άμυνας» περιλαμβάνει μαθήματα όπως στρατιωτική ιστορία, προσανατολισμό στο πεδίο, πρώτες βοήθειες, διαχείριση κρίσεων και βασική εκπαίδευση στη χρήση όπλων.
Η εισαγωγή του προγράμματος αντανακλά τις αυξανόμενες ανησυχίες στις χώρες της Βαλτικής για την ασφάλειά τους, ιδιαίτερα μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022. Η Λετονία, που συνορεύει με τη Ρωσία και τη Λευκορωσία και έχει ιστορικό σοβιετικής κατοχής, θεωρεί ότι πρέπει να ενισχύσει την ετοιμότητα του πληθυσμού της.
Σε αυτό το πλαίσιο, η στρατιωτική εκπαίδευση δεν αφορά μόνο μελλοντικούς στρατιώτες, αλλά το σύνολο των μαθητών, ακόμη και όσους σπουδάζουν επαγγέλματα άσχετα με την άμυνα, όπως κομμωτική ή χορό.
Σε μια τάξη επαγγελματικής σχολής στη Ρίγα, μαθήτριες ηλικίας 16 έως 18 ετών παρακολουθούν το μάθημα έχοντας μπροστά τους αεροβόλα όπλα που μοιάζουν με στρατιωτικά τυφέκια. Για πολλές από αυτές, είναι η πρώτη επαφή με όπλο.
«Ήμουν λίγο αγχωμένη στην αρχή», λέει μια 18χρονη μαθήτρια πριν σηκώσει το όπλο. Παρ’ όλα αυτά, θεωρεί ότι το μάθημα είναι χρήσιμο.
Η εικόνα αυτή θα προκαλούσε αντιδράσεις σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Στη Γερμανία, για παράδειγμα, συνδικάτα εκπαιδευτικών αντιτίθενται ακόμη και σε επισκέψεις στρατιωτικών στα σχολεία, θεωρώντας τις έμμεση μορφή στρατολόγησης.
Λετονία: Στο επίκεντρο της στρατηγικής του ΝΑΤΟ
Στη Λετονία, ωστόσο, η κοινωνική αποδοχή είναι πολύ μεγαλύτερη, καθώς η απειλή από τη Ρωσία θεωρείται άμεση και υπαρκτή.
Η Λετονία, μαζί με την Εσθονία και τη Λιθουανία, αποτελεί το βορειοανατολικό άκρο του ΝΑΤΟ και φιλοξενεί συμμαχικές δυνάμεις στο πλαίσιο της αποτροπής έναντι της Ρωσίας. Στη χώρα έχει αναπτυχθεί πολυεθνική δύναμη υπό καναδική ηγεσία, ενώ αμερικανικά στρατεύματα συμμετέχουν επίσης στην παρουσία της Συμμαχίας στην περιοχή.
Παρά τη στήριξη του ΝΑΤΟ, οι χώρες της Βαλτικής θεωρούν ότι δεν μπορούν να βασιστούν αποκλειστικά στους συμμάχους τους σε περίπτωση σύγκρουσης. Η εμπειρία της Ουκρανίας έχει ενισχύσει την άποψη ότι κάθε χώρα πρέπει να είναι σε θέση να αμυνθεί και μόνη της, τουλάχιστον στα αρχικά στάδια μιας επίθεσης.
Και οι τρεις χώρες διατηρούν μορφές υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας. Στη Λετονία, η θητεία αφορά κυρίως άνδρες, ενώ ένα μέρος των νεοσύλλεκτων επιλέγεται με κλήρωση σε περίπτωση που δεν καλυφθούν οι ανάγκες από εθελοντές.
Παράλληλα, η «Εθνική Άμυνα» έχει ενταχθεί στα σχολεία τόσο στη Λετονία όσο και στην Εσθονία. Ωστόσο, η Λετονία προχωρά πιο μακριά, καθιστώντας το πρόγραμμα πιο εκτεταμένο και ουσιαστικά υποχρεωτικό για όλους τους μαθητές.
Όπως επισημαίνουν οι υπεύθυνοι του προγράμματος, στόχος δεν είναι η στρατιωτικοποίηση της εκπαίδευσης, αλλά η διαμόρφωση πολιτών με βασικές δεξιότητες επιβίωσης και κρίσης.
«Δεν προσπαθούμε να εκπαιδεύσουμε στρατιώτες, αλλά πιο υπεύθυνους πολίτες», δηλώνει αξιωματικός που έχει αναλάβει τον συντονισμό του προγράμματος. Όπως εξηγεί, ένας βασικός στόχος είναι να περιοριστεί ο φόβος που εξακολουθούν να έχουν πολλοί νέοι και οι οικογένειές τους απέναντι σε οτιδήποτε σχετίζεται με τον στρατό.
Από την αμηχανία στην εξοικείωση
Στην πράξη, το μάθημα περιλαμβάνει τόσο θεωρητική εκπαίδευση όσο και πρακτικές ασκήσεις. Οι μαθητές συμμετέχουν σε ασκήσεις προσανατολισμού, εκπαιδεύονται σε πρώτες βοήθειες και εξοικειώνονται με βασικούς κανόνες χειρισμού όπλων.
Για όσους επιθυμούν να προχωρήσουν περισσότερο, υπάρχει και η δυνατότητα συμμετοχής σε θερινά εκπαιδευτικά προγράμματα, με στολή και πιο εντατική εκπαίδευση.
Η πρακτική εκπαίδευση δεν είναι πάντα εύκολη για τους μαθητές, ιδιαίτερα για όσους δεν έχουν προηγούμενη επαφή με τέτοιες δραστηριότητες.
Σε μια άσκηση, μια μαθήτρια κομμωτικής σπάει το προσεκτικά περιποιημένο νύχι της προσπαθώντας να χειριστεί το όπλο και αποχωρεί για λίγο από την αίθουσα. Μια άλλη δυσκολεύεται να τοποθετήσει τον γεμιστήρα στη θέση του και τελικά ξεσπά σε κλάματα. Λίγα λεπτά αργότερα επιστρέφει και δοκιμάζει ξανά, αυτή τη φορά με επιτυχία.
Οι μαθητές μεγαλύτερων τάξεων προχωρούν ένα βήμα παραπέρα, εκπαιδευόμενοι στη σκοποβολή με αεροβόλα. Οι ασκήσεις πραγματοποιούνται ακόμη και στον προαύλιο χώρο του σχολείου, με πρόχειρα διαμορφωμένους χώρους βολής και αυστηρούς κανόνες ασφαλείας.
Παρά τον σχετικά αυτοσχέδιο χαρακτήρα των εγκαταστάσεων, η πειθαρχία είναι αυστηρή. Κάθε κίνηση γίνεται κατόπιν εντολής, ενώ ο χειρισμός των όπλων ακολουθεί συγκεκριμένες διαδικασίες.
Οι εκπαιδευτές διατηρούν διαφορετικό ύφος από τους υπόλοιπους καθηγητές. Οι οδηγίες δίνονται με σαφήνεια και ένταση, ενώ δεν λείπουν και αυστηρές παρατηρήσεις όταν οι μαθητές χάνουν την προσοχή τους. Ταυτόχρονα, η εκπαίδευση συνοδεύεται συχνά από χιούμορ, ώστε να διατηρείται η ισορροπία στην τάξη.
«Δεν μπορείς να μάθεις την άμυνα μόνο στη θεωρία», σημειώνει ένας από τους εκπαιδευτές. «Πρέπει να την εξασκείς ξανά και ξανά».
Οι υπεύθυνοι του προγράμματος επισημαίνουν ότι η προσέγγιση διαφέρει ουσιαστικά από πρακτικές του παρελθόντος, όπως η σκληρή μεταχείριση νεοσύλλεκτων που χαρακτήριζε τη σοβιετική περίοδο. Στόχος είναι μια πιο σύγχρονη και ελεγχόμενη εκπαίδευση, χωρίς φαινόμενα εκφοβισμού.
Πέρα από την πρακτική εκπαίδευση, το πρόγραμμα έχει και σαφή πολιτική και κοινωνική διάσταση.
Εκπαίδευση, ταυτότητα και κοινωνική συνοχή
Η Λετονία, όπως και οι άλλες χώρες της Βαλτικής, έχει ιστορική εμπειρία κατοχής και έντονη ανησυχία για ενδεχόμενη ρωσική επιθετικότητα. Η εκπαίδευση στην «Εθνική Άμυνα» συνδέεται, επομένως, και με την προσπάθεια ενίσχυσης της εθνικής ταυτότητας και της ανθεκτικότητας της κοινωνίας.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στη μεγάλη ρωσόφωνη μειονότητα της χώρας, που αντιστοιχεί περίπου στο ένα τέταρτο του πληθυσμού. Οι αρχές θεωρούν ότι η εκπαίδευση των νεότερων γενεών μπορεί να συμβάλει στη μεγαλύτερη σύνδεσή τους με το κράτος και στη μείωση της επιρροής αφηγήσεων που σχετίζονται με τη ρωσική προπαγάνδα.
«Στόχος δεν είναι να αλλάξουμε απόψεις από τη μια μέρα στην άλλη», αναφέρει αξιωματικός που συμμετέχει στον σχεδιασμό του προγράμματος. «Αλλά να ενθαρρύνουμε την κριτική σκέψη, ακόμη και αν αυτό σημαίνει ότι οι νέοι θα αρχίσουν να κάνουν διαφορετικές ερωτήσεις στο σπίτι».
Στο ίδιο πλαίσιο, το περιεχόμενο των μαθημάτων διδάσκεται από στρατιωτικούς εκπαιδευτές και όχι από τους τακτικούς καθηγητές των σχολείων. Όπως υποστηρίζουν οι υπεύθυνοι, αυτό διασφαλίζει ότι ζητήματα που θεωρούνται κρίσιμα για την ιστορία και την άμυνα της χώρας παρουσιάζονται με ενιαίο τρόπο.
Η εφαρμογή του προγράμματος έγινε σταδιακά. Ξεκίνησε πιλοτικά το 2018 σε περιορισμένο αριθμό σχολείων και επεκτάθηκε χρόνο με τον χρόνο. Από το 2024 έχει πλέον καταστεί υποχρεωτικό σε όλη τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.
Παράλληλα, το πρόγραμμα προβλέπει ευελιξία για μαθητές που δεν επιθυμούν να συμμετάσχουν σε δραστηριότητες με όπλα, για παράδειγμα για λόγους συνείδησης ή θρησκείας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, μπορούν να συμμετέχουν με εναλλακτικούς τρόπους, όπως παρουσιάσεις μέσα στην τάξη.
Ωστόσο, όπως επισημαίνουν εκπαιδευτές, η προσέγγιση αυτή αφορά κυρίως περιόδους ειρήνης. Σε περίπτωση σύγκρουσης, η λογική αλλάζει.
Με πληροφορίες από Politico
