Ενα πρόσφατα ταυτοποιημένο έργο του Rosso Fiorentino που απέκτησε το Metropolitan Museum of Art δεν άνοιξε μόνο μια συζήτηση για την Αναγέννηση και τον πρώιμο μανιερισμό. Ανοιξε και κάτι πιο απρόβλεπτο: μια μικρή online υστερία, όπου ο baby Jesus του πίνακα διαβάστηκε όχι σαν απόμακρη ιερή μορφή, αλλά σαν εικόνα με πόζα, υπερβολή και την παράξενη γοητεία που κάνει το internet να σταματά.
Το έργο είναι η Madonna and Child with Saint John the Evangelist και χρονολογείται γύρω στο 1512-13. Πλέον αποδίδεται στον Rosso Fiorentino, έναν από τους ζωγράφους που συνδέθηκαν με την πρώιμη φάση του μανιερισμού, και για το Met θεωρείται ένα σπάνιο και κομβικό πρώιμο έργο του καλλιτέχνη. Δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί. Ο πίνακας έχει ένταση, ασυνήθιστη χάρη και μια σύνθεση που δεν ησυχάζει μέσα στο βλέμμα. Και στο κέντρο του έχει έναν Χριστό που μοιάζει από την πρώτη στιγμή υπερβολικά εκφραστικός, υπερβολικά στιλιζαρισμένος, υπερβολικά έτοιμος να γίνει αντικείμενο σχολιασμού για να περάσει απαρατήρητος.
Οταν το μουσείο ανέβασε το έργο στο Instagram, η ιστορία της τέχνης έκανε για λίγο στην άκρη και μπήκε μπροστά το καθαρό ένστικτο του internet. Στα σχόλια, ο baby Jesus δεν αντιμετωπίστηκε ακριβώς με τον τρόπο που θα περίμενε κανείς από ένα παραδοσιακό μουσειακό κοινό. Εγινε αμέσως αφορμή για αντιδράσεις, αστεϊσμούς και μικρές εκρήξεις θαυμασμού, με χρήστες να μιλούν για “baddie pose”, να σχολιάζουν το σώμα και τη στάση του και να γράφουν φράσεις όπως “He ATE for our sins” ή “The weight of humanity’s sins dude”. Δεν ήταν μόνο χαβαλές. Ηταν εκείνη η πολύ σημερινή στιγμή όπου μια εικόνα βγαίνει από το προστατευμένο πλαίσιο του μουσείου και ξαναμπαίνει στην κυκλοφορία μέσα από τη γλώσσα των social media.
Εκεί βρίσκεται και το πραγματικό ενδιαφέρον του θέματος. Οχι μόνο στο ότι ένας πίνακας πέντε αιώνων έγινε viral, αλλά στο ότι η ίδια η υπερβολή του μανιερισμού βρήκε ξανά γλώσσα στο σημερινό internet. Η ελαφριά παραμόρφωση, η τεχνητή χάρη, η αίσθηση ότι το σώμα δεν υπακούει πια στην ήρεμη ισορροπία αλλά σε μια πιο θεατρική ιδέα του εαυτού του, όλα αυτά είναι στοιχεία που κάποτε δήλωναν αισθητική ρήξη και σήμερα διαβάζονται σχεδόν ακαριαία σαν οπτικό γεγονός.
Με αυτή την έννοια, η online υποδοχή του έργου δεν λέει κάτι μόνο για την κουλτούρα των σχολίων. Λέει και κάτι για το πώς βλέπουμε πλέον τις εικόνες. Το internet γελάει γρήγορα, αλλά αναγνωρίζει εξίσου γρήγορα τι έχει παρουσία, τι έχει στυλ, τι έχει εκείνη τη μικρή υπερβολή που το κάνει να ξεχωρίζει μέσα σε ένα ατελείωτο feed. Και ο συγκεκριμένος Χριστός, με τον σχεδόν απίθανο τρόπο που είναι ζωγραφισμένος, μοιάζει να διαθέτει ακριβώς αυτό: οπτική δύναμη που επιβιώνει ακόμη κι όταν περνά από την τέχνη στο meme.
Το ενδιαφέρον είναι ότι το ίδιο το έργο αντέχει αυτή τη μετατόπιση. Δεν μικραίνει επειδή έγινε αντικείμενο αστεϊσμών ούτε διαλύεται από την ειρωνεία. Αντίθετα, μοιάζει να αποκτά μια δεύτερη ζωή. Οχι γιατί ξαφνικά όλοι έγιναν ειδικοί στον Rosso Fiorentino, αλλά γιατί η εικόνα βρήκε τρόπο να ξαναδουλέψει στο τώρα. Να βγει από τον λευκό τοίχο του μουσείου, να περάσει στο κινητό, να προκαλέσει γέλιο, αμηχανία, περιέργεια και αληθινή εντύπωση μαζί.
Ισως τελικά αυτό να είναι και το πιο ενδιαφέρον νέο γύρω από το συγκεκριμένο απόκτημα του Met. Οχι μόνο ότι πρόκειται για ένα σημαντικό πρώιμο έργο ενός μεγάλου Ιταλού ζωγράφου, αλλά ότι πέντε αιώνες μετά η εικόνα του εξακολουθεί να ξέρει πώς να τραβάει πάνω της την προσοχή. Απλώς σήμερα δεν το κάνει μόνο μέσα από την ιστορία της τέχνης. Το κάνει και μέσα από τη χαοτική, ασεβή, υπερβολική αλλά πολύ ζωντανή γλώσσα του internet.
