Μπορεί σε διεθνές επίπεδο η χθεσινή συμφωνία - ορόσημο στην COP28 για τη «μετάβαση» από τα ορυκτά καύσιμα να επανέφερε τις ελπίδες για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, ωστόσο μια σειρά παραμέτρων προκαλούν προβληματισμό.
Από τη φετινή πολυήμερη συνόδου της COP28, η οποία διεξήχθη στο Ντουμπάι δεν έλειψαν οι αντιπαραθέσεις, τα διλήμματα και τα τελεσίγραφα. Η πιο έντονη φάση των συνομιλιών κατά τις τελευταίες ημέρες της διάρκειας δύο εβδομάδων συνόδου κορυφής του ΟΗΕ για το κλίμα, COP28, αποκάλυψε βαθιές διαιρέσεις μεταξύ των πλούσιων και των φτωχότερων χωρών σχετικά με το κόστος που θα επιφέρει η διακοπή νέων έργων άνθρακα, φυσικού αερίου και πετρελαίου.
Σχεδόν 200 χώρες υπέγραψαν την Τετάρτη μια συμβιβαστική συμφωνία για τη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα, την οποία ορισμένοι -συμπεριλαμβανομένης της ομάδας των 39 μικρών νησιωτικών κρατών - κατηγόρησαν ότι δεν προχώρησε αρκετά. Μετά τη σύναψη της συμφωνίας, ο μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου και φυσικού αερίου στον κόσμο εξέφρασε κατανόηση για τις χώρες που εξαρτώνται οικονομικά από την παραγωγή ορυκτών καυσίμων. «Θα μου άρεσε πολύ αν ορισμένες χώρες είχαν έρθει εδώ και είχαν υπογράψει και είχαν πει "τελειώσαμε"», δήλωσε ο Τζον Κέρι, ο κορυφαίος διπλωμάτης των ΗΠΑ για το κλίμα, αναφερόμενος στην παραγωγή ορυκτών καυσίμων. «Αλλά όχι, ξέρετε, ένας υπουργός από μία από αυτές τις χώρες είπε: 'Τζον, δεν μπορείς να μας ζητάς να διαπράξουμε οικονομική αυτοκτονία'».
Ο σουλτάν αλ Τζαμπέρ, πρόεδρος της COP28 και επικεφαλής της Εθνικής Εταιρείας Πετρελαίου του Άμπου Ντάμπι, είχε διαβουλεύσεις με δεκάδες διπλωμάτες και υπουργούς κατά τη διάρκεια της νύχτας της Τρίτης προκειμένου να υποστηρίξουν τη συμβιβαστική συμφωνία. Αυτό το πλάνο περιελάμβανε διαδοχικές συναντήσεις με τον απεσταλμένο της Κίνας για το κλίμα Xie Zhenhua και τον υπουργό Ενέργειας της Σαουδικής Αραβίας πρίγκιπα Abdulaziz bin Salman, ετεροθαλή αδελφό του πρίγκιπα διαδόχου Mohammed bin Salman, ο οποίος ηγήθηκε της αντίστασης σε κάθε πρόταση για περικοπές στην παραγωγή ορυκτών καυσίμων.
COP28: Οι αντιρρήσεις και το αντάλλαγμα
Οι συνομιλίες, οι οποίες ώθησαν τη σημαντικότερη σύνοδο κορυφής για το κλίμα στον κόσμο σχεδόν 24 ώρες από το πέρας της προθεσμίας της, αποκάλυψαν το οικονομικό χάσμα με τις χώρες που υποφέρουν δυσανάλογα από την κλιματική αλλαγή.
Οι μικρές νησιωτικές χώρες βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της κλιματικής αλλαγής και υποστηρίζουν ότι τα υψηλά επίπεδα χρέους σε συνδυασμό με το υψηλό κόστος δανεισμού τις καθιστούν ανίκανες να αντιμετωπίσουν τα ακραία καιρικά φαινόμενα που τροφοδοτούνται από την υπερθέρμανση του πλανήτη.
Η Mona Ainuu, υπουργός φυσικών πόρων από την ατόλη (κατηγορία κοραλλιογενών νησιών) Niue, ξέσπασε σε δάκρυα το βράδυ της Δευτέρας καθώς δήλωσε στους δημοσιογράφους: «Χρειαζόμαστε βοήθεια στον Ειρηνικό. Πνιγόμαστε καθώς η στάθμη της θάλασσας ανεβαίνει». Αλλά άλλες κυβερνήσεις, κυρίως στην Αφρική και τη Λατινική Αμερική, υποστηρίζουν ότι η εκμετάλλευση του πλούτου τους σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο είναι ζωτικής σημασίας για την οικονομική τους ανάπτυξη.
Ο Κολομβιανός αξιωματούχος Sebastian Carranza Tovar δήλωσε ότι η χώρα του λαμβάνει την κλιματική επιστήμη «στα σοβαρά», παρά το γεγονός ότι εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον άνθρακα, για τη χρηματοδότηση των κρατικών συστημάτων υγείας και εκπαίδευσης. Περιέγραψε την ανάγκη για έσοδα από ορυκτά καύσιμα ως «ένα από τα πιο πολύπλοκα προβλήματα που πρέπει να επιλυθούν». Ο Avinash Persaud, διαπραγματευτής και ειδικός απεσταλμένος για το κλίμα στα Μπαρμπάντος, δήλωσε ότι οποιαδήποτε δέσμευση για την άμεση σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων θα ήταν «χωρίς νόημα» αν δεν υφίστανται «οι επενδύσεις και η χρηματοδότηση για την επίτευξή της».
Τελικά, ορισμένες από αυτές τις χώρες βρέθηκαν να συνάπτουν μια μεγάλη συμφωνία για τη συλλογική μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα με αντάλλαγμα την αναγνώριση ότι θα πρέπει να διατεθούν περισσότερα χρήματα στις φτωχές χώρες για τη δράση για το κλίμα, πέρα από το αρχικό κεφάλαιο των περίπου 420 εκατ. δολαρίων που υποσχέθηκαν τις πρώτες ημέρες της συνόδου κορυφής για ένα ταμείο ζημιών και απωλειών.
Τι περιλαμβάνει η συμφωνία COP28 και πώς θα επιτευχθούν οι στόχοι
Η τελική συμφωνία της COP28 υπογράμμισε τη σημασία της αναθεώρησης των πολυμερών αναπτυξιακών τραπεζών, όπως η Παγκόσμια Τράπεζα, και κάλεσε τις χώρες-μετόχους να «αυξήσουν σημαντικά την παροχή χρηματοδότησης για το κλίμα».
Στο πλαίσιο της συμφωνίας, οι χώρες υποστήριξαν επίσης την «επιτάχυνση» της δημιουργίας «νέων και καινοτόμων πηγών χρηματοδότησης», όπως νέοι φόροι, προκειμένου να επιτευχθεί το κόστος της απομάκρυνσης από τα ορυκτά καύσιμα. Ωστόσο, οι επικριτές της υποστήριξαν ότι η συμφωνία δεν ήταν αρκετά ισχυρή όσον αφορά τη χρηματοδότηση, ιδίως για τον αναπτυσσόμενο κόσμο. Κι αυτό πρακτικά σημαίνει ότι η συζήτηση για το κόστος της κλιματικής αλλαγής θα μετατεθεί στην COP29 του επόμενου έτους.
Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας ανέφερε ότι θα απαιτούνται 4,5 εκατ. δολάρια ετησίως μόνο για καθαρή ενέργεια μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 2030, από 1,8 εκατ. δολάρια που είναι τώρα. «Αυτοί που ευθύνονται περισσότερο για την κλιματική κρίση δεν έφεραν τη χρηματοδότηση, την τεχνολογία ή τις δράσεις για να ξεκινήσουν τη σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων», δήλωσε ο Alex Rafalowicz, εκτελεστικός διευθυντής της Πρωτοβουλίας για τη Συνθήκη Μη Διάδοσης των Ορυκτών Καυσίμων, μια εκστρατεία που έχει την έγκριση μιας ομάδας κρατών που πιέζουν για απομάκρυνση από τον άνθρακα, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο.
Η Teresa Ribera, αναπληρώτρια πρωθυπουργός της Ισπανίας και συν-επικεφαλής της αντιπροσωπείας της ΕΕ στην COP28, πέρασε 24 ώρες διαπραγματευόμενη με δεκάδες χώρες για να συγκεντρώσει την απαιτούμενη υποστήριξη σχετικά με ένα πιο φιλόδοξο αποτέλεσμα. Έχοντας κοιμηθεί μονάχα μιάμιση ώρα σε έναν καναπέ στα ισπανικά γραφεία στο χώρο της Έκθεσης, η Ribera δήλωσε στους Financial Times ότι η συναίνεση των ΗΑΕ ήταν μια «πολύ καλή συμφωνία» που «ήταν πολύ δύσκολο να επιτευχθεί».
It has been a great work, together with AOSIS, LDC, AILAC and other members of the high ambition coallition. This a very important step forward but much needs to be done to ensure climate justice. #COP28 pic.twitter.com/j6La6Bn7Gz
— Teresa Ribera 🌹 (@Teresaribera) December 13, 2023
«Καταφέραμε να συλλάβουμε τη δυναμική για μια στροφή από τον κόσμο των ορυκτών καυσίμων προς τον κόσμο χωρίς αυτά», είπε. Αυτό έστειλε, σύμφωνα με την ίδια, ένα «πολύ ισχυρό μήνυμα» ότι οι κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο σχεδίαζαν να εντείνουν τη δράση τους για την κλιματική αλλαγή και να αναμορφώσουν τις οικονομίες τους για να απομακρυνθούν από τα ορυκτά καύσιμα, όπως είπε. Η ίδια διεμήνυσε ότι οι επενδυτές και οι επιχειρήσεις θα παρακολουθούν τώρα στενά τις χώρες για να δουν πώς θα εφαρμόσουν τη συμφωνία στην πράξη, παρά την αποτυχία των χρηματοπιστωτικών αγορών να αντιδράσουν στη συμφωνία της COP28.
«Ναι μεν αλλά» για την επίτευξη των στόχων
Ο επικεφαλής του κλιματικού οργάνου του ΟΗΕ Σάιμον Στιλ δήλωσε ότι το αποτέλεσμα του Ντουμπάι «είναι η αρχή του τέλους» για τη βιομηχανία ορυκτών καυσίμων. «Τώρα όλες οι κυβερνήσεις και οι επιχειρήσεις πρέπει να μετατρέψουν αυτές τις δεσμεύσεις σε αποτελέσματα για την πραγματική οικονομία, χωρίς καθυστέρηση», ανέφερε.
#COP28 delivered some serious strides forward.
— Simon Stiell (@simonstiell) December 13, 2023
Tripling renewables and doubling energy efficiency.
Operationalizing the loss and damage fund.
A framework for the Global Goal on Adaptation.
The crucial years ahead must keep ramping up ambition and climate action. pic.twitter.com/DSC1lGKoMn
Ο Alden Meyer, ανώτερος συνεργάτης του think tank για το κλίμα E3G, δήλωσε ότι τώρα οι χώρες αναμένεται να υποβάλουν νέους, πιο φιλόδοξους στόχους για το κλίμα.
Η συμφωνία περιλαμβάνει την αναγνώριση του συμπεράσματος του ΟΗΕ ότι απαιτείται μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 43% έως το 2030 σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2019, για να περιοριστεί η αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας κατά 1,5C. Αυτό παραμένει μακράν ανέφικτο, ενώ αντιθέτως, οι εκπομπές αερίων είναι εκείνες που αναμένεται να αυξηθούν κατά 2% φέτος. Πολλοί επιστήμονες αμφισβήτησαν κατά πόσον η συμφωνία ήταν αρκετά ισχυρή ώστε να σταματήσει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου αρκετά γρήγορα ώστε να περιοριστεί η αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας.
Ο Johan Rockström, συνδιευθυντής του Ινστιτούτου του Πότσδαμ για την έρευνα των επιπτώσεων του κλίματος, δήλωσε ότι η συμφωνία της COP28 ήταν ένα «κομβικό ορόσημο», αλλά «δεν θα επιτρέψει στον κόσμο να κρατήσει το όριο του 1,5C».
COP28 has been a groundbreaking COP for youth inclusion, with unprecedented initiatives that have put children and young people are the heart of the climate action process. We have delivered transformative change that will stand as a lasting legacy for future COPs.
— COP28 UAE (@COP28_UAE) December 14, 2023
At the… pic.twitter.com/nCUa6rCwi3
Με πληροφορίες από Financial Times
