Χορεύτρια του καμπαρέ, Γαλλίδα κατάσκοπος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και ακτιβίστρια για τα πολιτικά δικαιώματα, η γεννημένη στο Μιζούρι μαύρη καλλιτέχνις Ζοζεφίν Μπέικερ θα ταφεί την Τρίτη, στο Πάνθεον, το μη θρησκευτικό μαυσωλείο του Παρισιού που περιέχει τα λείψανα διακεκριμένων Γάλλων πολιτών.
Η Γαλλία θα τιμήσει τη γυναίκα θρύλο που έγραψε ιστορία στην καλλιτεχνική σκηνή της Γαλλίας, αλλά και ως ακτιβίστρια υπέρ των αστικών δικαιωμάτων και δραστήριο μέλος της γαλλικής αντίστασης.
Την Τρίτη 30 Νοεμβρίου, ένα φέρετρο με τα χρώματα των ΗΠΑ, της Γαλλία και του Μονακό - μέρη όπου η Μπέικερ άφησε το σημάδι της - θα εναποτεθεί στο θολωτό μνημείο του Πάνθεον με θέα στην Αριστερή Όχθη του Παρισιού. Η σορός της θα παραμείνει στο Μονακό, μετά από αίτημα της οικογένειάς της.
Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν αποφάσισε την είσοδό της στο Πάνθεον, ανταποκρινόμενος σε ένα αίτημα ετών. Εκτός από το να τιμήσει μια εξαιρετική προσωπικότητα στη γαλλική ιστορία, η κίνηση έχει σκοπό να στείλει ένα μήνυμα κατά του ρατσισμού και να γιορτάσει τις σχέσεις ΗΠΑ-Γαλλίας.
Η ταφή της Ζοζεφίν Μπέικερ στο Πάνθεον θα μπορούσε να αποδειχθεί πολιτικά επωφελής για τον κ. Μακρόν καθώς συζητήσεις για φυλετικές διακρίσεις μαίνονται στη Γαλλία λιγότερο από ένα χρόνο πριν από τις προεδρικές εκλογές του 2022.
Είναι η έκτη γυναίκα που θα ταφεί τιμητικά στο Πάνθεον μετά την επιστήμονα Μαρί Κιουρί, τις μαχήτριες της Αντίστασης Ζενεβιέβ ντε Γκολ-Αντνιόζ και Ζερμέν Τιγιόν και τη Σοφί Μπερτελό, η οποία θάφτηκε μαζί με τον σύζυγό της, τον χημικό Μαρσελέν Μπερτελό, ενώ το 2018 τάφηκε εκεί και η πολιτικός και επιζήσασα του Ολοκαυτώματος Σιμόν Βέιλ.
Ωστόσο, ενώ η Μπέικερ εκτιμάται ευρέως στη Γαλλία, ορισμένοι επικριτές του Μακρόν αμφισβητούν γιατί επέλεξε μια φιγούρα γεννημένη στην Αμερική ως την πρώτη μαύρη γυναίκα στο Πάνθεον, αντί για κάποια που ξεσηκώθηκε κατά των διακρίσεων στην ίδια τη Γαλλία.
«Αυτή ενσαρκώνει, πάνω απ' όλα, τη γυναικεία ελευθερία», είπε ο δοκιμιογράφος Laurent Kupferman που ξεκίνησε μια εκστρατεία για τη μεταφορά των λειψάνων της και συγκέντρωσε περισσότερες από 40.000 υπογραφές τα τελευταία δυο χρόνια. «Πώς θα μπορούσε μια γυναίκα που προερχόταν από μια χώρα με φυλετικές διακρίσεις και από πολύ φτωχό υπόβαθρο να αλλάξει το πεπρωμένο της και να γίνει παγκόσμια σταρ;» είπε ο Kupferman. «Αυτό ήταν δυνατό στη Γαλλία σε μια εποχή που δεν ήταν στις Ηνωμένες Πολιτείες».
Η Μπέικερ έγινε Γαλλίδα υπήκοος το 1937 και πέθανε στο Παρίσι το 1975.
Είναι η έκτη γυναίκα που θα ταφεί τιμητικά στο Πάνθεον μετά την επιστήμονα Μαρί Κιουρί, τις μαχήτριες της Αντίστασης Ζενεβιέβ ντε Γκολ-Αντνιόζ και Ζερμέν Τιγιόν και τη Σοφί Μπερτελό, η οποία θάφτηκε μαζί με τον σύζυγό της, τον χημικό Μαρσελέν Μπερτελό, ενώ το 2018 τάφηκε εκεί και η πολιτικός και επιζήσασα του Ολοκαυτώματος Σιμόν Βέιλ.
Η Ζοζεφίν Μπέικερ, γεννήθηκε το 1906 στο Σεντ Λούις. Ξεκίνησε την καριέρα της ως χορεύτρια στη Νέα Υόρκη στις αρχές της δεκαετίας του 1920 προτού μεταβεί στη Γαλλία, όπου γρήγορα έγινε γνωστή. Μετακόμισε στο εξωτερικό λόγω διακρίσεων που είχε υποστεί στις Ηνωμένες Πολιτείες.
«Φτάνει στη Γαλλία το 1925, είναι μια χειραφετημένη γυναίκα, που παίρνει τη ζωή της στα χέρια της, σε μια χώρα της οποίας δεν μιλάει καν τη γλώσσα», είπε ο Kupferman.
«Απλώς δεν άντεχα την Αμερική και ήμουν από τους πρώτους έγχρωμους Αμερικανούς που μετακόμισαν στο Παρίσι», είπε στην εφημερίδα Guardian το 1974. Η Μπέικερ ήταν η πρώτη αφροαμερικανίδα που πρωταγωνίστησε στην βουβή ταινία Siren of the Tropics (1927), σε σκηνοθεσία του Mario Nalpas και του Henri Étiévant.
Κατά την πρώιμη καριέρα της, η Μπέικερ έγινε γνωστή ως χορεύτρια και ήταν μεταξύ των καλλιτεχνών που βρέθηκαν στο εξώφυλλο των γαλλικών περιοδικών του Folies Bergère στο Παρίσι. Η εμφάνισή της στο περιοδικό Un vent de folie το 1927 προκάλεσε αίσθηση στο Παρίσι. Τα ρούχα της, που αποτελούνταν από μια κοντή φούστα με χειροποίητες μπανάνες και ένα κολιέ με χάντρες, έγιναν σύμβολο την δεκαετία του 1920.
Καλλιτέχνες και διανοούμενοι της εποχής εξύμνησαν την Μπέικερ και την χαρακτήρισαν ως “Black Venus”, "Black Pearl", "Bronze Venus" και "Creole Goddess". Απαρνήθηκε την αμερικανική υπηκοότητα και έγινε Γαλλίδα υπήκοος μετά τον γάμο της με τον Γάλλο βιομήχανο Jean Lion το 1937. Μεγάλωσε τα παιδιά της στην Γαλλία. "Έχω δυο αγάπες, την χώρα μου και το Παρίσι", δήλωσε κάποτε η Μπέικερ, και τραγούδησε : «J'ai deux amours, mon pays et Paris».
Είναι γνωστή για την βοήθεια που παρείχε στην γαλλική αντίσταση κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Μετά την ήττα της Γαλλίας τον Ιούνιο του 1940, αρνήθηκε να παίξει για τους Ναζί που κατέλαβαν το Παρίσι και μετακόμισαν στη νοτιοδυτική Γαλλία. Συνέχισε να εργάζεται για τη Γαλλική Αντίσταση, χρησιμοποιώντας τις καλλιτεχνικές της επιδόσεις ως κάλυμμα για τις κατασκοπευτικές της δραστηριότητες.
Η Ζοζεφίν Μπέικερ χορεύει τσάλεστον τον Αύγουστο του 1928.
Συγκέντρωσε επίσης κεφάλαια, μεταξύ άλλων από τα προσωπικά της χρήματα. Υπολογίζεται ότι έφερε το ισοδύναμο των 10 εκατομμυρίων ευρώ (11,2 εκατομμύρια δολάρια) για να στηρίξει τη Γαλλική Αντίσταση.
Το 1944, η Baker εντάχθηκε σε μια γυναικεία ομάδα στην Πολεμική Αεροπορία του Γαλλικού Απελευθερωτικού Στρατού ως ανθυπολοχαγός. Το ημερολόγιο της ομάδας αναφέρει συγκεκριμένα ένα περιστατικό του 1944 στα ανοιχτά της Κορσικής, όταν Σενεγαλέζοι στρατιώτες από αποικιακά στρατεύματα που πολεμούσαν στον Γαλλικό Απελευθερωτικό Στρατό βοήθησαν τη Μπέικερ να βγει από τη θάλασσα. Αφού το αεροπλάνο της χρειάστηκε να κάνει αναγκαστική προσγείωση, έφεραν «τους ναυαγούς στις ακτές, στους μεγάλους ώμους τους, με τη Ζοζεφίν Μπέικερ μπροστά», γράφει το ημερολόγιο.
Ο Μπέικερ οργάνωσε επίσης συναυλίες για στρατιώτες και πολίτες κοντά σε ζώνες μάχης. Μετά την ήττα των Ναζί, πήγε στη Γερμανία για να τραγουδήσει για πρώην κρατούμενους και επιζώντες των στρατοπέδων.
Μετά τον πόλεμο, ο Μπέικερ αναμίχθηκε στην αντιρατσιστική πολιτική. Πολέμησε ενάντια στον αμερικανικό διαχωρισμό κατά τη διάρκεια μιας περιοδείας στις ΗΠΑ το 1951, με αποτέλεσμα να γίνει στόχος του FBI, να χαρακτηριστεί κομμουνίστρια και να αποκλειστεί από την πατρίδα της για μια δεκαετία. Η απαγόρευση άρθηκε από τον Πρόεδρο John F. Kennedy το 1963 και επέστρεψε για να είναι η μόνη γυναίκα που μίλησε στην Πορεία στην Ουάσιγκτον, πριν από τη διάσημη ομιλία του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ «I Have a Dream».
Πίσω στη Γαλλία, υιοθέτησε 12 παιδιά από όλο τον κόσμο, δημιουργώντας μια «φυλή του ουράνιου τόξου για να ενσαρκώσει το ιδανικό της για «καθολική αδελφότητα». Αγόρασε ένα κάστρο και γη στη νοτιοδυτική γαλλική πόλη Milandes, όπου προσπάθησε να χτίσει μια πόλη που ενσωματώνει τις αξίες της.
«Η μητέρα μου είδε την επιτυχία της φυλής του ουράνιου τόξου, γιατί όταν προκαλούσαμε προβλήματα ως παιδιά, δεν θα ήξερε ποτέ ποιος το είχε κάνει γιατί ποτέ δεν δερνόμασταν, διακινδυνεύοντας συλλογική τιμωρία», είπε ένας από τους γιους της Baker, ο Brian Bouillon Baker. «Την άκουσα να λέει σε μερικούς φίλους: «Είμαι τρελή που δεν ξέρω ποιος προκαλεί προβλήματα, αλλά είμαι χαρούμενη και περήφανη που τα παιδιά μου είναι ενωμένα».
Προς το τέλος της ζωής της, αντιμετώπισε οικονομικά προβλήματα, εκδιώχθηκε από το μέρος που ζούσε και έχασε την περιουσία της. Τη υποστήριξε η πριγκίπισσα Γκρέις του Μονακό, η οποία πρόσφερε στον Μπέικερ ένα μέρος για να ζήσουν εκείνη και τα παιδιά της.
Μετά τον πόλεμο, βραβεύτηκε με το Croix de guerre από τον γαλλικό στρατό και έλαβε το αξίωμα Chevalier of the Légion d'honneur από τον αξιωματικό Σαρλ ντε Γκολ. Μαζί με άλλους Αφροαμερικανούς καλλιτέχνες - συμπεριλαμβανομένων των συγγραφέων Ρίτσαρντ Ράιτ και Τζέιμς Μπάλντουιν - η Μπέικερ είπε πει ότι βρήκε στη Γαλλία μια ελευθερία που ένιωθε ότι την αρνούνταν στις Ηνωμένες Πολιτείες.
