ΣΟΚΑΡΙΣΜΕΝΟΣ ΑΚΟΥΣΑ πρόσφατα έναν γνωστό να μου λέει κάτι που ως τότε είχα δει μόνο σε εξωφρενικά TikTok και reels εξ Αμερικής: «Θα ήθελα πολύ να βγαίνω με κάποια, αλλά δεν είναι η ώρα. Τώρα, πρέπει να δουλέψω στον εαυτό μου, να εστιάσω στα επαγγελματικά μου, να βρω μια καλή θέση. Μετά, βλέπουμε…»
Συνέχισε εξηγώντας μου ότι, ενώ νιώθει μοναξιά και ανάγκη για συντροφικότητα, αποφεύγει το dating, σίγουρος πως οι κοπέλες θα τον απορρίψουν –εξαρχής ή εν τέλει– γιατί δεν έχει «κάτι σοβαρό να προσφέρει». Στρέιτ άντρας λίγο πριν τα 25, φαινόταν να θεωρεί την οικονομική σταθερότητα, ακόμα και την οικονομική ανέλιξη, ως προαπαιτούμενο της ερωτικής σύνδεσης. Είχα μείνει άφωνος.
Αυτές οι απόψεις μπορεί ν’ ακούγονται λιγάκι εξωφρενικές στη σύγχρονη Ελλάδα –ποιο μέλος της Gen Z μπορεί να μιλήσει ειλικρινά για οικονομική ανέλιξη;–, αλλά αποτελούν διαδεδομένες θέσεις στο αγγλοσαξονικά κυριαρχούμενο ίντερνετ, οι οποίες φτάνουν ως εδώ και διαμορφώνουν συνειδήσεις. Στον κόσμο της ανδρόσφαιρας (manosphere), μια σειρά από influencers, life coaches και γκουρού αυτοβοήθειας προωθούν μια σκληρωτική οντολογία, πατώντας αφενός σε μια απλουστευτική μορφή εξελικτικής ψυχολογίας (evolutionary psychology) και αφετέρου σε μια φαντασιακή εκδοχή της Δύσης (ο λεγόμενος «ιουδαιοχριστιανικός πολιτισμός», η Ευρώπη την εποχή της παγκόσμιας κυριαρχίας της).
Για έναν στρέιτ άνδρα, το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: πρέπει να είσαι άνδρας «με τα όλα του», αρρενωπός και κλειστός· πρέπει να μη δέχεσαι την ελευθερία και την αυτονομία των συντρόφων σου.
Στην κοσμοθεωρία του manosphere, οι άντρες είναι προγραμματισμένοι βιολογικά να παρέχουν ασφάλεια και αγαθά στις γυναίκες, οι οποίες είναι προγραμματισμένες να απαιτούν τα παραπάνω και να παρέχουν φροντίδα σ’ εκείνους και στα παιδιά τους (η ύπαρξη των queer ατόμων είτε αποσιωπάται απ’ την ανδρόσφαιρα είτε παθολογικοποιείται ως νοσηρό σημείο των καιρών). Όταν ο κόσμος σέβεται την αλήθεια της βιολογίας (τα παραπάνω «facts» της ύπαρξής του), υγιαίνει και θριαμβεύει. Όταν, όμως, την απορρίπτει, περνάει σε μια φάση παρακμής, αφού η απόκλιση απ’ τους έμφυλους ρόλους παράγει δυσφορία για το άτομο (μοναχικοί ή ευνουχισμένοι άντρες, ανεξάρτητες και δυστυχισμένες γυναίκες) και φθορά για τις κοινωνίες (η «αυτοκτονία» της Δύσης).
Για έναν στρέιτ άνδρα, το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: πρέπει να είσαι άνδρας «με τα όλα του», αρρενωπός και κλειστός· πρέπει να μη δέχεσαι την ελευθερία και την αυτονομία των συντρόφων σου, η οποία είναι επιβλαβής όχι μόνο για τη σχέση αλλά και για τις ίδιες (μακράν το πιο επικίνδυνο και βίαιο σημείο αυτής της θεώρησης)· πρέπει, τέλος, να είσαι provider, να φτάσεις σ’ ένα επίπεδο οικονομικής επιτυχίας που σου επιτρέπει να παρέχεις ασφάλεια και υλικά αγαθά στη σχέση σου. Αν δεν τα έχεις καταφέρει ακόμα, οι κοπέλες θα σε απορρίψουν ή θα σε παρατήσουν. Αν δεν έχεις «πετύχει», με άλλα λόγια, δεν θα ’πρεπε να βγαίνεις με κοπέλες αλλά να επενδύεις τον χρόνο σου στην επαγγελματική και προσωπική σου βελτίωση – μια σύγχρονη μορφή προτεσταντικής ηθικής που παντρεύει την αυτολύπηση, τη φιλοδοξία και την αυτοτιμωρία: «δεν είμαι αρκετά καλός ακόμα, αλλά θα τα καταφέρω, θα πετύχω και μετά θα μου αξίζει να έχω μια σύντροφο, να μην είμαι μόνος».
Δυστυχώς, φαίνεται πως η παραπάνω οπτική έχει πάψει να είναι περιθωριακή στις αγγλοσαξονικές κοινωνίες. Όπως δείχνει η «Guardian» σε ένα ρεπορτάζ με τίτλο «Has the manosphere ruined dating?», πολλοί νέοι στρέιτ άνδρες στην Αγγλία και στην Αμερική αποφεύγουν την ερωτική σύνδεση μέχρι να έχουν επιτύχει ένα ορισμένο οικονομικό επίπεδο και κοινωνικό προφίλ. Καθώς διαδίδονται και σε άλλες χώρες μέσω του ίντερνετ, οι τοξικές θέσεις της ανδρόσφαιρας προσθέτουν έναν ακόμα παράγοντα στην κρίση του σύγχρονου ετεροφυλόφιλου dating. Μαζί με την αύξηση του άγχους και των επαγγελματικών υποχρεώσεων, την κατάρρευση του κοινωνικού ιστού, την κυριαρχία των social media, τη μειωμένη κοινωνικοποίηση των νέων και το αλγοριθμικό game-ification του έρωτα μέσω των dating apps, συμβάλλουν στο γεγονός ότι, καταγεγραμμένα, ο κόσμος νιώθει πιο μόνος, συνάπτει σχέσεις σπανιότερα, κάνει λιγότερο σεξ.
Από μια ορισμένη σκοπιά, η θεωρία του manosphere για το dating είναι ένα πάντρεμα του παραδοσιακού σεξισμού με τη λογική της σύγχρονης αγοράς. Εδώ, η αξία ενός άνδρα ορίζεται κυρίως με χρηματικούς όρους: ο χαρακτήρας του δεν έχει σημασία (αν και η εμφάνισή του έχει, δίνοντας θέση στα πειράματα των looksmaxxers). Πάνω απ’ όλα, αυτό που μετράει είναι η τσέπη του. Η ζωή του, συνεπώς, πρέπει να περιστρέφεται γύρω απ’ την εργασία και την αυτοπροώθηση. Τα υπόλοιπα θα πρέπει να περιμένουν.
Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η ανδρόσφαιρα παίρνει δυστυχισμένους άντρες και εγγυάται ότι η δυστυχία τους θα κρατήσει, προς όφελος της αγοράς. «Men aren’t meant to be happy», δήλωσε πρόσφατα ένας γνωστός influencer. Αν πειστείς απ’ αυτές τις θέσεις, δεν μπορείς ν’ απολαύσεις τίποτα, ούτε καν μια βαθιά ανθρώπινη σύνδεση, μέχρι να πετύχεις. Ώς τότε, θα δουλεύεις. Κι αν δεν τα καταφέρεις ποτέ, τότε η μοναξιά σού αξίζει.
Αυτό είναι και το πιο επικίνδυνο στοιχείο της παραπάνω λογικής: ο τρόπος με τον οποίο η ανθρώπινη σύνδεση παρουσιάζεται ως επιβράβευση της επιτυχίας. Όταν ένας άνδρας μαθαίνει να μετρά την αξία του αποκλειστικά με όρους status και χρημάτων, τότε η ερωτική απόρριψη δεν βιώνεται ως φυσικό κομμάτι της ανθρώπινης εμπειρίας αλλά ως αδικία, στέρηση αυτού που του αναλογεί. Αντίστοιχα, όταν οι γυναίκες αντιμετωπίζονται όχι ως ξεχωριστά άτομα με δικές τους επιθυμίες και σκέψεις αλλά ως ανταμοιβή για την επιτυχία ενός άνδρα, τότε η μοναξιά του τελευταίου μπορεί να μετατραπεί σε πικρία, εμμονή και, κάποιες φορές, βία. Έτσι, η ανδρόσφαιρα δημιουργεί έναν κόσμο όπου οι γυναίκες καλούνται ολοένα και συχνότερα να αντιμετωπίσουν δυνητικά επικίνδυνους άντρες, οι οποίοι βυθίζονται στη μνησικακία, ενώ φαντασιώνονται πως είναι providers, protectors και leaders.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
