Ο τίτλος του μικρού αλλά πυκνογραμμένου όσο και εικονοκλαστικού αυτού πονήματος ξαφνιάζει, αν δεν σκανδαλίζει κιόλας: τι σημαίνει αρσενικός λεσβιασμός και τι διακηρύσσει το μανιφέστο του; Ακόμα κι αν είναι κανείς εξοικειωμένος με τις σύγχρονες φεμινιστικές και queer θεωρίες, ένα κάποιο «βραχυκύκλωμα» –«Βραχυκυκλώματα» ονομάζεται άλλωστε η σειρά των εκδόσεων Oposito στις οποίες κυκλοφορεί, και μάλλον όχι τυχαία– το παθαίνει, όσο να ’ναι.
Ως μη όφειλε, σύμφωνα με τον συγγραφέα του, που είναι διδάκτορας στο Πάντειο αλλά η «βάση» του είναι στο Βερολίνο, μια πόλη όπου «την εποχή αυτή διεξάγεται μια μικρή επανάσταση στο πεδίο του φύλου, είναι κάτι σαν πρότυπο εργαστήρι επανεπεξεργασίας όλων των έμφυλων δεδομένων, χαίρομαι δε ιδιαίτερα που αποτελώ κομμάτι αυτής της κίνησης», λέει ο ίδιος.
«Το αρσενικό και το θηλυκό αποτελούν ριζικά διαφορετικούς και ασύμβατους κόσμους… Η ισότητα των φύλων φαντάζει και είναι ένας ευγενής στόχος, μόνο που η σχέση ανάμεσα στο αρσενικό και το θηλυκό είναι θεμελιωδώς ασύμμετρη... Ο αρσενικός λεσβιασμός είναι ένα κίνημα ανταρσίας στο πλαίσιο της κυρίαρχης κουλτούρας του φύλου. Απευθύνεται πρωτίστως στους "straight/ετεροφυλόφιλους άντρες", και προτάσσει την αποστασία του φύλου και την αποδόμηση του φαλλού», εξηγεί ο Αλέξανδρος Ματσάγγος, προσθέτοντας ότι στη συγγραφή αυτού του βιβλίου τον παρακίνησε «μια προσωπική εμπειρία και πορεία ψυχοσεξουαλικής μεταμόρφωσης», η οποία «άλλαξε συθέμελα» τις αντιλήψεις του για το έμφυλο ζήτημα.
«Ο φαλλός στη βάση του είναι κι αυτός θηλυκός… Το υποκείμενο-άντρας είναι μια εμφάνιση, μια virtual reality, ένα σωματοποιημένο εικονο-γλωσσικό αποκύημα. Κατόπιν τούτων, γιατί να μην έχουμε συμφέρον και να μη θέλουμε να αποδράσουμε από την τυραννία της πολλαπλής αυτής απάτης;», προτείνει, προσθέτοντας ότι η αρσενικότητα συνδέεται οργανικά και άρρηκτα με την εξουσία και ότι η πάλη των τάξεων είναι καταρχήν και εξαρχής έμφυλη: «Στο κρεβάτι του καθενός παράγεται κι αναπαράγεται ένας ολόκληρος κόσμος, με ξεκάθαρη κοινωνική και πολιτική διάσταση».
Ο αρσενικός λεσβιασμός είναι ένας θηλυκός δρόμος που στην ιδεατή του προέκταση οδηγεί στο τέλος της πατριαρχίας και της όλης πατριαρχικής κατασκευής του «άντρα». Γεννιόμαστε όλοι λεσβίες, εφόσον η πρωταρχική επιθυμία μας είναι μια θηλυκή, μη-φαλλική επιθυμία για τη μητέρα.
Αποκαλεί τη φαλλική απόλαυση «ποντικοπαγίδα», εκτιμά ότι το μέλλον είναι «και γυναίκα και τρανς», πιστεύει ότι «γεννιόμαστε όλοι λεσβίες, εφόσον η πρωταρχική επιθυμία μας είναι μια θηλυκή, μη-φαλλική επιθυμία για τη μητέρα», πρεσβεύει μια ψυχανάλυση με φεμινιστικό-queer πρόσημο, μιλά για έναν «κβαντικό κόσμο του θηλυκού όπου δεν υπάρχει "πρέπει"», για το ετεροφυλόφιλο matrix, επίσης, που ενέπνευσε εν πολλοίς το ομώνυμο κινηματογραφικό blockbuster:
«Οι αδελφές Γουατσόφσκι με τη θηλυκή τους μεταμόρφωση μας δείχνουν ξεκάθαρα ποιο είναι το "κόκκινο χάπι" που μας βγάζει από το matrix και ανοίγει τα μάτια μας στην αλήθεια του φύλου». Η πατριαρχία φοβάται και δείχνει τα δόντια της, προσθέτει, «αλλά την περιμένει ακόμα περισσότερος φόβος στο άμεσο μέλλον».
— Ένα βιβλίο που τιτλοφορείται «Το μανιφέστο του αρσενικού λεσβιασμού» σίγουρα ιντριγκάρει. Τι σας παρακίνησε να το συγγράψετε, πού καταρχήν απευθύνεται και ποιο είναι το διακύβευμά του;
H βάση της έμπνευσης για τη συγγραφή του μανιφέστου είναι μια προσωπική εμπειρία και πορεία ψυχοσεξουαλικής μεταμόρφωσης. Η εμπειρία αυτή άλλαξε συθέμελα την αντίληψή μου πάνω στο έμφυλο ζήτημα.
Με μύησε στην αλήθεια της σεξουαλικής διαφοράς, στο γεγονός δηλαδή ότι το αρσενικό και το θηλυκό αποτελούν ριζικά διαφορετικούς και ασύμβατους κόσμους. Είναι σα να μπήκα σε μια «μαύρη τρύπα» και να βγήκα από την άλλη μεριά – άλλος κόσμος. Με έκανε επίσης να αντιληφθώ το βάθος και την ευρύτερη και καθοριστική κοινωνική και πολιτική σημασία του έμφυλου.
Το υπάρχον κοινωνικοπολιτικό σύστημα είναι εξολοκλήρου στημένο πάνω στη συνθήκη και τις ιδιοτροπίες της φαλλικής λειτουργίας, η φαλλική επιθυμία είναι το «καύσιμό» του και η φαλλική απόλαυση η «ποντικοπαγίδα» του.
Ο αρσενικός λεσβιασμός είναι ένα κίνημα ανταρσίας στο πλαίσιο της κυρίαρχης κουλτούρας του φύλου. Απευθύνεται πρωτίστως στους «straight/ετεροφυλόφιλους άντρες», και προτάσσει την αποστασία του φύλου και την αποδόμηση του φαλλού.
Ευχαριστώ τις εκδόσεις Οposito και προσωπικά τον υπεύθυνο των εκδόσεων Μιχάλη Μεντίνη για την εμπιστοσύνη που έδειξαν σε ένα τόσο «έξω από τα δεδομένα» βιβλίο και την πολύ καλή δουλειά που έκαναν στο στήσιμο και την τελική του παρουσίαση.
— Ποια είναι η «φαλλική απάτη» στην οποία αναφέρεστε και γιατί οφείλουμε αφενός να την αποκαλύψουμε, αφετέρου να αποδράσουμε από αυτή;
Ο φαλλός είναι μια πολλαπλή απάτη, όπως πολλαπλός είναι και ο δεσμός που εγκαθιδρύει με το «αρσενικό» ον, αυτό που στο μανιφέστο ονομάζω και περιγράφω ως «φαλλικό δεσμό». Είναι απάτη καταρχήν σαν ηδονή.
Η φαλλική απόλαυση είναι μια απόλαυση που απογοητεύει και αποτυγχάνει, αναπαράγει διαρκώς τον κύκλο της έλλειψης και της δυσαρέσκειας, ο φαλλικός οργασμός αδειάζει το σώμα από τη λιμπιντική του ροή και ενέργεια και είναι μια υπόσχεση που αδυνατεί να τηρηθεί. Σε σχέση με αυτό που περίμενε κανείς, δεν είναι ακριβώς αυτό. Τη στιγμή που έρχεται έχει ήδη φύγει, προσφέροντας μια ηδονή φευγαλέα και απελπιστικά ίδια, μονίμως και ανίατα ταυτόσημη με τον εαυτό της, μια ηδονή που επί της ουσίας είναι απογοήτευση και καταστροφή.
Πόσο προνομιακή κι επιθυμητή είναι εν τέλει αυτή η κατάσταση; O φαλλός είναι επίσης απάτη με τη «νομική», πραγματολογική έννοια του όρου – δεν είναι πραγματικός. Η φαλλική λειτουργία είναι μια φυσική μορφή αλλοτρίωσης από τη θηλυκή πραγματικότητα προς χάριν της αναπαραγωγής, μια αφαιρετική και συμβολική λειτουργία, εφόσον αυτό που κάνει είναι να μεταφράζει το ον σε αναπαραγώγιμο κώδικα.
Και τέλος, ο φαλλός είναι απάτη ως θεμέλιο και κριτήριο ενός ξεχωριστού και κυρίαρχου ανθρώπινου φύλου. Εκτός φαλλικής λειτουργίας, ο φαλλός στη βάση του είναι κι αυτός θηλυκός. Το υποκείμενο-άντρας είναι μια εμφάνιση, μια virtual reality, ένα σωματοποιημένο εικονο-γλωσσικό αποκύημα. Κατόπιν τούτων, γιατί να μην έχουμε συμφέρον και να μη θέλουμε να αποδράσουμε από την τυραννία της πολλαπλής αυτής απάτης;
— «Για να καταστεί συμμέτοχος στον γυναικείο αγώνα, ο άνδρας πρέπει να γίνει αποστάτης του φύλου του», λέτε αλλού. Θέλουμε δηλαδή έναν άνδρα «ευνούχο», θα εξανίσταντο κάποιοι, και πώς προάγει αυτό τον αγώνα για την έμφυλη ισότητα; Και γιατί τελικά να επιδιώξουμε τη «θηλυκοποίηση» αντί της ισότητας των φύλων;
Η άρνηση της φαλλικής λειτουργίας που προτάσσει ο αρσενικός λεσβιασμός δεν είναι καθόλου αποδυναμωτική – τουναντίον. Είναι μεταμόρφωση και αναγέννηση σε μια άλλη ψυχοσεξουαλική κατάσταση, που είναι μεγαλύτερη και καλύτερη. Δεν είναι απώλεια. Είναι το τέλος της απώλειας ως κινητήριας ψυχοσεξουαλικής δύναμης.
Ο πραγματικός ευνουχισμός είναι ο φαλλός και η κατοχή του, που στην πραγματικότητα σημαίνει όχι την κατοχή του φαλλού αλλά την κατοχή από τον φαλλό. Η ισότητα των φύλων φαντάζει και είναι ένας ευγενής στόχος, μόνο που η σχέση ανάμεσα στο αρσενικό και το θηλυκό είναι θεμελιωδώς ασύμμετρη. Δεν υπάρχει στην πραγματικότητα «διμερές φύλο», αυτό που υπάρχει είναι αρσενική και θηλυκή οργάνωση του έμφυλου πεδίου.
Στην αρσενική οργάνωση κυριαρχεί και καθορίζει το αρσενικό, και στη θηλυκή το θηλυκό. Στην αρσενική οργάνωση του φύλου που βρισκόμαστε εν προκειμένω, ο φαλλός δεν εξισορροπείται. Ο φαλλός υπάρχει προκειμένου να αλλοτριώνει με τη σήμανσή του οτιδήποτε δεν είναι ο εαυτός του, και τον εαυτό του τον ίδιο πρώτο και τελευταίο, αυτή είναι η βασική και ειδοποιός του λειτουργία. Η θηλυκοποίηση, το πέρασμα στη θηλυκή οργάνωση του φύλου είναι που φέρνει την πραγματική ισότητα στο πεδίο του έμφυλου, μαζί με την πραγματική ενότητα και την πραγματική διαφορά.
— Μήπως αποδίδοντας στο θηλυκό στοιχείο τα πρωτεία απλώς αλλάζουμε πόλο εξουσίας ή μήπως η εξουσία και η κυριαρχία είναι τελικά συνυφασμένες από τη φύση τους με το αρσενικό, ακόμα κι όταν φορούν γυναικείο προσωπείο;
Η αρσενικότητα συνδέεται οργανικά και άρρηκτα με την εξουσία, που ποτέ δεν έκρυψε τη φαλλική της φύση. Οι γυναίκες σε θέση εξουσίας λειτουργούν σαν άντρες, μετέχουν δηλαδή κι αυτές στον συμβολικό και τον φαντασιακό φαλλό.
— Δίνετε στη διαπάλη αντρών-γυναικών ταξικά χαρακτηριστικά, είναι μάλιστα αυτά λέτε ανεξάρτητα από το βιοτικό επίπεδο αμφότερων. Χρειάζεται λοιπόν να επαναπροσδιορίσουμε την πάλη των τάξεων ως έμφυλη καταρχήν παρά οικονομική; Ένας κλασικός μαρξιστής θα είχε αντιρρήσεις, ένας φιλελεύθερος θα έλεγε ότι η πάλη αυτή πλέον δεν υφίσταται έτσι κι αλλιώς.
Ο φιλελεύθερος φαντασιώνεται διάφορα, που συνήθως σκορπίζουν στο πρώτο δυνατό φύσημα του κοινωνικού ανέμου. Ο κλασικός μαρξιστής, από την άλλη, τείνει να ανάγει το έμφυλο σε μια στενή και περιχαρακωμένη πρόσληψη του ταξικού, ενώ στην πραγματικότητα το έμφυλο είναι αυτό που γέννησε το ταξικό και βρίσκεται διαρκώς στη βάση του.
— Αν «το μέλλον είναι γυναίκα», όπως διακήρυττε κι ένα παλιότερο φεμινιστικό σύνθημα που θυμήθηκα διαβάζοντας τη φράση «είμαστε όλοι γυναίκες», είναι ο δρόμος του θηλυκού ο λεσβιακός δρόμος, ο «αληθινός λεσβιακός φαλλός» στο οποίο αναφέρεστε; Θα ακουγόταν αυτό φοβάμαι κάπως σκανδαλώδες – ή όχι; Υπάρχει βέβαια και η queer εκδοχή που λέει «το μέλλον είναι τρανς!».
Ο αρσενικός λεσβιασμός προφανώς και είναι σκανδαλώδης ως προς τα «φυσικά και αυτονόητα» της ετεροφυλοφιλίας και του binary φύλου, και δεν το κρύβει καθόλου.
Το μέλλον είναι και γυναίκα και τρανς, η επιβεβαίωση της γυναίκας συνδέεται άρρηκτα με την άρση του διαχωρισμού άντρας/γυναίκα, εφόσον πρόκειται ακριβώς για έναν φαλλικό διαχωρισμό. Τα τρανς φαινόμενα αμφισβητούν στην πράξη τον διαχωρισμό αυτό, και υπό αυτή την έννοια εγγράφονται πλήρως στην πλευρά του θηλυκού.
— Αν ιδρυτική πράξη της ιστορίας είναι η υποδούλωση των γυναικών και η επιβολή της πατριαρχίας, όπως το θέτετε, είναι άραγε ο αρσενικός λεσβιασμός το τέλος είτε η υπέρβασή της; Είμαστε τελικά ή θα «πρέπει» να γίνουμε όλοι-ες λεσβίες;
Ο αρσενικός λεσβιασμός είναι ένας θηλυκός δρόμος που στην ιδεατή του προέκταση οδηγεί στο τέλος της πατριαρχίας και της όλης πατριαρχικής κατασκευής του «άντρα». Γεννιόμαστε όλοι λεσβίες, εφόσον η πρωταρχική επιθυμία μας είναι μια θηλυκή, μη-φαλλική επιθυμία για τη μητέρα. Ο πρωτογενής λεσβιασμός μας απωθείται εν συνεχεία και χάνεται μέσα στην ψυχο-κοινωνική διαδικασία της αρσενικοποίησης που περιγράφω στο μανιφέστο.
Ο αρσενικός λεσβιασμός σημαίνει επί της ουσίας την επανασύνδεσή μας με αυτό το πρωτογενές και απωθημένο ψυχοσεξουαλικό στρώμα, την ανάδυση εντός του «αρσενικού» σώματος αυτού που η Luce de Lire ονομάζει «pink libido». Αν πρέπει να γίνουμε όλοι και όλες λεσβίες; Δεν υπάρχει «πρέπει» στον κβαντικό κόσμο του θηλυκού. Ο αρσενικός λεσβιασμός δεν είναι αρσενική εντολή, αλλά θηλυκή προτροπή.
— Βρήκα πολύ ενδιαφέροντα όσα λέτε για την ιδιαίτερη σχέση του θηλυκού με την κβαντική φυσική και τις νέες τεχνολογίες, όπως και την αναφορά σε ένα ετεροφυλόφιλο matrix, σκέφτηκα επίσης τη φυλομετάβαση στην οποία προχώρησαν οι αδελφές Γουατσόφσκι, σκηνοθέτριες του κινηματογραφικού «Matrix».
Υπάρχει μόνο ένα πραγματικό matrix, το matrix του έμφυλου, το matrix του φαλλού, της ετεροφυλοφιλίας και του binary φύλου. Οι αδελφές Γουατσόφσκι με τη θηλυκή τους μεταμόρφωση μας δείχνουν ξεκάθαρα ποιο είναι το «κόκκινο χάπι» που μας βγάζει από το matrix και ανοίγει τα μάτια μας στην αλήθεια του φύλου.
Ως προς την αναφορά στην κβαντική φυσική, όταν βγήκα από την άλλη πλευρά της μαύρης τρύπας κι άρχισα να κινούμαι μέσα στην άγνωστη θηλυκή επικράτεια, το πρώτο που κατάλαβα είναι η κβαντική διαμόρφωση της άπειρης αυτής επικράτειας.
— Είναι η παραδοσιακή ψυχανάλυση επίσης ανδροκρατική/φαλλοκρατική; Πώς θα όριζε κανείς μια φεμινιστική, κουίρ ψυχανάλυση;
H ψυχανάλυση είναι ένας σοφός αλλά αναξιόπιστος χαμαιλέοντας, όπως άλλωστε και το ίδιο το ασυνείδητο. Παίζει πολλούς ρόλους, παίζει και τον «καλό» και τον «κακό» της «ταινίας». Η ψυχανάλυση είναι κουίρ εκ συστάσεως, ήδη στο πρώιμο «Τρεις μελέτες για τη σεξουαλική θεωρία» o Φρόιντ μιλάει ξεκάθαρα για μια πολύμορφη ανθρώπινη σεξουαλικότητα που δεν ανάγεται στο γενετήσιο/αναπαραγωγικό binary.
H ψυχανάλυση γενικά δεν δέχεται τον βιολογικό καθορισμό του φύλου, και θέτει το έμφυλο ως ζήτημα και αποτέλεσμα σύνθετων ψυχο-κοινωνικών διαδικασιών. Την ίδια στιγμή όμως φετιχοποιεί και απο-ιστορικοποιεί αυτές ακριβώς τις διαδικασίες, κι έτσι όχι απλά επιβεβαιώνει αλλά εμβαθύνει κιόλας την πατριαρχική/φαλλική διαμόρφωση του έμφυλου πεδίου.
Μια φεμινιστική, κουίρ ψυχανάλυση είναι μια ψυχανάλυση που όχι μόνο απορρίπτει τον βιολογικό προκαθορισμό του φύλου, αλλά επίσης αμφισβητεί ευθέως την ψυχοσεξουαλική προτεραιότητα του φαλλού, και την αρμοδιότητά του να αποφασίζει και να λέει ποιος είναι ποιος και τι είναι τι.
— Είστε διδάκτορας Ψυχολογίας στο Πάντειο, ζείτε και εργάζεστε στο Βερολίνο. Πόσο ενδιαφέρον δείχνουν οι νέοι Έλληνες φοιτητές και φοιτήτριες για τους σύγχρονους φεμινιστικούς και κουίρ προβληματισμούς; Ποια είναι η αντίστοιχη εικόνα στη Γερμανία;
Στο Βερολίνο αυτή την εποχή διεξάγεται μια μικρή επανάσταση στο πεδίο του φύλου, είναι κάτι σαν πρότυπο εργαστήρι επανεπεξεργασίας όλων των έμφυλων δεδομένων, και χαίρομαι ιδιαίτερα που συμμετέχω και αποτελώ κομμάτι αυτής της κίνησης.
Χαίρομαι όμως επίσης ιδιαίτερα που με την έκδοση του βιβλίου μου συμμετέχω κι εγώ στη συζήτηση που έχει ανοίξει το τελευταίο διάστημα στην Ελλάδα πάνω στην έμφυλη καταπίεση με αφορμή το κίνημα MeToo, τις αλλεπάλληλες γυναικοκτονίες και τον νόμο για την υποχρεωτική συνεπιμέλεια. Η πατριαρχία φοβάται και δείχνει τα δόντια της, αλλά την περιμένει ακόμα περισσότερος φόβος στο άμεσο μέλλον.
