ΑΡΗΣ ΔΗΜΟΚΙΔΗΣ

«Μας καταβροχθίζει η φωτιά»: Λογοτεχνία πολλαπλών στρώσεων

Ο Ισμαήλ και ο Καπρέτ Facebook Twitter
Ο Καμπρέ είναι μάστορας, μετρ. Και το αποδεικνύει με το καινούργιο μυθιστόρημά του, ολιγοσέλιδο αυτήν τη φορά, πράγμα που έχει απογοητεύσει φανατικούς αναγνώστες του, απ’ ό,τι είδα σε διάφορες καταλανικές αναγνωστικές πλατφόρμες.
0


ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ ΑΥΤΟΥ ΤΟΥ ΕΝΤΕΛΩΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ
και παράδοξου καινούργιου μυθιστορήματος του Ζάουμε Καμπρέ το μόνο όν που επιζεί είναι ένα αγριογούρουνο που ακούει στο όνομα Καπρέτ. Είναι ένα σκεπτόμενο ζώο, σαν αυτά που ξέρουμε από τα παραμύθια, στο οποίο ο Καμπρέ δίνει βασικό ρόλο. Ο Καπρέτ είναι ένας από δύο κύριους χαρακτήρες του μυθιστορήματος. Ο άλλος χαρακτήρας είναι ο Ισμαήλ, ένας νέος άντρας που, έχοντας χάσει τη μνήμη του,  προσπαθεί να ξαναβρεί τη ζωή του μέσα από αναφορές στη λογοτεχνία. Στο τέλος καίγεται όπως οι νυχτοπεταλούδες όταν πλησιάζουν επικίνδυνα τις λάμπες των στύλων του δημόσιου φωτισμού. (Από εκεί και ο τίτλος του βιβλίου, Consumits pel foc στα καταλανικά). Ο Καπρέτ είναι το alter ego του Ισμαήλ και το αντίστροφο. Την ιστορία τη μαθαίνουμε και από τους δύο, για να συνειδητοποιήσουμε στην τελευταία σελίδα και στην τελευταία αράδα του μυθιστορήματος ότι το να λες ιστορίες είναι μεγάλη ευθύνη και μεγάλο βάρος.

Τα ελληνικά είναι η πρώτη γλώσσα στην οποία μεταφράζεται το νέο μυθιστόρημα του Καμπρέ. Το διάβασα μονομιάς, στην ωραία μετάφραση του Ευρυβιάδη Σοφού. Ενθουσιάστηκα, γιατί βρήκα εδώ το παραμύθι και τον ρεαλισμό, το νεο-νουάρ και το ψυχολογικό μυθιστόρημα, το μεταφυσικό θρίλερ και το παράλογο, συνδυασμένα αριστοτεχνικά, τέλεια. Κυρίως βρήκα τον ίδιο τον Καμπρέ και το λογοτεχνικό σύμπαν του. Βρήκα αυτούς τους ήρωες, τους καλλιεργημένους και μορφωμένους νεαρούς άντρες, με τα δύσκολα παιδικά χρόνια και την ταραγμένη οικογενειακή ζωή, ευνουχισμένους όμως ψυχολογικά και σεξουαλικά, που σε κάνουν να αναρωτιέσαι αν είναι ευνούχοι παρά την κουλτούρα τους ή λόγω της κουλτούρας τους. Βρήκα τις αναφορές στη λογοτεχνία σαν κλειδιά ερμηνείας των καταστάσεων και αποκωδικοποίησης των ηρώων. Βρήκα την εμμονή με τα λατινικά και τα γερμανικά, που δίνουν στο μυθιστόρημα έναν παράξενο εξωτισμό. Για παράδειγμα, η λατινική φράση In girum imus nocte et consumimur igni (Στριφογυρίζουμε μες στη νύχτα και μας καταβροχθίζει η φωτιά), καρκινικού τύπου, δηλαδή διαβάζεται και από την αρχή προς το τέλος και από το τέλος προς την αρχή, είναι ένας κώδικας για το ξεκλείδωμα της νουάρ/αστυνομικής πλευράς του μυθιστορήματος. Βρήκα ακόμη τους εξαιρετικούς διαλόγους, που τους σκέφτομαι απομονωμένους σ’ ένα θεατρικό έργο και μονολογώ ότι είναι σαν διάλογοι του Μπέκετ, ίσως και καλύτεροι. Ο Καμπρέ είναι μάστορας, μετρ. Και το αποδεικνύει με το καινούργιο μυθιστόρημά του, ολιγοσέλιδο αυτήν τη φορά, πράγμα που έχει απογοητεύσει φανατικούς αναγνώστες του, απ’ ό,τι είδα σε διάφορες καταλανικές αναγνωστικές πλατφόρμες, που περίμεναν ίσως ένα ακόμη Κονφίτεορ ή μια ακόμη «Σκιά του ευνούχου».

Βρήκα αυτούς τους ήρωες, τους καλλιεργημένους και μορφωμένους νεαρούς άντρες, με τα δύσκολα παιδικά χρόνια και την ταραγμένη οικογενειακή ζωή, ευνουχισμένους όμως ψυχολογικά και σεξουαλικά, που σε κάνουν να αναρωτιέσαι αν είναι ευνούχοι παρά την κουλτούρα τους ή λόγω της κουλτούρας τους.

Υπάρχουν αρκετά επίπεδα ανάγνωσης στο μυθιστόρημα του Καμπρέ. Όσο το ψάχνεις, δηλαδή όσο το διαβάζεις, ανακαλύπτεις το ένα μετά το άλλο τα στρώματα της αφήγησης. Ας δούμε όμως το πρώτο στρώμα. Ο ήρωας λέγεται Ισμαήλ. Είναι μια ρητή λογοτεχνική αναφορά. «Α! Και να με λέτε Ισμαήλ. Ναι, Ισμαήλ, καλά το διαβάσατε. Όπως εκείνος απ’ τον Μόμπι Ντικ, ναι». Ο Ισμαήλ γεννήθηκε την πιο κρύα μέρα του χρόνου σε μια πολύ δυσλειτουργική οικογένεια. Είναι ένας ήρωας που μας θυμίζει πολύ τον ήρωα του Κονφίτεορ. Ο πατέρας του ήταν φλαουτίστας στη Φιλαρμονική του δήμου και αντιγραφέας. Αντέγραφε παρτιτούρες για άλλους μουσικούς. Η μητέρα του Ισμαήλ πέθανε όταν αυτός ήταν εννιά ετών. Ο πατέρας του τον κατηγόρησε ότι ευθυνόταν για τον θάνατό της. Επειδή τον γέννησε χειμώνα, έπαθε πνευμονία που την εξασθένησε. Η κατάρρευση του πατέρα του Ισμαήλ δεν άργησε να έρθει. Έκοψε τον δείκτη του δεξιού του χεριού, πράγμα που τον έκανε ανίκανο να παίζει φλάουτο αλλά και να αντιγράφει παρτιτούρες. Σιγά-σιγά κυλούσε προς την τρέλα. Ο Ισμαήλ μπήκε σε οικοτροφείο και δεν ξαναείδε ποτέ τον πατέρα του, μέχρι που τον ειδοποίησαν ότι είχε πεθάνει. Από εκείνη τη στιγμή άρχισε ένα νέο κεφάλαιο στη ζωή του και δεν εξαρτιόταν από κανέναν. Είχε μορφωθεί, είχε μάθει γλώσσες, έβγαζε τα προς το ζην διδάσκοντας λατινικά και λογοτεχνία και είχε μόνη παρηγοριά του το διάβασμα.

Ζάουμε Καμπρέ Μας καταβροχθίζει η φωτιά Μτφρ. (από τα καταλανικά): Ευρυβιάδης Σοφός Εκδόσεις Πόλις Σελ.: 168
ΚΑΝΤΕ ΚΛΙΚ ΕΔΩ ΓΙΑ ΤΟ ΑΓΟΡΑΣΕΤΕ: Ζάουμε Καμπρέ, Μας καταβροχθίζει η φωτιά,Μτφρ. (από τα καταλανικά): Ευρυβιάδης Σοφός,Εκδόσεις Πόλις, Σελ.: 168

Την ημέρα που θα έπρεπε να πιάσει δουλειά σ’ ένα λύκειο, ο Ισμαήλ διαπίστωσε ότι από το μοναδικό πουκάμισό του έλειπαν δύο κουμπιά. Στο κατάστημα ειδών ραπτικής που τα αναζήτησε η πωλήτρια ήταν η Λέο, μια γνωριμία των παιδικών του χρόνων. Άρχισε μια τρυφερή σχέση μεταξύ τους, που δεν έγινε ποτέ σεξουαλική. Συναντιόντουσαν πάντα στο σπίτι του Ισμαήλ. Όταν τα βράδια ο Ισμαήλ συνόδευε τη Λέο στο σπίτι της, αυτή δεν τον άφηνε ποτέ να μπει μέσα, σαν να έκρυβε κάτι, ένα ανομολόγητο μυστικό.

Μια μέρα ο Ισμαήλ βγήκε να πάρει ψωμί και από τη μια στιγμή στην άλλη βρέθηκε μπλεγμένος σε μια απίθανη ιστορία που ανέτρεψε ανεπανόρθωτα τη ζωή του. Καθώς προχωρούσε προς τον φούρνο, ένα αυτοκίνητο σταμάτησε δίπλα του, που οδηγούσε ο θυρωρός του σχολείου όπου δίδασκε. Ο θυρωρός τού ζήτησε μια εξυπηρέτηση: να τον συνοδεύσει σ’ ένα σπίτι, σε αριστοκρατική συνοικία, σε μια συνάντηση πολυγλωσσίας. Δεν ήταν όμως αυτό. Ο Ισμαήλ βρέθηκε τελικά συνεργός στη δολοφονία μιας γηραιάς κυρίας που βασανίστηκε άγρια προκειμένου να αποκαλύψει τον κωδικό του τραπεζικού λογαριασμού του συζύγου της. Ο θυρωρός με τον Ισμαήλ ως συνοδηγό προσπαθούν να εξαφανιστούν μέσα στη νύχτα και στην ομίχλη. Ο θυρωρός αναπτύσσει ιλιγγιώδη ταχύτητα και ενώ διασχίζουν ένα δάσος, δεν προλαβαίνει να αποφύγει τη σύγκρουση με μια οικογένεια αγριογούρουνων που διασχίζουν αμέριμνα τον δρόμο. Η μητέρα γουρούνα και τέσσερα από τα πέντε γουρουνάκια της μένουν στον τόπο. Στον τόπο μένει και ο οδηγός. Ο Ισμαήλ εκσφενδονίζεται από το παράθυρο, αλλά δεν σκοτώνεται. Το άλλο ον που επιζεί είναι ο Καπρέτ, αργό γουρουνάκι που δεν είχε προλάβει να βγει στην άσφαλτο. Κι ευτυχώς. Γιατί, απ’ ότι φαίνεται, ο Καπρέτ θα μας πει την ιστορία, όπου όλους τους καταβροχθίζει η φωτιά.

Όταν ο Ισμαήλ θα συνέλθει σε κάποιο χώρο που μοιάζει με νοσοκομείο, δεν θα θυμάται τίποτα. Ό,τι λέει έχει σχέση με τη λογοτεχνία. Δόκτωρ Ζιβάγκο, Μαντάμ Μποβαρί, Χανς Κάστορπ (στο Μαγικό Βουνό του Τόμας Μαν) κι εκείνη η λατινική φράση που σχετίζεται με το αστυνομικό αίνιγμα.

Ένα δεύτερο στρώμα στο μυθιστόρημα είναι η πανταχού παρούσα λογοτεχνία. Δεν είναι μόνο ο Ισμαήλ και το μυθιστόρημα του Μέλβιλ. Παντού, οι λογοτεχνικές αναφορές, οι λογοτεχνικοί ήρωες, φράσεις από τη λογοτεχνία σηματοδοτούν την πλοκή. Τίποτα δεν είναι αδιάφορο. Οι αναγνώστες θα πρέπει να ξεκινήσουν από το μότο …ist dies etwa der Tod? (αυτό είναι λοιπόν ο θάνατος;), από τον ρομαντικό ποιητή Φον Άιχεντορφ, μια φράση που λειτουργεί ως λάιτ μοτίφ στο μυθιστόρημα του Καμπρέ.

Ένα ακόμη στρώμα είναι η αυτοβιογραφία. Ο Καμπρέ εργάστηκε ως καθηγητής στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Ο Ισμαήλ, καθηγητής στο λύκειο Καρνέρ (προς τιμήν του Καταλανού ποιητή και θεατρικού συγγραφέα Ζοζέπ Καρνέρ), είναι σίγουρα μια αυτοβιογραφική αναφορά.

Και μια συμβουλή: το βιβλίο αυτό πρέπει να διαβαστεί χωρίς διακοπή.

ΑΓΟΡΑΣΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΕΔΩ

Βιβλίο
0

ΑΡΗΣ ΔΗΜΟΚΙΔΗΣ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

10 βιβλιοπώλες επιλέγουν το αγαπημένο τους βιβλίο

Βιβλίο / Ζουν μέσα σε χιλιάδες βιβλία· ένα όμως τούς άλλαξε τη ζωή: 10 βιβλιοπώλες της Αθήνας μιλούν

Ποιος ξέρει καλύτερα τα βιβλία από όσους ζουν ανάμεσά τους; Άνθρωποι που έχουν αφιερώσει τη ζωή τους στην ανάγνωση μοιράζονται τους αγαπημένους τους τίτλους που τους σημάδεψαν και στους οποίους εξακολουθούν να επιστρέφουν.
ΜΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΑ
Τι θα συνέβαινε αν ξυπνούσες ένα πρωί και ήσουν τρομοκράτης;

Το πίσω ράφι / Είμαστε όλοι τρομοκράτες. Μέχρι αποδείξεως του εναντίου.

Η «Άγνωστη τρομοκράτισσα», το καλοφτιαγμένο πολιτικοκοινωνικό θρίλερ του Ρίτσαρντ Φλάναγκαν, σχολιάζει το τριπάκι του πλανήτη μετά την 11η Σεπτεμβρίου, όπου όλοι αισθάνονται έρμαια αληθινών και ψεύτικων απειλών τρομοκρατίας.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
ΕΠΕΞ Τζούλια Τσιακίρη: «Τα βιβλία μας είναι αργής ωρίμανσης»

Βιβλίο / Τζούλια Τσιακίρη: «Τα βιβλία μας είναι αργής ωρίμανσης»

Η ψυχή των εκδόσεων Το Ροδακιό, που πλέον στεγάζονται στις παρυφές της Ομόνοιας, μιλά για το νέο της εγχείρημα, για τα βιβλία που εξέδωσε και έκαναν αίσθηση, για την Αθήνα που «πρέπει να ξανακατακτήσουμε», αλλά και για τη λαχτάρα για το τυπωμένο χαρτί, που εκλείπει.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΠΕΞ 10+1 βιβλιοπωλεία που ειδικεύονται σε κάτι ξεχωριστό

Βιβλίο / 10+1 βιβλιοπωλεία ειδικού ενδιαφέροντος στην Αθήνα

Για σινεφίλ και θεατρόφιλους, για όσους έχουν μουσικό αυτί, για εκείνους που θέλουν η επιστήμη να είναι ποπ, γι' αυτούς που τους αρέσει η φωτογραφία ή τα ταξίδια: Η Αθήνα διαθέτει βιβλιοπωλεία ειδικού ενδιαφέροντος που αξίζει να ανακαλύψεις.
ΜΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΑ
«Η τοξική αρρενωπότητα δεν αφήνει τους άνδρες να είναι ο εαυτός τους»

Ρέιτσελ Ριντ / «Η τοξική αρρενωπότητα δεν αφήνει τους άνδρες να είναι ο εαυτός τους»

Η συγγραφέας του «Heated Rivalry», του παγκόσμιου εκδοτικού και τηλεοπτικού φαινομένου, μιλά για τη γοητεία ενός απαγορευμένου έρωτα, την αποδοχή και την ανάγκη να αγαπάμε ελεύθερα.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Θεόδωρος Γρηγοριάδης: «Η Σαλονίκη του ’74-’84 ήτανε παράδεισος, αρκούσε να περπατήσεις μόνος στην Εγνατία»

Βιβλίο / Θεόδωρος Γρηγοριάδης: «Κάθε Έλληνας φαντάρος όλο και από κάποιον λατρεύτηκε»

Λίγο πριν ξανανέβει στη σκηνή «Το Παρτάλι» με τον Φώτη Σεργουλόπουλο, ο συγγραφέας του, Θεόδωρος Γρηγοριάδης αποκαλύπτει τις ερωτικές αναστατώσεις που έζησε ως φοιτητής στη Θεσσαλονίκη της Μεταπολίτευσης.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Η άνοιξη των επαναστάσεων: Το 1848 και η Ευρώπη που δεν έγινε ποτέ

Βιβλίο / «Η Άνοιξη των επαναστάσεων»: Η Ιστορία γράφεται και από τους ηττημένους

Ο διακεκριμένος ιστορικός του Κέμπριτζ, Κρίστοφερ Κλαρκ, καταθέτει μια φιλόδοξη σύνθεση, προσεγγίζοντας τις εξεγέρσεις του 1848 στην Ευρώπη ως ένα ενιαίο, αν και βαθιά ανομοιογενές, φαινόμενο, που αναδιαμόρφωσε τη σχέση κοινωνίας, κράτους και πολιτικής εξουσίας.
ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΚΗΣ