ΤΟ Ε’ ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΟ ΤΜΗΜΑ, σήμερα στην οδό Καλλιδρομίου, ήταν από τα μεγαλύτερα της Αθήνας στα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα. Η δικαιοδοσία του κάλυπτε μια πολύ μεγάλη περιοχή που περικλειόταν από τις οδούς Λυκαβηττού, Πατησίων και Πανεπιστημίου και έφτανε έως τα Τουρκοβούνια. Μέσα σ’ αυτό το μεγάλο τμήμα της πόλης που «επέβλεπε» το Ε’ Αστυνομικό ήταν και η οδός Χαριλάου Τρικούπη, που τότε την έλεγαν οδό Πινακωτών.
Φαίνεται πώς ο δρόμος αυτός στέγαζε, ανάμεσα σε άλλες δραστηριότητες, και πορνεία, που στη δημοσιογραφική γλώσσα της εποχής ονομάζονταν «δυσώνυμοι οίκοι». Σ’ έναν απ’ αυτούς τους οίκους στην οδό Πινακωτών, μία από τις εργαζόμενες είχε σύφιλη. Όταν ο διοικητής του τμήματος, λοχαγός Δ. Αράπογλους έμαθε ότι στο πορνείο «διαιτάται μυστική τις ιέρεια, πάσχουσα εκ συφιλιδικών», αποφάσισε να κάνει έρευνα, να βρει την «ιέρεια του έρωτα» και να την ανακρίνει.
Την Πέμπτη 19 Αυγούστου του 1893 ο διοικητής έφτασε στο πορνείο, αλλά η διευθύντριά του έγινε έξω φρενών και αρνήθηκε την είσοδο στον αστυνόμο. Αποκάλεσε, μάλιστα, το πορνείο της «κονσολάτο», δηλαδή προξενείο. Μετά από έρευνα πολλών ωρών, οι αστυνομικοί ανακάλυψαν το κορίτσι και το οδήγησαν στο Ε’ Αστυνομικό. Εκεί το εξέτασαν αστυΐατροι και, αφού διαπίστωσαν ότι είχε σύφιλη, την έστειλαν στο συφιλιδικό νοσοκομείο.
Σε ένα άλλο σημείο της Αθήνας, πιο κεντρικό, στην πλατεία Συντάγματος, το Ξενοδοχείον της Αγγλίας στη γωνία με την οδό Ερμού είχε βρει έναν «εξωτικό» τρόπο για να προσελκύει την προσοχή των διερχομένων και των πελατών. Είχε προσλάβει ως θυρωρό έναν «αράπη». Ήταν ντυμένος πολύ κομψά, καθώς το μαύρο χρώμα του δέρματός του συνδυαζόταν με μια στολή στο χρώμα του «κινναμώμου», δηλαδή ήταν κανελί, που τη διακοσμούσαν κίτρινα σιρίτια. «Είναι ελαφρός και ευκίνητος, ομιλεί δε και τα ελληνικά αράπικα. Φορεί και φέσι».
Κάποια στιγμή όμως ο «αράπης» το έσκασε από τη δουλειά του και έγινε «μάγκας». Για το ξενοδοχείο, η απόδραση του θυρωρού ήταν μεγάλη απώλεια. Έτσι τον έψαξε και τον ξαναπροσέλαβε. Ο «αράπης» ξαναστήθηκε, λοιπόν, στην κεντρική πόρτα του Ξενοδοχείου της Αγγλίας, φορώντας το κόκκινο φέσι του αλλά και κόκκινο γιλέκο.
Για τις εφημερίδες οι πόλεις ήταν το πρώτο και το μεγαλύτερο εργαστήριο παραγωγής ιστοριών. Και η πόλη έδινε στις εφημερίδες άπειρες καθημερινές ιστορίες, μοναδικούς ήρωες και ηρωίδες, δραματικές και τραγελαφικές καταστάσεις, πολλές από τις οποίες αναδεικνύονταν ως larger than life, όπως θα λέγαμε σήμερα.
Κοντά στην πλατεία Συντάγματος, στην οδό Σταδίου, απέναντι ακριβώς από την Παλιά Βουλή, ίσως εκεί όπου σήμερα είναι το ιστορικό μπαρ Galaxy, ήταν το Καφενείο των Βουληφόρων, όπου σύχναζαν πολιτευτές, δημοσιογράφοι, καλλιτέχνες, συγγραφείς. Το καφενείο είχε και καλλιτεχνικό πρόγραμμα, με πρωταγωνίστρια μια Ιταλίδα σαντέζα, την Αντζιολίνα ντε Γκαούτιο. Η καλλιτέχνιδα, που προφανώς θα ήταν μέλος κάποιου περιοδεύοντος θιάσου όπερας ή οπερέτας, είχε ξεμείνει στην Αθήνα, μπορεί και για ερωτικούς λόγους.
Η ζωή της όμως δεν πρέπει να εξελίχτηκε όπως θα την ήθελε. Κι έτσι, μια κρύα μέρα του Ιανουαρίου του 1887 αποφάσισε να κοιμίσει για πάντα την καρδιά της, να δώσει ένα οριστικό τέλος. «Οικεία βουλήσει παρεδόθη εις τον αιώνιον ύπνον δι’ ασφυξίας, εξ ανθράκων ούς ήναψεν εν τω δωματίω της». Ένας κοινός τρόπος θανάτου, με κάρβουνα στο μαγκάλι.
Προφανώς ο θάνατος της Αντζιολίνας δεν θα έγινε γνωστός λίγα τετράγωνα πιο πάνω, στη Νεάπολη, όπου εξελισσόταν ένας πρωτότυπος γυναικοκαβγάς. Δύο γειτόνισσες ξεμαλλιάστηκαν κυριολεκτικά κατηγορώντας η μία την άλλη ποιανής το σπίτι είχε περισσότερους ή λιγότερους κοριούς. Ήταν μια πρωτοφανής κοριολογομαχία, που φυσικά προκάλεσε την επέμβαση της Αστυνομίας, μολονότι όλη η πόλη δεν ήταν σε καλύτερη κατάσταση από πλευράς υγιεινής. Αλλά προτιμότερο να σου βγει το μάτι παρά το όνομα, όπως έλεγαν.
Πάντως, η αστυνομία ήταν πανταχού παρούσα. Δεν της ξέφευγε τίποτα. (Τρόπος του λέγειν, μην το παίρνετε πολύ στα σοβαρά). Πώς, λοιπόν, θα μπορούσε να της ξεφύγει μια σεσημασμένη κλεφτοκοτού; Έτσι, μια μέρα του Μαΐου του 1893 η αστυνομία έβαλε τέλος στην αποδοτική δράση της «διαβόητης ορνιθοκλέπτριας». Η κυρία Χριστίνα –έτσι την έλεγαν– είχε ρημάξει όλα τα κοτέτσια του Μεταξουργείου. Δεν άφηνε όρνιθα και ορνιθοπούλι.
Όλες αυτές οι ιστορίες που καταγράφονται στον αθηναϊκό Τύπο του δέκατου ένατου αιώνα διασώζουν την καθημερινότητα της πόλης, μια πλούσια και ποικίλη ζωή που δεν θα τη βρούμε σε καμία μεγάλη Ιστορία. Για τις εφημερίδες οι πόλεις ήταν το πρώτο και το μεγαλύτερο εργαστήριο παραγωγής ιστοριών. Και η πόλη έδινε στις εφημερίδες άπειρες καθημερινές ιστορίες, μοναδικούς ήρωες και ηρωίδες, δραματικές και τραγελαφικές καταστάσεις, πολλές από τις οποίες αναδεικνύονταν ως larger than life, όπως θα λέγαμε σήμερα.
Το λεγόμενο penny press, δηλαδή οι εφημερίδες που πωλούνταν για μία πεντάρα, στράφηκε προς τον δρόμο για να διευρύνει το κοινό του προς τα μεσαία στρώματα των πόλεων. Τα αστυνομικά τμήματα, τα δικαστήρια, τα δημαρχεία, οι ταβέρνες και τα καταγώγια, τα πορνεία και οι χώροι θεάματος, οι αυλές των σπιτιών έγιναν οι προνομιακοί χώροι όπου έβρισκαν τα ρεπορτάζ τους, τις ανθρώπινες ιστορίες, δημιουργώντας έτσι ένα πρώτο επίπεδο καταγραφής. Η λογοτεχνία και αργότερα ο κινηματογράφος έδιναν άλλη διάσταση σε αυτές τις ιστορίες. Αλλά η πρώτη καταγραφή, το πυκνό αφηγηματικό υπόστρωμα, ανήκε στις εφημερίδες.
Αυτό το υλικό καταγράφουν και ταξινομούν ο Θανάσης Γιοχάλας και η Ζωή Βαΐου στο βιβλίο τους Η Αθήνα τον 19ο αιώνα - Εικόνες μιας οδοιπορίας μέσω του Τύπου. Στους ίδιους συγγραφείς οφείλουμε το βιβλίο Ο Κίτσος ο λεβέντης, μια συλλογή μικρών και μεγάλων αγγελιών από τις εφημερίδες, ένα μοναδικό πανόραμα συναλλαγών κάθε είδους. Ο Θανάσης Γιοχάλας μαζί με την Τόνια Καφετζάκη είναι οι συγγραφείς του μοναδικού οδηγού/λεξικού Αθήνα, που έχει αγαπηθεί πολύ και βρίσκεται κιόλας στην έκτη του έκδοση.
Στο βιβλίο για την Αθήνα τον δέκατο ένατο αιώνα με βάση τον Τύπο, οι ιστορίες παρουσιάζονται σε εννιά κεφάλαια που ορίζονται από την αστική γεωγραφία, που είναι τελικά και κοινωνική: Πλάκα - Μοναστηράκι - Ψυρρή - Ακρόπολη και τα γύρω, Εμπορικό Κέντρο (Αιόλου, Αθηνάς, πλ. Κοτζιά), πλατεία Συντάγματος και τα γύρω, Παριλίσσια, Νεάπολις - Εξάρχεια - Κολωνάκι, οδός Σταδίου, οδός Πανεπιστημίου, Ομόνοια - οδός Πειραιώς και τα γύρω, Πατησίων και οι γύρω περιοχές.
Η κατάσταση των δρόμων, ο φωτισμός, τα τροχαία ατυχήματα από τον ξέφρενο καλπασμό των αμαξών, η παραβατικότητα, ιδιαίτερα η πλούσια δράση των νυκτοκλεπτών, η πορνεία, η επαιτεία, οι συμπλοκές των κατοίκων, Ελλήνων και αλλοδαπών, οι γυναικοκαβγάδες, οι επίορκοι αστυνομικοί και η ατιμωτική αποπομπή τους, οι πετροπόλεμοι, οι πυρκαγιές, τα ζώα της πόλης, το κυνήγι του νερού, οι επιδημίες, οι κηδείες, η βία, οι λούστροι, οι πολιτικές αντιπαραθέσεις και τα επεισόδια που προκαλούνται εξαιτίας τους, η τεχνολογία, οι Ολυμπιακοί Αγώνες του 1896, είναι τα θεματικά πεδία όπου ανήκουν οι ιστορίες.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
