Τι συμβολίζει η αστυνομική στολή και σε τι είδους αρχέτυπα παραπέμπει; Πόσο εφικτό είναι να έχουμε μια αστυνομία λιγότερο βάρβαρη και αυταρχική, πόσο εφικτό είναι, επιπλέον, να υπάρξουν κοινωνίες χωρίς αστυνόμευση; Ποιες καλλιτεχνικές δημιουργίες είναι προτιμότερες, αυτές που προσφέρουν «έτοιμες» λύσεις ή εκείνες που δημιουργούν νέους προβληματισμούς; Μπορεί ένα θέατρο που αποφεύγει τον ιδεολογικά «στρατευμένο» ακτιβισμό να είναι εξίσου ή και περισσότερο ριζοσπαστικό; Είναι ο αυθορμητισμός και η έκπληξη προτιμότερα από την αυστηρότητα της μεθόδου, είναι απαραίτητα τα «σκάνδαλα» στην τέχνη και γιατί; Σε τι είδους «σκηνή» θα επιθυμούσε να βρεθεί όταν πρόκειται πια να βγει στη σύνταξη; Ιδού τι σταχυολογήσαμε απ' όσα είπε ο ρηξικέλευθος Ιταλός δημιουργός στην online συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε λίγο πριν από το ανέβασμα της τελευταίας του δουλειάς στη Στέγη.
• Αφορμή για την παράσταση αυτή ήταν η υπόθεση της δολοφονίας του Τζορτζ Φλόιντ, γι’ αυτό και το τόσο «μαύρο» επί σκηνής, όμως το το Bros είναι μια μεταφορά για τον ρόλο της βίας στις σύγχρονες κοινωνίες, ιδίως δε της θεσμικής. Η οποία βία δεν έχει μόνο κοινωνικοπολιτική αλλά και ανθρωπολογική διάσταση. Η αστυνομία καθαυτή λειτουργεί ως μια αδελφότητα με μια πρωτόγονη, προγλωσσική, τοτεμική έννοια, γι’ αυτό και ο τίτλος Bros. Είναι σίγουρα μια σκοτεινή, αινιγματική παράσταση, δεν έχει όμως κάποια παράδοξη θεματική – ήδη από το κλασικό θέατρο της αρχαιότητας η αναγκαιότητα της ρήξης με τον νόμο είναι ο σκληρός πυρήνας κάθε δράματος.
Μου αρέσουν τα σκάνδαλα στην τέχνη γιατί σε αφυπνίζουν, είναι σαν μια πέτρα πίσω από την πλάτη σου όταν ξαπλώνεις, που σε αναγκάζει να ξεβολευτείς, να αλλάξεις θέση, λειτουργούν προβοκατόρικα. Σε μια παράσταση ή σε μια καλλιτεχνική έκθεση πας για να σκανδαλιστείς, αλλιώς ποιο το νόημα!
• Η παράσταση καταπιάνεται μεν με την αστυνομική βία και αυθαιρεσία, αλλά δεν την καταγγέλλει ανοιχτά, περισσότερο την εξυπονοεί με τον τρόπο που το έκανε το αρχαίο δράμα. Όπως στο αρχαίο θέατρο, όπου η βία ποτέ δεν συμβαίνει επί σκηνής –οι φόνοι π.χ. απλώς αναγγέλλονται ή τελούνται στα παρασκήνια, μακριά από το βλέμμα των θεατών– και η υπόνοιά της λειτουργεί «ομοιοπαθητικά» προς αποφυγή της πραγματικής, έτσι κι εδώ η βία είναι μεν εκεί, αλλά δεν το «φωνάζει», χωρίς αυτό να την κάνει λιγότερο ενοχλητική. Απαραίτητο δε στοιχείο για την εφαρμογή της είναι η άμεση, απόλυτη, αδιαμφισβήτητη υπακοή των ένστολων υποκειμένων στις εντολές που λαμβάνουν. Πρόκειται ουσιαστικά για ένα οιονεί ανθρωπολογικό πείραμα που δεν αφορά μόνο την αστυνομία αλλά την κοινωνία συνολικά. Γι’ αυτό άλλωστε προτίμησα να δουλέψω με ερασιτέχνες, κατά βάση, ηθοποιούς, οι οποίοι αντιπροσωπεύουν τον μέσο άνθρωπο. Ερασιτέχνες που προέρχονται από την πόλη όπου δίνεται κάθε φορά η παράσταση, ώστε να συνδιαλέγεται καλύτερα μαζί της. Οι ίδιοι άλλωστε οι αστυνομικοί είναι κι αυτοί απλοί, συνηθισμένοι άνθρωποι που σαν φορέσουν τη στολή μεταμορφώνονται και γίνονται μια ενιαία μάζα, μια μάζα που μπορεί να μετατραπεί σε εφιάλτη. Γι’ αυτό ακόμα και ένας φιλήσυχος πολίτης συμβαίνει συχνά να νιώθει φόβο όταν αντικρίζει στον δρόμο έναν ένστολο, παρότι δεν έχει κανέναν λόγο να φοβάται! Μάλιστα, θυμάμαι ότι είχα έντονο το συναίσθημα αυτό όταν βρισκόμουν στο Παρίσι στο απόγειο των κινητοποιήσεων των «Κίτρινων Γιλέκων», οπότε όλοι οι δρόμοι στο κέντρο, όπου διέμενα, είχαν γεμίσει πάνοπλους μαυροντυμένους αστυνομικούς που χτυπούσαν και πυροβολούσαν αδιάκριτα με πλαστικές σφαίρες, με αποτέλεσμα να τραυματιστούν σοβαρά πολλοί διαδηλωτές, ακόμα και απλοί περαστικοί.
• Η αστυνομική στολή καθαυτή και ειδικά το κύριο εξάρτημά της, το κλομπ, παραπέμπει σε αρχετυπικά σύμβολα εξουσίας, καταπίεσης και καταστολής. Το αστυνομικό κλομπ είναι μια μετεξέλιξη του ρόπαλου των πρωτόγονων, που ήταν εργαλείο επιβίωσης για έναν κυνηγό αλλά και άσκησης βίας, συχνά θανατηφόρας, σε έναν άλλο άνθρωπο.
• Προτίμησα στολές Αμερικανών αστυνομικών στην παράσταση και ως αναφορά στον Τζορτζ Φλόιντ και το κίνημα Black Lives Matter αλλά και γιατί τη συγκεκριμένη στολή την έχουμε δει τόσες φορές στο σινεμά ήδη από το ξεκίνημά του, ώστε αποτελεί πια ένα οικουμενικό αρχέτυπο με την πλατωνική έννοια.
• Η βία σε κάθε της μορφή, εκτός από ανθρωπολογικά, εγείρει και φιλοσοφικά ερωτήματα, αφού είναι έμφυτη στον καθένα μας –το βλέπουμε και στα θρησκευτικά βιβλία, η Βίβλος περιέχει ποταμούς αίματος–, και είναι θέμα παιδείας και καλλιέργειας η αποφυγή της εκδήλωσής της. Η θεατρική σκηνή και γενικότερα η τέχνη είναι, θα έλεγα, το μόνο μέρος όπου η βία είναι αποδεκτή ακριβώς επειδή είναι ψεύτικη. Το ψεύτικο αίμα που χύνεται εκεί μας λυτρώνει από το αληθινό.
• Όχι, το Bros δεν δίνει κάποια απάντηση στο ζήτημα της αστυνομικής βίας, δεν έχει άλλωστε σχεδόν καθόλου λόγο. Υποδηλώνει βέβαια ότι η αστυνομία ως θεσμός χρειάζεται αναμόρφωση και εκδημοκρατισμό, ότι χρειάζεται να είναι δίπλα στην κοινωνία και όχι να αποτελεί εργαλείο καταπίεσης και ελέγχου μιας αυταρχικής εξουσίας, βλέπει όμως τα πράγματα πιο σφαιρικά. Ο αστυνομικός, για παράδειγμα, είναι ταυτόχρονα θύτης αλλά και θύμα της εξουσίας που υπηρετεί, πρόκειται για μια αμφίδρομη σχέση. Έπειτα, δύσκολα μπορεί να υπάρξουν ανθρώπινες κοινωνίες όπως τις γνωρίζουμε χωρίς κάποιας μορφής αστυνόμευση. Η βαρβαρότητα, η κτηνωδία, η απουσία λογοδοσίας, είναι το πρόβλημα. Στα επεισόδια που είχαν γίνει το ’11 στο Παρίσι έξω από το Theatre de la Ville όπου παιζόταν η παράσταση On the concept of the face, regarding the son of god, εκατοντάδες φανατικοί καθολικοί και φασίστες άρχισαν να μας πετούν πέτρες και επιχείρησαν να εισβάλουν στον χώρο, απειλώντας τη σωματική ακεραιότητα τη δική μου, των ηθοποιών και του κοινού. Οι αστυνομικοί ήταν που μας προστάτεψαν τότε και μας «επέτρεψαν» να συνεχίσουμε την παράσταση, προστατεύοντας έτσι και την ελευθερία του λόγου. Σε άλλες περιστάσεις, βέβαια, μπορεί να λειτουργήσουν αντίστροφα, γι’ αυτό και λέω ότι δεν είναι ένα εύκολο ερώτημα αυτό της αστυνόμευσης.
• Πολιτικό ον με την κυριολεκτική έννοια δεν είμαι, όμως όλη η ζωή μας εμπεριέχει έτσι κι αλλιώς την πολιτική σε καθημερινή βάση. Ακόμα και το τι ψωνίζουμε στο σούπερ μάρκετ είναι μια επιλογή με πολιτικά κριτήρια, έστω ασυνείδητα. Κατεξοχήν πολιτική τέχνη είναι και το θέατρο, δεν εννοώ όμως το επί τούτου ακτιβιστικό θέατρο, αυτό είναι κάτι άλλο. Δεν κάνω πολιτικά στρατευμένη τέχνη, δεν βρίσκω γενικά ελκυστικό τον ακτιβισμό στην τέχνη γιατί καταλήγει ανταγωνιστικός με αυτό που αντιμάχεται, κάπως σαν αντεστραμμένος καθρέφτης του. Χρειάζεται να αλλάξεις εντελώς τα σημεία αναφοράς αν οραματίζεσαι έναν άλλο κόσμο. Εάν, τώρα, κάποιος καλλιτέχνης έχει ακτιβιστικές ανησυχίες, κανένα πρόβλημα, δεν είναι όμως το δικό μου στοίχημα αυτό. Πιστεύω ότι το θέατρο είναι κάτι πιο ριζοσπαστικό από μια απλή αντιπαράθεση ιδεών, είναι περισσότερο μια πύλη εισόδου σε ένα άλλο επίπεδο συνείδησης.
• Στο θέατρο και γενικότερα στην καλλιτεχνική δημιουργία η πολιτική, όπως και η βία, πρέπει πιστεύω να υπονοείται, όχι να δηλώνεται. Το να καταγγείλω απλώς την αστυνομική βία και τον αυταρχισμό θα ήταν κάτι πολύ εύκολο και προβλέψιμο, όπως όμως είπα εγώ θέλω να πάω την προβληματική αυτή ένα βήμα παραπέρα, να μη μείνω στα στερεότυπα.
• Δεν ακολουθώ κάποιο στυλ ή μέθοδο στη δουλειά μου. Νομίζω ότι η μέθοδος σκοτώνει την τέχνη γιατί δημιουργεί γύρω σου μια πανοπλία, ένα τείχος προστασίας. Σκοτώνει τον αυθορμητισμό και το στοιχείο της έκπληξης που είναι για μένα πολύ σημαντικό, μια συνθήκη υπαρξιακή. Κάθε παράσταση οφείλει να είναι μια πρωτότυπη, μοναδική αναμέτρηση με τη σκηνή και μια ελεύθερη από συμβάσεις προσέγγιση στο αισθητικό μας αντικείμενο με καινούργια κάθε φορά εργαλεία και γλώσσα βοηθά να το κατανοήσουμε και να το αναδείξουμε καλύτερα. Και για μένα, ξέρετε, το σημαντικότερο δεν είναι να εκφράσω τη δική μου οπτική στο πλαίσιο μιας αυτοβιογραφίας αλλά να μπω και στο πετσί του θεατή, κάτι που άλλωστε επεδίωκαν και οι μεγάλοι αρχαίοι Έλληνες τραγικοί. Το θέατρο εξακολουθεί να είναι η αναμμένη φωτιά που καίει στη σπηλιά των μακρινών μας προγόνων. Αποστολή του είναι να μας κρατάει διαρκώς σε εγρήγορση.
• Μου αρέσουν τα σκάνδαλα στην τέχνη γιατί σε αφυπνίζουν, είναι σαν μια πέτρα πίσω από την πλάτη σου όταν ξαπλώνεις, που σε αναγκάζει να ξεβολευτείς, να αλλάξεις θέση, λειτουργούν προβοκατόρικα. Σε μια παράσταση ή σε μια καλλιτεχνική έκθεση πας για να σκανδαλιστείς, αλλιώς ποιο το νόημα! Συμμερίζομαι, ξέρετε, απόλυτα το «δόγμα του σοκ» του Μποντλέρ. Σκάνδαλα, ωστόσο, δεν προκαλούνται μόνο στην τέχνη αλλά επίσης στην τηλεόραση, στη διαφήμιση, ακόμα και στο Ίντερνετ.
• Δεν πιστεύω ότι μια παράσταση οφείλει να δίνει ή να παρουσιάζει λύσεις στα ζητήματα που θέτει, ούτε καν να οδηγεί σε κάποιο είδος κάθαρσης. Συμφωνώντας με τον Χάιντεγκερ, θεωρώ πιο γόνιμο το να σου θέτει νέους προβληματισμούς και το ίδιο ισχύει για κάθε μορφή τέχνης, για τη λογοτεχνία επίσης.
• Αν ξαναγινόμουν νέος, δεν θα επέλεγα να κάνω θέατρο αλλά κάτι άλλο, ίσως να μάθαινα σέρφινγκ ή να γινόμουν αγρότης, όπως ήταν οι γονείς μου! Δεν σκόπευα καν να ασχοληθώ με το θέατρο όταν σπούδαζα Ιστορία Τέχνης στην Μπολόνια, έγινε εντελώς συμπτωματικά. Κάτι πάντως πρέπει να πήγε λάθος με μένα, καθώς ακόμα προτιμώ περισσότερο άλλες εκφραστικές γλώσσες. Θα μπορούσα βέβαια να αλλάξω προσανατολισμό, αλλά φοβάμαι τις αλλαγές, είμαι, βλέπετε, λίγο δειλός! Αν με ρωτούσατε, πάντως, πώς θα επέλεγα να περάσω τα τελευταία χρόνια της ζωής μου, θα ήταν όχι σε κάποιο στούντιο ή σκηνή ανάμεσα σε καλλιτέχνες, φώτα και σκηνικά αλλά σε μια φάρμα στην εξοχή, ανάμεσα σε ζώα που λατρεύω, όπως πρόβατα, άλογα και γαϊδουράκια.
BROS
Romeo Castellucci
28.9-2.10.2022 | Κεντρική Σκηνή | Τετάρτη-Σάββατο 20:30, Κυριακή 17:00
Σύλληψη και σκηνοθεσία: Romeo Castellucci
Μουσική: Scott Gibbons
Με τον Valer Dellakeza και τους αστυνόμους Luca Nava, Sergio Scarlatella
Με άντρες από τον δρόμο
Συνεργάτιδα στη δραματουργία: Piersandra Di Matteo
Βοηθοί σκηνοθέτη: Silvano Voltolina, Filippo Ferraresi
Τα μότο έγραψε η Claudia Castellucci
Τεχνικός διευθυντής: Eugenio Resta
Τεχνικός σκηνής: Andrei Benchea
Τεχνικός φωτισμών: Andrea Sanson
Τεχνικός ήχου: Claudio Tortorici
Κοστούμια: Chiara Venturini
Γλυπτά και αυτοματισμοί σκηνής: Plastikart studio
Δημιουργία κοστουμιών: Atélier Grazia Bagnaresi
Μετάφραση λατινικών: Stefano Bartolini
Μετάφραση στα ελληνικά: Βασίλης Δουβίτσας
Μια παραγωγή της Societas, σε συμπαραγωγή με: Kunsten Festival des Arts Brussels (Βέλγιο), Printemps des Comédiens Montpellier 2021 (Γαλλία), LAC Lugano Arte Cultura (Ελβετία), Maillon Théâtre de Strasbourg - Scène Européenne (Γαλλία), Temporada Alta 2021 (Ισπανία), Manège-Maubeuge Scène nationale (Γαλλία), Le Phénix Scène nationale Pôle européen de création Valenciennes (Γαλλία), MC93 Maison de la Culture de Seine-Saint-Denis (Γαλλία), ERT Emilia Romagna Teatro (Ιταλία), Ruhrfestspiele Recklinghausen (Γερμανία), Holland Festival Amsterdam (Ολλανδία), Triennale Milano Teatro (Ιταλία), Εθνικό Θέατρο της Ταϊτσούνγκ (Ταϊβάν)
Η παράσταση είναι κατάλληλη για ηλικίες άνω των 16 ετών, καθώς περιλαμβάνει γυμνές εικόνες και χρήση παρατεταμένης βίας.
Κατά τη διάρκεια της παράστασης θα γίνεται χρήση νερού, φωτιάς, καπνού, μπογιάς και όπλων κρότου.
Λόγω της δυνατής μουσικής, καθ’ όλη τη διάρκεια της παράστασης, θα διανέμονται ωτοασπίδες για το κοινό.
