Με την τελευταία όπερα του ο Τζουζέπε Βέρντι, λίγα μόλις χρόνια πριν από τον θάνατό του το 1901, απέδειξε ότι μπορούσε να θριαμβεύσει και στην κωμωδία.
Η κωμική όπερα Φάλσταφ γράφτηκε το 1893 σε ποιητικό κείμενο του Αρίγκο Μπόιτο και είναι εμπνευσμένη από τις Εύθυμες κυράδες του Ουίνδσορ. Το ανάλαφρο θέμα της επικεντρώνεται στις ερωτικές περιπέτειες του ξεπεσμένου ιππότη αλλά μέθυσου, ψεύτη και απατεωνίσκου σερ Τζον Φάλσταφ που με τις πράξεις του γίνεται συνεχώς περίγελος στη μικρή κοινωνία του Ουίνδσορ.
Ο ογδοντάχρονος συνθέτης εξέπληξε τους πάντες, καθώς υπήρχε η πεποίθηση ότι δεν μπορούσε να γράψει κωμική όπερα, αλλά, όπως αποδείχτηκε, ο Φάλσταφ, εκτός από το κύκνειο άσμα του θεωρείται ένα από τα αριστουργήματα του λυρικού θεάτρου.
Ο σκηνοθέτης και καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ Όπερας του Γκλάιντμπορν, Στίβεν Λάνγκριτζ, επιστρέφει στην ΕΛΣ μετά την επιτυχημένη σκηνοθεσία της Κάρμεν στο Ηρώδειο το καλοκαίρι του 2018, για να παρουσιάσει τη δική του εκδοχή του βίου και της πολιτείας του κατεργάρη γλεντζέ, τον οποίο θα ερμηνεύσει ο Δημήτρης Πλατανιάς.
Η δράση τοποθετείται στην Αγγλία του 1930 – τα σκηνικά και τα κοστούμια έχουν την υπογραφή Γιώργου Σουγλίδη. Εντοπίσαμε τον σκηνοθέτη σε μια αίθουσα αναμονής του αεροδρομίου Γκάτγουικ λίγο πριν πετάξει για Νέα Υόρκη και μας μίλησε για την παράσταση που θα στήσει στην Αθήνα.
«Ο Φάλσταφ συνδέεται με την ανθρωπότητα. Υπάρχει ένα γιαπωνέζικο γνωμικό που λέει «έξι φορές θα πέσεις, επτά θα σηκωθείς όρθιος». Για μένα αυτό το γνωμικό αποκτά νόημα μέσω του Φάλσταφ».
— Θα λέγαμε ότι ο Φάλσταφ είναι ένα έργο περισσότερο ιταλικό απ’ ό,τι βρετανικό;
Κοιτάξτε, οπωσδήποτε ο Σαίξπηρ είναι μια εμβληματική μορφή του βρετανικού πολιτισμού και οι Εύθυμες κυράδες του Ουίνδσορ από τα λίγα έργα του, με εξαίρεση τα ιστορικά και τον Βασιλιά Λιρ, που διαδραματίζονται στην Αγγλία. Από την άλλη, είναι μια κωμωδία ιταλικού στυλ, ακόμα και στην αυθεντική σαιξπηρική εκδοχή.
Πολλοί λένε ότι ο Μπόιτο και ο Βέρντι αποκατέστησαν το έργο, φέρνοντάς το στο φυσικό του περιβάλλον. Λίγη σημασία έχει πόσο αγγλικό ή ιταλικό είναι. Θα έλεγα ότι είναι έργο οικουμενικό, γι’ αυτό όλοι ενθουσιάζονται με τον χαρακτήρα του Φάλσταφ.
Προσωπικά, είμαι ιδιαίτερα χαρούμενος που έρχομαι στην Αθήνα για να κάνω για πρώτη φορά κωμωδία και σκοπεύω να το διασκεδάσω. Ελπίζω ότι όλοι θα περάσουμε καλά.
— Το τοποθετείτε στην Αγγλία της δεκαετίας του 1930, μια εποχή που οι Έλληνες γνωρίζουμε κυρίως από τον κινηματογράφο.
Όταν ασχολείσαι με ένα οικουμενικό έργο, πάντα αναζητάς μια εποχή για να το τοποθετήσεις. Βάλαμε κάτω τα δεδομένα του με τον Γιώργο (σ.σ. Σουγλίδη) και σκεφτήκαμε ότι ταίριαζε απόλυτα, καθώς ο Φάλσταφ υπήρξε στρατιώτης. H δεκαετία του ’30 υπήρξε μια εποχή ανάμεσα σε πολέμους. Επίσης, συνδέεται με την αριστοκρατία, είναι ιππότης, κι αυτό είναι κάτι που δεν αναφέρεται συχνά.
Επίσης το ’30 είχαμε τη σκανδαλώδη περίπτωση του πρίγκιπα της Ουαλίας, αντίστοιχη του Χαλ στον Ερρίκο Δ’, ο οποίος έγινε ο βασιλιάς Εδουάρδος Η’, αλλά λίγο αργότερα παραιτήθηκε.
Ιστορικά, λοιπόν, λειτουργεί, καθώς πρόκειται για την εποχή πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, κατά την οποία η αγγλική κοινωνική ιεραρχία ήταν πιο αυστηρή σε ταξικά θέματα και η κοινωνική τάξη ήταν σημαντικότερη από την οικονομική επιφάνεια κάποιου.
— Αισθητικά προσφέρει θαυμάσιο υλικό και πολλή νοσταλγία.
Η νοσταλγία αποτελεί κομμάτι του Φάλσταφ. Υποτίθεται ότι ο ίδιος εκπροσωπεί τη «merry old England», αλλά αυτό είναι ένα ψέμα, δεν υπήρξε ποτέ. Ο Φάλσταφ παραμένει πάντα εκτός μόδας και ζει σε μια εποχή που έρχεται σε αντίθεση με τη σύγχρονη ηθική, τον σημερινό τρόπο διεκπεραίωσης των πραγμάτων. Ανήκει σε διαφορετικούς καιρούς.
Η νοσταλγία προέρχεται όχι μόνο από την αίσθηση που δημιουργεί η δεκαετία του ’30 αλλά και απ’ όσα συμβαίνουν στον ίδιο τον Φάλσταφ που προέρχεται από μια ακόμα πιο παλιά εποχή. Αυτό που είναι εκπληκτικό είναι η λατρεία που του έχει ο κόσμος.
Ποιος στο καλό είναι ο Φάλσταφ, γιατί τον αγαπάμε; Τον έχουμε ανάγκη; Στο τέλος του έργου, πάντως, αυτό ισχυρίζεται εκείνος! Γιατί μας αρέσει όμως; Λέει ψέματα, κλέβει, πίνει τα άντερά του, είναι εντελώς ανεύθυνος. Είναι ο θεότρελος θείος που λέει όλα όσα δεν μπορούμε να πούμε εμείς, και τα κάνει να ακούγονται απολύτως σωστά.
— Μάλλον καθρεφτίζει όλα μας τα τρωτά, γι’ αυτό τον αγαπάμε.
Συμφωνώ, έτσι είναι! Ίσως αντικατοπτρίζει όλα όσα δεν μας αρέσουν επάνω μας. Πάντως δεν είναι εύκολο να κατανοήσεις τον χαρακτήρα του ή τους λόγους για τους οποίους τον αγαπάμε. Ακόμα και γιατί τον αγάπησε ο Βέρντι. Είναι ανήθικος!
— Φαντάζομαι ότι του θύμιζε τη μεσογειακή νοοτροπία των Ιταλών, οι οποίοι αντιμετωπίζουν τους κανόνες και τους νόμους με μεγάλη χαλαρότητα.
Ακριβώς! Νομίζω ότι και το αθηναϊκό κοινό θα περάσει καλά μαζί του. Άλλωστε έχουμε ανάγκη να γελάσουμε με όλα όσα μας έχουν συμβεί τα τελευταία χρόνια. Ο Φάλσταφ συνδέεται με την ανθρωπότητα.
Υπάρχει ένα γιαπωνέζικο γνωμικό που λέει «έξι φορές θα πέσεις, επτά θα σηκωθείς όρθιος». Για μένα αυτό το γνωμικό αποκτά νόημα μέσω του Φάλσταφ. Είναι ο τύπος που του συμβαίνει το ένα κακό μετά το άλλο, πέφτει σε κατάθλιψη, ξέρει ότι γερνάει και παχαίνει, αλλά μετά έρχεται η αισιοδοξία και ξαναστέκεται στα πόδια του. Είναι υπέροχος.
Μετά από τόσες κρίσεις που έχουμε περάσει, ο Φάλσταφ μπορεί να αποτελέσει και ένα είδος ήρωα για εμάς.
— Οπότε πρόκειται για έναν τρελόγερο ή για έναν σοφό γέρο;
Ξεκινάω την προετοιμασία με πολλές ιδέες και πολλά ερωτήματα. Αυτό είναι ένα από αυτά. Η σοφία ενός τρελού, σοφή τρέλα ή τρελή σοφία; Σοφός ή τρελός; Να ένα σαιξπηρικό ερώτημα.
Δείτε εδώ πληροφορίες για την όπερα «Φάλσταφ».
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
