ΣΤΗΝ ΠΕΡIΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΓΡΑΦΕIΟΥ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚHΣ ΤΟΠΙΟY DOXIADIS+, οι λέξεις «πάθος» και «περιβάλλον» πάνε μαζί. Αν προσέθετα μια λέξη στις δύο παραπάνω που να συνοψίζει τη φιλοσοφία του γραφείου, αυτή δεν θα ήταν άλλη από την ανεκτικότητα. Αυτό φάνηκε και από την αρχή της συνάντησης που είχα με τον ιδρυτή του γραφείου Θωμά Δοξιάδη:
«Όλοι πρεσβεύουμε κάποιες αρχές. Υπάρχουν πακέτα αρχών για να ψωνίσεις. Η δικιά μου είναι να ακολουθώ την καρδιά, όχι το μυαλό». Και συνέχισε εξηγώντας την εκκίνηση της αγάπης του για το περιβάλλον: «Μεγάλωσα στην Αθήνα στη δεκαετία του '70 και του ’80 και είχαμε τέσσερις μήνες καλοκαίρι, γιατί πηγαίναμε σχολείο και το Σάββατο, οπότε το πέρναγα στις παραλίες και τα βραχάκια. Το καλοκαίρι ήταν επιστροφή στη φύση. Η ευτυχία ήταν η θάλασσα, τα βουνά, τα στάχυα. Το χωματάκι που ξαπλώνεις πάνω. Τα τοπία όμως έμαθα να τα λέω αργότερα. Οπότε, όταν πήγα να σπουδάσω αρχιτεκτονική, συστεγαζόταν στον ίδιο χώρο με το δικό μας το τμήμα αρχιτεκτονικής τοπίου. Κι έβλεπα κάποιους άλλους να κάνουν πράγματα που μου άρεσαν πιο πολύ από αυτό που έκανα εγώ ως αρχιτέκτονας, ήταν οι φοιτητές αυτού του τμήματος, κι έτσι βρέθηκα κι εγώ να σπουδάζω αρχιτεκτονική τοπίου, σε μια εποχή που οι περισσότεροι δεν ήξεραν τι είναι. Ούτε κι εγώ. Αλλά το έκανα ακριβώς γιατί με τραβούσε συναισθηματικά». Κάπως έτσι η ευαισθητοποίηση του γραφείου για το περιβάλλον πήρε ακαδημαϊκή μορφή. «Αυτό όμως που με πονούσε ήταν που έβλεπα αυτά τα πολύ ωραία τοπία με τα οποία είχα μεγαλώσει να “πληγώνονται”, οπότε έχεις το παράδοξο ότι από τη μία είμαι αρχιτέκτονας –που σημαίνει ότι έχω μάθει πώς να χτίζω– και από την άλλη ότι αντιλαμβάνομαι τα τοπία και την ομορφιά τους αλλά και το πώς αυτά αλλοιώνονται από την κατασκευαστική δραστηριότητα».
ΘΕΣΗ, ΑΝΤΙΘΕΣΗ, ΣΥΓΚΕΡΑΣΜΟΣ
Αυτή η «σχιζοφρενική», όπως τη χαρακτήριζε ο ίδιος ο Θωμάς Δοξιάδης, κατάσταση οδήγησε στην πορεία τη δική του αλλά και των περισσότερων ανθρώπων του γραφείου του. Γιατί οι περισσότεροι είναι αρχιτέκτονες που σπούδασαν εν συνεχεία αρχιτεκτονική τοπίου. «Ο αρχιτέκτονας θέλει να αφήσει κάτι που μετά τον θάνατό του θα μείνει αιώνιο. Οπότε όσο πιο μνημειακό ή ζωντανό είναι ένα πράγμα τόσο το καλύτερο για τον αρχιτέκτονα. Με το τοπίο είναι ακριβώς το αντίθετο. Η παρέμβαση στο τοπίο όσο πιο λίγη είναι τόσο είναι αρμονικότερη η σχέση με αυτό. Πρέπει να αποδεχτείς παράλληλα το γεγονός ότι το τοπίο θα αλλοιωθεί με το πέρασμα του χρόνου. Το τοπίο είναι κάτι το ζωντανό. Είναι φτιαγμένο με ζωντανούς οργανισμούς και ένας από αυτούς είμαστε κι εμείς».
Είναι αντιφατικό ότι πρέπει να δημιουργήσουμε δουλειές για να έχει ο κόσμος να φάει, το οποίο δημιουργεί μια αλυσιδωτή αντίδραση –ανάπτυξη, καταναλωτισμός, απορρίμματα– και συγχρόνως πρέπει να προστατέψουμε το περιβάλλον γιατί αυτό μας στηρίζει και υπάρχουμε.
Μας είπε, εντοπίζοντας την αιτία της αλαζονικής μας συμπεριφοράς απέναντι στο περιβάλλον: «Το περίεργο είναι ότι η ανθρωπότητα βλέπει τους ζωντανούς οργανισμούς σαν κάτι άλλο, που βρίσκεται εκεί απέναντι, από την άλλη πλευρά, κι όχι σαν συγκάτοικο που βρίσκεται στην ίδια πλευρά με εμάς και θα υποστεί αυτά που θα περάσουμε κι εμείς. Υπάρχουν πολλοί οργανισμοί που συμπεριφέρονται όπως ο άνθρωπος». Ενώ τονίζει την αντίφαση που έχει η εργασία του: «Τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα είναι πολυσύνθετα και αντιφατικά από μόνα τους. Είναι αντιφατικό ότι πρέπει να δημιουργήσουμε δουλειές για να έχει ο κόσμος να φάει, το οποίο δημιουργεί μια αλυσιδωτή αντίδραση –βλέπε ανάπτυξη, καταναλωτισμός, απορρίμματα– και συγχρόνως πρέπει να προστατέψουμε το περιβάλλον γιατί αυτό μας στηρίζει και υπάρχουμε, πρέπει να το προστατέψουμε γιατί μέσα σε αυτό υπάρχουν κι άλλες οντότητες που έχουν ηθικά δικαιώματα. Νομίζω ότι μέσα από τη βάσανο αυτού του συγκερασμού των αντιθέτων βγαίνουν ακόμα καλύτερες λύσεις».
ΣΥΝΘΕΣΗ, Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΨΗ ΤΟΥ DESIGN
Οπότε, αν το πάμε τώρα στο πρακτικό, που είναι το ζητούμενο της αρχιτεκτονικής, ποια είναι η λύση; Δεν χτίζουν καθόλου στις Κυκλάδες; Ή τις γεμίζουν με κτίρια; Ο ιδρυτής του γραφείου doxiadis+ απαντά: «Στο “γεμίζω με κτίρια” ξεκάθαρα διαφωνούμε. Στο δεν χτίζω καθόλου είμαστε περισσότερο, αν και το 60% της δραστηριότητάς μας είναι στις Κυκλάδες. Άρα το να μην οικοδομείς καθόλου δεν είναι λύση. Υπάρχει τρόπος να βρεθεί μια μέση λύση, που ναι μεν θα φέρει χρήματα στους ντόπιους και τη χώρα, και ό,τι άλλο ελπίζουμε να πάρουμε από αυτήν την ανάπτυξη, και δεν θα καταστρέψει ή θα καταστρέψει λιγότερο, ή θα αναστρέψει στην καλύτερη των περιπτώσεων, αυτή την καταστροφή.
Και η απάντηση είναι πως ναι, γίνεται. Οπότε αυτό που κάνουμε εδώ και είκοσι χρόνια ως γραφείο είναι να αναζητούμε τρόπους που να είναι όσο πιο σύμφωνοι γίνεται με τη φυσική ομορφιά του τοπίου και τη βιοποικιλότητά του. Αυτό θέλει προσπάθεια. Το να φέρεις δύο αντίθετους κόσμους όχι σε σύγκρουση αλλά σε συνομιλία».
Προχωρώντας, η συζήτηση άρχισε να απεικονίζει μια προβληματική της κοινωνίας: «Είχαμε στο γραφείο πολλές διαφωνίες για να φτάσουμε στο καλύτερο. Αυτό που είναι πολύ θετικό είναι ότι πριν από τριάντα χρόνια θα τα λέγαμε μόνοι μας, αλλά τα πράγματα για τα οποία πονάμε και συζητάμε είναι όλο και περισσότερο μέρος μιας ευρύτερης συζήτησης –“παιδιά, πώς θα βρούμε αυτές τις ισορροπίες;”, “τι θα γίνει με την κλιματική αλλαγή;”– και είναι η κοινωνική διάσταση του θέματος».
Και συνεχίζει: «Πας σε μικρά μέρη και σου λέει ο ντόπιος “φίλε, έχεις τα καλύτερα νοσοκομεία, αεροδρόμια και θέλεις να μην αναπτυχθώ”; Η αγάπη μου για το περιβάλλον είναι πολύ έντονη, παρ’ όλα αυτά προσπαθώ να καταλάβω και αυτόν που το βλάπτει. Δεν τον απορρίπτω. Πολλά πράγματα που πίστευα στο παρελθόν έχουν αποδειχτεί λάθος, γι’ αυτό πρέπει να είμαι ανοιχτός και να ακούω. Γι’ αυτό πιστεύω ότι η δύναμη της δημοκρατίας είναι να μπορεί να φέρει τη σύνθεση. Να τους ακούσεις όλους και να προσπαθείς να το συνθέσεις αυτό, χωρίς να ταχθείς με τη γνώμη του ενός ή να τους ακούσεις όλους και να κάνει ο καθένας μετά το δικό του. Γι’ αυτό μας αρέσει που στην Ελλάδα το design λέγεται σύνθεση. Και ενώ στα αγγλικά ο όρος αποδίδει τη μορφή του πράγματος, στα ελληνικά παίρνει πολλά πράγματα αντιφατικά κι από αυτά φτιάχνει ένα πράγμα που λειτουργεί».
Από εκεί πάμε στο motto του γραφείου doxiadis+ που είναι «δημιουργώντας τη συμβίωση». «Στην μπιενάλε της Βενετίας κάναμε μια έκθεση για τους μύκητες οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για τον μεταβολισμό και εν συνεχεία για να τραφούν τα κύτταρα μας, άρα χωρίς αυτούς δεν θα ζούσαμε. Υπάρχει ένα δίκτυο ζωής και αλληλεξάρτησης μεταξύ όλων των οργανισμών, το οποίο σου ανοίγει τα μάτια για το πώς πρέπει να αντιμετωπίζεις τον κόσμο». Μακάρι να είχαν συνειδητοποιήσει όλοι αυτήν τη σχέση αλληλεξάρτησης στη ζωή. Και να φανταστείτε, ο βασικός ζωντανός οργανισμός που έχουμε κοντά δεν είναι τα φυτά αλλά το χώμα. «Το οποίο μας κάνει να αντιμετωπίζουμε διαφορετικά το χώμα στα επόμενα έργα μας. Το οποίο ή το κρατάμε, το κηπευτικό ή ζωντανό χώμα, και μετά το ξανασπέρνουμε ή μπορεί πριν το ξαναβάλουμε στη θέση του να το εμπλουτίσουμε με μύκητες συμβιωτικούς με τα φυτά, κι έτσι σιγά-σιγά αλλάζει η ιδέα για το ποιο μπορεί να είναι το επάγγελμά μας. Εκεί που το επάγγελμα του landscape architect ήταν να δημιουργείς όμορφους χώρους, τώρα πρέπει να δημιουργείς χώρους που να υποστηρίζουν σωστά τη ζωή».
Μια συνεργασία της Lifo με την Design Ambassador και το Archisearch.gr
