Η αποθήκη χάρτου Χαρτιά Περράκης, που μετράει σχεδόν ενάμιση αιώνα ιστορίας, είναι η παλαιότερη επιχείρηση στον χώρο του χαρτιού στην Ελλάδα. Τέσσερις γενιές αφιερώθηκαν στην τέχνη και στο εμπόριο του χαρτιού, δημιουργώντας ένα όνομα που αποτελεί σημείο αναφοράς στον κλάδο. Ο Κωστής Περράκης ιδρύει το 1887 τη χαρτοποιία «Ερμής» στην Αθήνα, αξιοποιώντας την τεχνογνωσία Γάλλων χαρτοποιών και πρώτη ύλη από το φυτό alfa από τις όχθες της Κωπαΐδας. Μια καταστροφική πυρκαγιά και η άρνηση της ασφαλιστικής εταιρείας να καταβάλει αποζημίωση οδηγούν σε κατάσχεση του εργοστασίου. Αντί να εγκαταλείψει, ο Περράκης στρέφεται στο εμπόριο χαρτιού και δημιουργεί διεθνείς συνεργασίες που διατηρούνται μέχρι και σήμερα.
Το 1907 η εταιρεία εισάγει τα πρώτα υδατογραφημένα χαρτιά για δημόσιες υπηρεσίες και χαρτονομίσματα, καθιερώνοντας τη φήμη της στον τομέα των εντύπων ασφαλείας. Με την έναρξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου ο Ιωάννης Περράκης διακόπτει τη λειτουργία της επιχείρησης, προκειμένου να εμποδίσει τη χρήση του χαρτιού από τις κατοχικές δυνάμεις για προπαγανδιστικά έντυπα. Μετά τον πόλεμο, η οικογένεια επιστρέφει δυναμικά στο εμπόριο χαρτιού. Το 1957, η επόμενη γενιά, ο Κώστας και ο Νίκος Περράκης, στρέφεται στα ειδικά χαρτιά, αναγνωρίζοντας ότι το χαρτί δεν είναι απλώς φορέας πληροφορίας αλλά και στοιχείο αισθητικής και ταυτότητας.
Τα παιδιά διαβάζουν ψηφιακά όλο και πιο πολύ, αλλά όταν ξεχωρίζουν κάτι, το θέλουν σε φυσική μορφή, σε hard copy. Η αφή είναι μια σημαντική αίσθηση. Αφή και όσφρηση. Αγγίζω, χαϊδεύω, μυρίζω, θυμάμαι.
Το 1999 αναλαμβάνει η Αριάδνη Περράκη, κόρη του Κώστα. Συνεργάζεται με προμηθευτές από όλο τον κόσμο και εισάγει χαρτιά τελευταίας τεχνολογίας, που μεταφέρουν πολιτισμό, εμπνέουν πάθος, εκφράζουν ιδέες και προσθέτουν αξία στο τελικό προϊόν. Εισάγει χαρτιά από την Ιαπωνία, που μεταφέρουν συναίσθημα και ταξιδεύουν τις αισθήσεις, από τη Γερμανία, που επικεντρώνονται στην τεχνολογία και την καινοτομία, και από την Ιταλία, που διακρίνονται για την κομψότητά τους. Επίσης, εισάγει χαρτιά από το Ηνωμένο Βασίλειο, που έχει μεγάλη ιστορία στην καινοτομία και στην παραγωγή ειδικών χαρτιών, καθώς και χαρτιά από τη Σουηδία, τα οποία φημίζονται για τα οικολογικά χαρακτηριστικά τους.
Ως συνδετικός κρίκος διαφορετικών φιλοσοφιών, τα Χαρτιά Περράκης γίνονται αυτό που είναι σήμερα: πόλος έλξης, έμπνευσης και δημιουργικότητας για νέους σχεδιαστές, επαγγελματίες και ανθρώπους που αγαπούν το χαρτί.
Το κτίριο της οδού Αλκμήνης, όπου στεγάζεται σήμερα η επιχείρηση, είναι ο παράδεισος του χαρτιού. Χαρτιά πέρα από τη φαντασία, ειδικά, μοναδικά, εγγυημένης ποιότητας και πρωτοτυπίας, τα οποία δίνουν τη δυνατότητα σε ανθρώπους που αγαπούν το χαρτί να βρουν το κατάλληλο για κάθε χρήση: σχεδιαστές, τυπογράφοι, κυτιοποιοί, εκδότες, επαγγελματίες ή φοιτητές έχουν στη διάθεσή τους ένα τεράστιο δειγματολόγιο για το χαρτί που θα αναδείξει τη δουλειά τους και θα υλοποιήσει την ιδέα τους. Στον 4ο όροφο, στο loft, το αττικό φως μπαίνει από δύο skylights 2x2, φωτίζοντας φυσικά τον χώρο, ο οποίος φιλοξενεί κατά καιρούς δράσεις καλλιτεχνών. «Πρόσφατα ο Στρατής Ταυλαρίδης έκανε ένα έργο με πολύ λεπτά χειροποίητα χαρτιά από το Νεπάλ, τα οποία τα χαράσσει με χειρουργικό νυστέρι», μας λέει η Αριάδνη Περράκη, η ψυχή κάθε δημιουργικού πρότζεκτ. «Φιλοξενήσαμε σεμινάρια για τις τέχνες του χαρτιού με το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου. Τα υπόλοιπα ήταν σεμινάρια μεταξοτυπίας, βιβλιοδεσίας, σχεδιασμού αφίσας, χαρτοκοπτικής».
Μας ξεναγεί στον χώρο, μας δείχνει την πολύχρωμη «βιβλιοθήκη» με τα διαφορετικής υφής και ποιότητας χαρτιά που είναι ταξινομημένα ανά χρώμα ‒είναι τοποθετημένα στη μία πλευρά του χώρου έτσι που να σχηματίζουν τη λέξη ERROR‒ και μας ψεκάζει με ένα γαλλικό άρωμα, το «Papier Carbonne» (χαρτί και μελάνι) του οίκου Ormaie.
«“Δεν είναι δουλειά για γυναίκες”, μου είχε πει ο πατέρας μου», συνεχίζει. «Ήμουν 17 χρονών, μοναχοπαίδι, μέσα σε ένα χρυσό κλουβί. Μου είχε δώσει γνώσεις, αγάπη και ανατροφή, αλλά δεν ήθελε το κοριτσάκι του να μπει στη ζούγκλα. Βάλθηκα να σκέφτομαι τα λόγια του για μια ολόκληρη μέρα ‒ μία μέρα μόνο. Τη δεύτερη μέρα είχα ήδη αποφασίσει ότι αυτός είναι ο δρόμος μου. Επέλεξα το χαρτί γιατί είναι πολιτισμός. Για να με εκτιμήσει, έπρεπε να βγάλω λεφτά. Έκανα μια κίνηση που άλλαξε τις ισορροπίες, αλλά αυτή είναι μια άλλη ιστορία.
Τι είναι ένα φύλλο χαρτί; Είναι το πιο σιωπηλό και δεκτικό πράγμα στον κόσμο. Είμαστε αφιερωμένοι σε έναν τόπο σιωπής εδώ, που όμως με κάποιον τρόπο μιλάει. Και τελικά η φιλοσοφία μας είναι ότι δεν αποθηκεύουμε χαρτιά, αλλά όλες τις δυνατότητες που έχει κάθε λευκό χαρτί, όσα μπορούν να γίνουν επάνω του».
Αφηγείται ιστορίες και μας δείχνει απίθανα χαρτιά και ακόμα πιο απίθανες χρήσεις τους σε βιβλία, σε αφίσες, σε συσκευασίες, αλλά και το καταπληκτικό κουτί με τα δείγματα που ονομάζει «Η κιβωτός των αγαθών πρώτης ανάγκης». «Όταν γνώρισα τον Τίτο Πατρίκιο, με ρώτησε: “Είστε η κυρία Περράκη με τα γνωστά χαρτιά υγείας;”. Και του απαντάω, λέγοντας από μέσα μου “είναι και μεγάλης ηλικίας ο άνθρωπος, τι είπε;”: “Διευκρινίστε μου, παρακαλώ”. Μου λέει “τα χαρτιά της ψυχικής μας υγείας”. Μου την έφερε. Συνομιλούμε πολύ συχνά με δημιουργούς, όπως ο Γιάννης Καρλόπουλος. Δείχνουμε δείγματα, δείχνουμε εφαρμογές σχετικές με την ανάγκη που έχει κάθε πρότζεκτ για συσκευασία. Δηλαδή, θεωρούμε ότι το χαρτί είναι ένα προϊόν όπως το ρούχο για τον άνθρωπο. Και σε προφυλάσσει και σε εκφράζει. Έχουμε οικολογικά χαρτιά με τις προδιαγραφές FSC, Cradle to Cradle, PEFC και πολλές άλλες ‒αυτές είναι οι πιο γνωστές‒, κι αυτό είναι πεποίθηση ζωής. Δεν έχει να κάνει μόνο με την επαγγελματική μας δραστηριότητα».
Τίποτα δεν πάει χαμένο στο χαρτί που εισάγουν. «Χαρτιά που είναι στην αποθήκη μας αναξιοποίητα έγιναν σημειωματάρια-κύβοι», εξηγεί. «Σε τυχαία χρώματα, ανάγλυφα ή λεία, χαρτιά που έχουμε στοκάρει εδώ και δεκαετίες γίνονται τρισδιάστατα χρηστικά αντικείμενα. Το μήνυμα είναι ότι μέσα στα χρόνια αλλάζουν τα υλικά και οι συνήθειες. Όταν τιμούμε το παρελθόν, του δίνουμε θέση και στο παρόν. Έτσι, χαρτιά που έχουν ξεμείνει στα αζήτητα έχουν μια δεύτερη ευκαιρία ‒ ίσως δεν είναι σε τέλεια κατάσταση, σαν παλιό ημερολόγιο που έχει κιτρινίσει από τον καιρό ή έχει γρατζουνιές στην επιφάνειά του. Γίνονται συλλεκτικά μπλοκ, για να έχουν μια δεύτερη ζωή στα δικά σας χέρια, για να γράψετε σκέψεις και συναισθήματα. Γιατί η δημιουργία είναι μια διαδικασία που ομορφαίνει όσο τη μοιράζεσαι».
―Η πρώτη σας ανάμνηση ποια είναι, πώς συνδέεται με το χαρτί;
Είμαι δύο χρονών, δυόμισι. Είναι Πρωτοχρονιά και με πάει ο μπαμπάς μου στην αποθήκη χάρτου στην οδό Χρυσοσπηλιωτίσσης, με βάζει μέσα και μου λέει «είσαι Σαββατογεννημένη, εσύ θα ρίξεις το ρόδι». Όταν μπήκα, μύρισα το χαρτί κι αυτή η μυρωδιά έμεινε στη μνήμη μου για πάντα.
―Θέλατε να ασχοληθείτε με το χαρτί από μικρή ή προέκυψε στην πορεία;
Καταρχάς, ήμουν μοναχοπαίδι και o πατέρας μου ήταν ο ήρωάς μου. Αρρώστησε όταν ήμουν 17 χρονών, πολύ σοβαρά, οπότε, ενώ ήθελα να σπουδάσω κάτι άλλο και να πάω στο εξωτερικό για να το κάνω, επειδή δεν υπήρχε στην Ελλάδα τότε αυτό, αποφάσισα να μείνω εδώ. Μπήκα στη Νομική Αθηνών, την τελείωσα, αλλά στην ουσία δεν σπούδαζα νομικά. Δηλαδή δούλευα και τέλειωσα τη σχολή σχεδόν δι’ αλληλογραφίας. Διάβαζα τα απογεύματα και τα βράδια για να πάρω το πτυχίο μου, αλλά το χαρτί ήταν μεγάλη αγάπη, ποτισμένο στο αίμα, κομμάτι της οικογένειας. Μπορεί να ακούγονται πολύ γλυκερά αυτά, αλλά έτσι τα νιώθω.
Πάντα ήθελα να ασχοληθώ με αυτήν τη δουλειά, είναι κάτι δυναμικό. Σκέφτηκα ότι έπρεπε να βγάλω χρήματα. Και τι να κάνω, πώς να βγάλεις χρήματα 20 χρονών; Σκέφτηκα τις κρατικές προμήθειες, «πρέπει να πουλήσω στο ελληνικό δημόσιο». Οπότε για κάποια χρόνια, μέχρι να ανεβώ στα μάτια του πατέρα μου και να με εμπιστευτεί, άρχισα να πουλάω χαρτί για τηλεφωνικούς καταλόγους.
Ξεκίνησα πηγαίνοντας στις οκτώ το πρωί στον ΟΤΕ και μου έλεγαν «τώρα μας θυμήθηκε ο Περράκης;». Άρχισα, λοιπόν, με πολύ χαρτί, μια άλλη δουλειά που δεν ήταν της ποιότητας, της τέχνης και του πολιτισμού, αλλά ήταν ο τρόπος να μπω βαθιά στο επάγγελμα. Η τελευταία δουλειά που έκανα με το ελληνικό δημόσιο και είπα «τώρα θα σταματήσω» ήταν ο κύλινδρος της υδατογράφησης. Ήταν το υδατογραφημένο χαρτί με το «Υ.Ο.», δηλαδή υπουργείο Οικονομικών. Το χαρτί στο πρώτο στάδιο της χαρτοποιίας είναι υγρό, 90% νερό, 10% χαρτοπολτός ‒ υπάρχει διαδικασία που το στεγνώνει. Όταν είναι ακόμα υγρό, λοιπόν, εμβαπτίζεται αυτός ο κύλινδρος, και δημιουργείται το ανάγλυφο του Υ.Ο. – έτσι γίνεται το υδατογράφημα. Η μάζα του χαρτού είναι πιο αραιή, γιατί έχει γίνει αυτή η εμβάπτιση.
―Πότε αναλάβατε την επιχείρηση;
Το 1999, που πέθανε ο πατέρας μου. Ήμουν νέα, ευαίσθητη, αλλά ετοιμοπόλεμη.
―Η ιστορία της οικογένειας ξεκινάει με μια καταστροφή και μια επανεκκίνηση. Αυτό το αφήγημα σάς έχει καθορίσει δημιουργικά;
Ε, βέβαια. Δηλαδή είναι κομμάτι της ζωής το να πέφτεις και να ξανασηκώνεσαι. Άρα πρέπει να επανεφευρίσκουμε τον εαυτό μας. Έχω περάσει και από τρικυμίες· πάντα βγαίνεις διαφορετικός, τελικά τα δύσκολα σε διαμορφώνουν. Ό,τι δεν σε σκοτώνει σε κάνει πιο δυνατό: είναι κλισέ, αλλά είναι και μεγάλη αλήθεια.
―Ο Κωστής Περράκης, ο προπάππος σας, έκανε εισαγωγή χαρτιού στην Ελλάδα ταξιδεύοντας σε όλη την Ευρώπη.
Εκείνη την εποχή ήταν πολύ ριζοσπαστικό το να κάνεις εισαγωγή χαρτιού στην Ελλάδα. Ήταν ένας πρωτοπόρος και ταξίδευε με τρένο. Ήταν διορατικός, διεισδυτικός και έβλεπε τη μεγάλη εικόνα. Είχε κάνει και κάποιες προσωπικές φιλίες οι οποίες με κάποιον τρόπο κρατάνε μέχρι σήμερα. Με κάποιες χαρτοποιίες, δηλαδή, υπάρχουν σχέσεις από παλιότερες εποχές. Ας πούμε, υπάρχει μια χαρτοποιία στην Αγγλία, ο Σμιθ, που έχει τα χαρτιά Colorplan, τα πιο ωραία χρωματιστά χαρτιά που υπάρχουν, και ο Gmund στη Γερμανία, παλιές χαρτοποιίες με τις οποίες έχουμε σχέσεις από παλιά.
―O Ιωάννης Περράκης πήρε την απόφαση να σταματήσει τη λειτουργία της επιχείρησής του στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Του ζήτησαν χαρτί οι Γερμανοί και δεν το έδωσε· αποφάσισε να σταματήσει τη λειτουργία της χαρτοποιίας για να κάνει αντίσταση. Ήταν ένας νέος πατέρας, 38 ετών, με τρία αγοράκια, δηλαδή ρίσκαρε. Δεν ήταν τόσο απλό όσο φαίνεται το να πει «κλείσαμε, δεν έχουμε αποθέματα». Ωστόσο δείχνει πολύ μεγάλο ηθικό έρμα το ότι το είπε, γιατί δεν μπορούσε να αρνηθεί ευθέως. Μάλιστα, αυτό το εξάμηνο που είχε κλείσει συνέβη το εξής: είχε ένα πολύ μεγάλο οικόπεδο στο Νέο Ψυχικό, που το είχε νοικιάσει στα Ηνωμένα Βουστάσια ‒κάτι σαν τον Βάρσο της Κηφισιάς‒ και είχε αγελάδες, πρόβατα. Πήγαινε, λοιπόν, μία φορά την εβδομάδα εκεί, γιατί ήταν απόσταση τότε να πας μέχρι το Νέο Ψυχικό, γέμιζε το αυτοκίνητό του με πράγματα και τα μοίραζε σε όλη τη γειτονιά. Ήταν ένας γενναιόδωρος άνθρωπος που έβλεπε πέρα από το προσωπικό, πέρα από την οικογένειά του ‒ ήταν μια ήρεμη δύναμη.
―Ποιο ήταν το πρώτο πράγμα που θέλατε να αλλάξετε όταν αναλάβατε;
Το πιο σημαντικό για μένα ήταν να είναι κάτι υγιές, αλλά να είναι και στα μέτρα μου, δηλαδή να συνεχιστεί η επιχείρηση, αλλά με τη δική μου υπογραφή. Αυτό που αγαπούσα πολύ εγώ ήταν ο πολιτισμός, οπότε εκεί γνώρισα τη γραφιστική, τους μάστορες, όλο αυτό το κομμάτι που έδινε στο χαρτί ένα νόημα πέρα από την υλικότητα.
―Πώς μεταφράζεται η έννοια της παράδοσης σε έναν σύγχρονο διεθνή χώρο;
Ωραία ερώτηση. Η παράδοση και οι αξίες είναι οι αρχικοί άξονες, από κει και πέρα τούς μεταφράζεις με σημερινούς όρους. Δηλαδή έχεις τις κατευθυντήριες γραμμές και μετά ελίσσεσαι, μπορείς και να πετάξεις. Είναι πολύ σημαντικό να έχεις ρίζες και κορμό, γιατί έτσι θα ανοίξουν τα κλαδιά και τα μπουμπούκια.
―Ειδικό χαρτί τι σημαίνει;
Ότι δεν είναι χαρτί υγείας, ευρείας κατανάλωσης, αλλά χαρτί που δίνει στο προϊόν μια προστιθέμενη αξία. Αυτό σημαίνει ότι ενδεχομένως να έχει χρώμα στη μάζα του, που όταν το διπλώνεις δεν ασπρίζει ‒ αν έχεις ένα προϊόν, είναι πολύ σημαντικό να φαίνεται καινούργιο και να μη φθείρεται. Μπορεί να εκτεθεί στο φως του ήλιου ή της λάμπας, άρα πρέπει να έχει προδιαγραφή long life, δηλαδή κάποιες ιδιότητες που να το διατηρούν σε καλή κατάσταση σε βάθος χρόνου.
Στην Ιαπωνία υπάρχει ένα χαρτί του οποίου ο πολτός έχει ειδική σύσταση ‒ δεν κάνουμε μαγικά, εκμεταλλευόμαστε τις φυσικές ιδιότητες. Εδώ λοιπόν (μας δείχνει σελίδες ενός βιβλίου) είναι το καλύτερο ανάγλυφο στον κόσμο. Είναι η Βίλα Καβρουά στη Γαλλία, και το ανάγλυφο είναι τόσο καλό που μπορεί να διαβαστεί από τυφλούς με τη μέθοδο Μπράιγ. Και είναι κι ένα αρχιτεκτονικό καταπληκτικό. Κοιτάξτε τα πλακάκια της βίλας. Έχω έναν συνεργάτη ο οποίος έχει ένα πολύ καλό τυπογραφείο, πρώτης γραμμής, αλλά στην πορεία των ετών τυφλώθηκε. Του έκανα δώρο αυτό το βιβλίο και άρχισε να διαβάζει, το διάβασε όλο και μετά άρχισε να κλαίει. Μου είπε «είναι το πιο ωραίο δώρο που μου έχουν κάνει, όχι τώρα που έχασα το φως μου, αλλά γενικά». Αυτό είναι το ειδικό χαρτί, μπορεί να σου δώσει κάτι που δεν μπορούσες να το σκεφτείς. Μια άλλη εφαρμογή που ξαφνιάζει είναι το χαρτί από τον Takeo, από την Ιαπωνία. Του είχαν ζητήσει του κύριου Takeo για τους Χειμερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες να κάνει ένα χαρτί σαν το χιόνι. Και έκανε ένα χαρτί το οποίο είναι λευκό σαν το απάτητο χιόνι αλλά όταν το πιέζεις με θερμότητα, γίνεται διάφανο, σαν τον πάγο που λιώνει.
―Πόσο σημαντική είναι η αφή όσο ψηφιοποιείται η ζωή μας; Γιατί το χαρτί είναι κάτι που το πιάνεις, από τα τελευταία πράγματα με τα οποία έχεις επαφή καθημερινή.
Εγώ βλέπω ότι τα παιδιά διαβάζουν ψηφιακά όλο και πιο πολύ, αλλά όταν ξεχωρίζουν κάτι, το θέλουν σε φυσική μορφή, σε hard copy. Λοιπόν, η αφή είναι μια σημαντική αίσθηση. Αφή και όσφρηση. Αγγίζω, χαϊδεύω, μυρίζω, θυμάμαι. Δηλαδή, θεωρώ ότι πρέπει λίγο να το θυμίζουμε και να το δείχνουμε. Έχουμε μεγάλη σχέση με τους φοιτητές της Γραφιστικής, τους καλούμε, τους εκπαιδεύουμε στο χαρτί, τους δείχνουμε, θέλουμε να το πιάσουν και τότε αρχίζουν και το εκτιμούν περισσότερο. Τους δείχνουμε χειροποίητο χαρτί, το οποίο για μένα είναι τόσο πολύτιμο που δεν γράφω πάνω του. Αλλά δεν θέλω και να το στερηθώ. Έχουμε χειροποίητα χαρτιά με κάνναβη, με τζιν, με φύλλα ορτανσίας. Σε μια παλιά έκδοση του «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο» του Προυστ έχει παρέμβει ένας καλλιτέχνης, ο Τζέρεμι Μέι: έχει κόψει τις σελίδες και με τον χαρτοπολτό τους έχει κάνει ένα δαχτυλίδι. Αυτό έχει να κάνει με την αφή. Σίγουρα θέλεις να το πιάσεις, να καταλάβεις τη σπανιότητα και την αξία του. Είναι κάτι που θέλεις στον χώρο σου, στη μνήμη σου. Ίσως δεν είναι το καθημερινό και επαναλαμβανόμενο, δεν κάνει θόρυβο αλλά είναι μια παρακαταθήκη συμβολική, ειρηνική, πνευματική.
―Υπάρχει κάτι που δεν μπορεί να μεταφερθεί από το χαρτί στην οθόνη;
Η αίσθηση της αφής σίγουρα όχι. Η οθόνη θα σου κεντρίσει την όραση, αλλά δεν μπορεί να σου δώσει την αφή ούτε την όσφρηση.
―Από πόσες χώρες φέρνετε χαρτιά;
Από Ευρώπη, δηλαδή Αγγλία, Γαλλία, Ιταλία, Σουηδία, Γερμανία, και από την Ιαπωνία.
―Τι μαθαίνει κανείς για τον κόσμο μέσα από το χαρτί; Δηλαδή, αυτή η συνεργασία με διαφορετικές χώρες τι σας έχει μάθει;
Κοιτάξτε, όταν έρχεσαι σε επαφή με άλλους πολιτισμούς, σαφώς μαθαίνεις πράγματα. Διάβασα πρόσφατα ένα βιβλίο, «Οι Άγγλοι καταλαβαίνουν το μαλλί», της Έλεν ντε Γουίτ από τις εκδόσεις Δώμα. Έλεγε «οι Γερμανοί καταλαβαίνουν τι θα πει να είσαι ακριβής, καταλαβαίνουν τα μηχανήματα. Οι Άραβες καταλαβαίνουν τι θα πει τιμή, φιλοξενία, διακριτικότητα…». Για τους Γερμανούς με κάλυψε η συγγραφέας. Στους Σουηδούς βλέπεις την οικολογία, στους Ιάπωνες μια φιλοσοφία στο πλαίσιο της οποίας η λέξη «χαρτί» είναι σχεδόν συνώνυμη με τη λέξη «Θεός». Δηλαδή, είναι αυτό το αέρινο που σου το μεταδίδουν με έναν μη λεκτικό αλλά πολύ συγκεκριμένο τρόπο, σταματούν οι τόνοι, οι χρόνοι. Στην ουσία, είναι σαν να έχουμε μια μικρή χάρτινη υδρόγειο μέσα σε ένα δειγματολόγιο.
―Υπάρχει εθνικός χαρακτήρας στο χαρτί; Δηλαδή, φαίνονται οι πολιτισμικές διαφορές στον τρόπο που αντιλαμβάνεται κάθε χώρα το χαρτί;
Δύσκολη ερώτηση. Κάθε χαρτί έχει άλλα χαρακτηριστικά που το κάνουν να διαφέρει από τα άλλα, «λέει» άλλα πράγματα. Υπάρχει ένας χαρακτήρας της επικοινωνίας, αλλά δεν είναι εθνικός.
―Για παράδειγμα, το ιαπωνικό χαρτί τι έχει που δεν μπορεί να το αντιγράψει η ευρωπαϊκή παραγωγή;
Τα πάντα είναι διαφορετικά. Η ευρωπαϊκή παραγωγή είναι συγκεκριμένη και στιβαρή, αυτό είναι αιθέριο. Προφανώς, επειδή ο ιαπωνικός πολιτισμός προσεγγίζει τα πράγματα διαφορετικά, φτιάχνει και διαφορετικά χαρτιά. Και έχουν ένα πολύ ιδιαίτερο χιούμορ στη συσκευασία και στο packaging, είναι κάτι πειραματικό. Είναι μια άλλη προσέγγιση που δεν έχω δει αλλού, άλλος κόσμος, εξυπηρετούν άλλες ανάγκες. Το βιβλίο του Kenya Hara «PACKAGING. The 49th Takeo Paper Show» δείχνει διαφορετικά κουτιά, διαφορετικού σχήματος, αλλά ίδιας χωρητικότητας. Αυτό το εξηγεί η εξίσωση Voronoi, η οποία χωρίζει έναν ενιαίο όγκο σε επιμέρους κουτιά διαφορετικού σχήματος, σε ακανόνιστα οργανικά τμήματα, σαν κομμάτια κράκερ.
―Με ποια κριτήρια επιλέγετε τα χαρτιά που φέρνετε στην Ελλάδα;
Το πρώτο κριτήριο είναι το οικολογικό. Πρέπει να έχει συγκεκριμένες, διεθνούς κύρους οικολογικές πιστοποιήσεις. Και το δεύτερο είναι να εξυπηρετεί μια ανάγκη καταναλωτική και επικοινωνιακή.
―Υπάρχει κάποιο χαρτί που όταν το αγγίξατε πρώτη φορά σάς εξέπληξε;
Κοιτάξτε, δεν θα σας πω το προφανές, που είναι το χειροποίητο. Υπάρχει ένα βιβλίο από τις εκδόσεις Steidl, το «The little black jacket - Chanel’s classic revisited», που είχε επιμεληθεί ο Καρλ Λάγκερφελντ για το κλασικό black jacket της Σανέλ. Το χαρτί του είναι το Munken Print, το οποίο περιέχει λίγο ξύλο στον πολτό του ‒ πολύ μικρή αναλογία ξυλοπολτού σε σχέση με το χαρτί εφημερίδας, ώστε να έχει θερμότητα αλλά να μην κιτρινίζει. Είναι πολύ ματ χαρτί για να τυπώσεις πορτρέτα, ωστόσο σε αυτό τύπωσαν τα πολύ γνωστά πρόσωπα του πολιτισμού, της μόδας, της τέχνης, με διαφορετικό styling, σε ατελείωτες παραλλαγές, πάντα με το μαύρο σακάκι της Σανέλ, φτιάχνοντας ένα βιβλίο-φετίχ που είναι εξαντλημένο. Όταν έπιασα αυτό το χαρτί, είπα «πρέπει να το φέρουμε και στην Ελλάδα». Μετά, υπάρχει ένα άλλο χαρτί, 43 γραμμαρίων. Με αυτό φτιάχνουμε χαρτιά περιτυλίγματος και κάθε φορά στο σχέδιο βάζουμε πολιτισμό, λουλούδια από αγγλική εγκυκλοπαίδεια, art deco πλακάκια από το Παρίσι, σχέδιο από τη ρωσική πρωτοπορία.
―Τα Χαρτιά Περράκη λειτουργούν και ως χώρος έμπνευσης για δημιουργούς. Πώς έχει εξελιχθεί αυτή η σχέση με τους designers και τους καλλιτέχνες;
Νομίζω ότι είμαι η μεγαλύτερη θαυμάστριά τους. Οπότε, όταν θαυμάζεις κάποιον, έρχεστε κοντά και γίνεται μια ώσμωση τελικά. Κι επειδή το design ήταν κάτι που το ζήλευα, άρχισα να το σπουδάζω. Πήγα στη Βακαλό, έκανα σκηνογραφία, έκανα artist books, τώρα κάνω ζωγραφική και πειραματικό σχέδιο. Είναι συνεχής η επαφή με όλους αυτούς τους χώρους. Τελικά, πας εκεί που σε πάει η καρδιά σου. Μόνο τότε είσαι παρών, συνεπής, παντός καιρού.
―Η αισθητική των ανθρώπων που ασχολούνται με το χαρτί έχει αλλάξει με τα χρόνια, προς το καλύτερο ή προς το χειρότερο;
Ίσως να υπάρχουν πιο πολλοί άνθρωποι με πιο υψηλή αισθητική. Δηλαδή, τα παλιά τα χρόνια, θυμάμαι, στο παλιό το μαγαζί της Χρυσοσπηλιωτίσσης θα ερχόταν ο Ρίτσος να επιλέξει χαρτί για ένα βιβλίο του. Αλλά τώρα θα έρθουν πολύ περισσότεροι άνθρωποι με ευαισθησίες γύρω από το design και την αισθητική. Όταν μας έρχονται οι φοιτητές της Γραφιστικής, είναι σαν να τους μιλάς ξένες γλώσσες. Τους δίνουμε υλικά, δειγματολόγια, προσπαθούμε να τους δείξουμε πώς να συνδέσουν τις τελείες. Αν όμως δεν τους έχει δείξει κάποιος, δεν μπορούν να καταλάβουν, γιατί το ειδικό χαρτί δεν είναι κάτι που μπορείς να περιγράψεις. Ειδικά σε αυτόν τον χώρο, του χαρτιού και του design, πρέπει να μπαίνεις βαθιά, να σκάβεις, να το πιάνεις με τα χέρια σου, έχει υφές που δεν μπορείς να δεις στην οθόνη. Δηλαδή ο νεαρός σχεδιαστής που έβαλε στην οθόνη font μεγέθους 12, δεν ξέρει τι θα δείξει στο χαρτί και σίγουρα δεν ξέρει αν θα γράψει με τον ίδιο τρόπο σε ανάγλυφο χαρτί.
―Αυτό ακριβώς ήθελα να σας ρωτήσω. Το χαρτί είναι ένα υλικό με τεχνικές λεπτομέρειες που ο περισσότερος κόσμος αγνοεί. Πόσο σημαντικό είναι να εκπαιδευτεί ο πελάτης;
Είναι πάρα πολύ σημαντικό, γιατί πρέπει να ξέρει τι θα πάρει, εφόσον θα κάνει μια επένδυση. Τι θα του αποφέρει αυτό; Πόσο διαφορετικό θα είναι το προϊόν του; Γιατί λες ότι πάντα είναι σημαντικό να έχεις το φτηνότερο, αλλά αν κάτι άλλο θα σου φέρει κάτι διαφορετικό; Πρέπει να δείξουμε αυτήν τη διαδρομή, κάπως πρέπει, με έναν χειροπιαστό τρόπο, να τον κάνουμε να την αντιληφθεί. Για παράδειγμα, έγινε τώρα μια επετειακή έκδοση για τα εξήντα χρόνια του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τράπεζας με έργα τέχνης, που τη σχεδίασαν οι MNP. Τυπώθηκε σε χαρτί Munken Print, χωρίς επίχριση, γιατί έχει εξαιρετική υφή στην επιφάνειά του για ακρίβεια στην απόδοση των έργων κατά την εκτύπωση και εξαιρετική απόδοση, αφού είναι ένα φυσικό και θερμό χαρτί. Οι άνθρωποι χάρηκαν μόλις έπιασαν το χαρτί, έτσι δεν έβαλαν ένα επιχρισμένο χαρτί gloss, έβαλαν κάτι που θα απέδιδε όλη την ατμόσφαιρα, όλον τον πολιτισμό.
―Υπάρχει κάποια παρεξήγηση γύρω από το χαρτί που συναντάτε συχνά;
Θα σας πω ένα αστείο. Με ρώταγαν τι δουλειά κάνεις και έλεγα «ασχολούμαι με τα χαρτιά». Μου λέγανε «α, ρίχνεις τα χαρτιά, λες και τον καφέ;». Θεωρούσαν δηλαδή ότι τα χαρτιά είναι μόνο αυτό το πράγμα, έτσι μετά άρχισα να λέω «ασχολούμαι με το χαρτί».
―Πώς έχει επηρεάσει η ψηφιακή τεχνολογική εκτύπωση και η τεχνολογία τη δουλειά σας;
Ορισμένα πράγματα δεν τυπώνονται πλέον. Το ψηφιακό αναλαμβάνει τα γρήγορα και επαναλαμβανόμενα μηνύματα. Αν όμως θέλεις κάτι να ξεχωρίσει, να μείνει, να κάνει εντύπωση, θέλεις και την υλικότητα. Είναι πιο premium αυτά που τυπώνονται. Δηλαδή πρέπει να τα σκεφτείς περισσότερο, να δώσεις περισσότερο χρόνο και χρήμα. Θα σου δώσουν όμως κάτι πολύ περισσότερο, πολλαπλάσιο.
Μια άλλη εφαρμογή που ξαφνιάζει είναι το χαρτί από τον Takeo, από την Ιαπωνία. Του είχαν ζητήσει του κύριου Takeo για τους Χειμερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες να κάνει ένα χαρτί σαν το χιόνι. Και έκανε ένα χαρτί το οποίο είναι λευκό σαν το απάτητο χιόνι αλλά όταν το πιέζεις με θερμότητα, γίνεται διάφανο, σαν τον πάγο που λιώνει.
―Πόσο έχει αλλάξει ο τρόπος που οι δημιουργοί επιλέγουν χαρτί;
Υπήρχαν εποχές, όταν ξεκίνησα, που πολλές φορές οι δημιουργοί δεν επέλεγαν καν χαρτί, το επέλεγε ο τυπογράφος. Πλέον προδιαγράφουν το χαρτί, υπάρχει ειδική γνώση. Είναι ο αρχιτέκτονας, όχι ο μηχανικός αυτός που αποφασίζει για τα υλικά της οικοδομής. Αντίστοιχα για την έκδοση ή για το κουτί αποφασίζει ο γραφίστας, ο σχεδιαστής.
―Έχει γίνει το χαρτί είδος πολυτελείας;
Έχει γίνει είδος πιο σπάνιο και πιο πολύτιμο. Δεν είναι η καθημερινή πληροφορία που θα καταγραφεί πλέον στο χαρτί, αλλά αυτό που θέλουμε να μείνει στη μνήμη μας και στη ζωή μας. Προσπαθούμε να συνδυάζουμε πολυτέλεια με βιωσιμότητα. Πλέον, υπάρχουν οδηγίες όπως αυτή του monomateriality, δηλαδή δημιουργούμε προϊόντα με μόνο ένα υλικό, δίνουμε μόνο ό,τι είναι απαραίτητο. Επιστρέφουμε στα βασικά, περιορίζουμε την παλέτα των χρωμάτων. Στο παρελθόν δεν υπήρχαν τέτοια όρια. Τώρα ξέρουμε πως η μέγιστη ποσότητα κάλυψης χαρτιού με μελάνι μπλε είναι 30%, δεν μπορεί να ανακυκλωθεί αλλιώς.
―Υπάρχει ακόμα χώρος για παραδοσιακές τεχνικές, όπως η χαρακτική ή η μεταξοτυπία;
Βέβαια, και το ενδιαφέρον ολοένα αυξάνεται. Ο Στέφανος Ρόκος, ο ζωγράφος με τους Tind, που κάνουν μεταξοτυπίες, κάνει πόστερ σε χαρτί Munken.
―Είναι τάση το οικολογικό χαρτί;
H μόνη τάση είναι η υπευθυνότητα. Έχουν μεγάλη απήχηση τεχνικές της παλιάς σχολής όπως letterpress, λιθογραφία, χαρακτική, κοπτικά. Είναι μονόδρομος, τι συζητάμε τώρα; Μέχρι και τα guidelines των βιομηχανιών πια μιλάνε για monomateriality ή για υλικά που επαναχρησιμοποιούνται. Το καμπανάκι έχει χτυπήσει. Και όπως όλα, έτσι και το χαρτί και η χρήση του επηρεάζει το κλίμα και τη ζωή στον πλανήτη γενικότερα.
―Πόσο μεγάλη σημασία έχουν για εσάς η προέλευση των πρώτων υλών και οι πιστοποιήσεις;
Είναι το πρώτιστο. Πρέπει να ξέρεις πώς φτιάχτηκε το χαρτί που χρησιμοποιείς, και αυτό θα είναι χρήσιμο και για τους επόμενους. Οι βασικοί πελάτες του ποιοτικού χαρτιού είναι αυτοί που έχουν την ευφυΐα και την ευαισθησία να αναγνωρίσουν ότι η χρήση του θα έχει πολλαπλό όφελος μελλοντικά. Η προσπάθεια για plastic free εντείνεται.
―Υπάρχει κάποια απρόσμενη χρήση του χαρτιού που σας έχει εντυπωσιάσει;
Αυτή που είδα στην Μπιενάλε της Βενετίας το 2025, στο βραβείο AlMousalla, όπου ένα ολόκληρο κτίριο από χειροποίητο διάφανο χαρτί επικαλυμμένο με έλαια γίνεται αέρινη αρχιτεκτονική κατασκευή. Λέγεται «Chinese Paper Umbrella» και είναι του Studio Mad. Πρόκειται για μια παραδοσιακή κινέζικη ομπρέλα σε μεγέθυνση, ένα γλυπτό καταφύγιο φωτός και σκιάς φτιαγμένο από Xuan paper και tung oil.
Επίσης, το «Circularity Handbook», που είναι πολύ περισσότερα από ένα εγχειρίδιο· είναι ένα κάλεσμα για έναν νέο τρόπο σκέψης γύρω από τον σχεδιασμό, τη δημιουργία και τη ζωή μας μέσα στον πλανήτη. Πρόκειται για ένα διπλό έργο. Από τη μια πλευρά, το εγχειρίδιο λειτουργεί ως πρακτικός οδηγός για αρχιτέκτονες, σχεδιαστές και δημιουργούς που επιδιώκουν να εφαρμόσουν κυκλικές πρακτικές, δηλαδή μεθόδους που επαναχρησιμοποιούν, μεταμορφώνουν και αναγεννούν τα υλικά, αντί να τα εξαντλούν. Από την άλλη, η μεγάλου μεγέθους εγκατάσταση δίνει ζωή σε αυτές τις ιδέες με τρόπο ποιητικό και αισθητηριακό. Εμπνευσμένο από βουδιστικές φιλοσοφίες κυκλικού χρόνου, το έργο αναπαριστά τη ροή της ύλης και της ενέργειας: τίποτα δεν τελειώνει, όλα μεταμορφώνονται. Η εγκατάσταση είναι χάρτινη, πτυσσόμενη και ζωντανή και περιστρέφεται γύρω από τον άξονά της. Όταν ξεδιπλώνεται, αποκαλύπτει ένα τρισδιάστατο «βιβλίο» από χειροποίητο χαρτί με σπόρους, χαρτί που αν το φυτέψεις, ανθίζει.
―Πόσο έχει αλλάξει η σχέση σας με τους τυπογράφους τα τελευταία είκοσι χρόνια;
Η αλήθεια είναι ότι αρχικά οι σχέσεις μας ήταν κατά 90% με τους τυπογράφους, ενώ τώρα έχουμε σχέση εξίσου με τους γραφίστες, μπορεί πια λίγο περισσότερο με αυτούς.
―Υπάρχει ακόμα τεχνίτης τυπογράφος ή όλα έχουν γίνει πλέον πιο τυποποιημένα;
Υπάρχει και τεχνίτης και καλλιτέχνης τυπογράφος, και χαίρει εκτίμησης. Υπάρχει επιστροφή στην ειδικότητα και σεβασμός σε αυτήν γιατί δίνει αξία στο χειροποίητο σε έναν κόσμο που είναι ψηφιακός. Όπως στην αρχιτεκτονική για να φτιάξεις ένα κτίριο θέλεις τον καλύτερο τεχνίτη για την πέτρα π.χ., έτσι πρέπει και ο καλός τυπογράφος να γνωρίζει πόσο θα πιέσει το χαρτί για να κάνει το ανάγλυφο, ώστε να μην το σπάσει.
―Τι ξεχωρίζει έναν καλό τυπογράφο σήμερα;
Όποιος αγαπάει τη δουλειά του, το ψάχνει και δεν κουράζεται, αυτός νομίζω ότι είναι καλός. Δηλαδή, πέρα από τη γνώση, είναι και η διάθεση να πειραματιστείς και να μπεις στη διαδικασία της διά βίου μάθησης. Τα πράγματα εξελίσσονται.
―Βλέπετε να χάνονται παραδοσιακές δεξιότητες στην εκτύπωση;
Βέβαια, γιατί όσο σπανίζει η εκτύπωση, τόσο λιγότεροι νέοι άνθρωποι ασχολούνται με αυτήν, και είναι κάτι που απαιτεί πολύ ειδική γνώση.
―Υπάρχουν νέοι άνθρωποι στον χώρο που να ασχολούνται με την τυπογραφία;
Στα παραδοσιακά τυπογραφεία δεν βλέπω πολλούς νέους αυτήν τη στιγμή και όταν φύγουν οι παλιοί μάστορες, δεν ξέρω τι θα γίνει. Υπάρχουν όμως και νέοι που μπαίνουν δυναμικά σε μεγαλύτερες μονάδες, όπου γίνονται και επενδύσεις σε εξοπλισμό.
―Η ταχύτητα της ψηφιακής εκτύπωσης έχει επηρεάσει την ποιότητα;
Σίγουρα, αλλά σου δίνει άλλες δυνατότητες. Δηλαδή με ψηφιακή εκτύπωση μπορεί να έχεις λιγότερα αντίτυπα, μπορεί να έχεις πολύ μικρό χρόνο παραγωγής... Από την άλλη πλευρά, μπορεί τα χρώματα να είναι πιο επιφανειακά. Κάτι κερδίζεις, κάτι χάνεις. Δηλαδή τα μεταβλητά δεδομένα που σου κάνει η ψηφιακή εκτύπωση δεν σου τα κάνει η παραδοσιακή συμβατική. Θα τυπώσουμε κάρτες; Ναι, και θα είναι με εκτύπωση offset για να αποδοθούν τα χρώματα της τετραχρωμίας ατόφια.
―Πόσο έχει αλλάξει η παραγωγή χαρτιού τα τελευταία χρόνια σε επίπεδο τεχνολογίας;
Η αλλαγή δεν είναι μόνο τεχνολογική αλλά συστημική. Η παραγωγή και η τεχνολογία λειτουργούν ως αλληλένδετα δίκτυα όπου κάθε επιλογή επηρεάζει περιβάλλον και κοινωνία. Πλέον οι επιλογές είναι οικολογικές. Το πιο σημαντικό είναι ότι οι χαρτοποιίες καταναλώνουν λιγότερη ενέργεια για την παραγωγή χαρτιού, μπορεί να επαναχρησιμοποιούν το νερό ‒ το νερό που βγαίνει από τη χαρτοποιία είναι πια εντελώς καθαρό. Επειδή πάντα οι χαρτοποιίες είναι δίπλα σε ποτάμια, εάν στα ποτάμια αυτά υπάρχει ζωή, δηλαδή ψάρια, αυτό σημαίνει ότι το νερό που χύνεται είναι καθαρό. Για παράδειγμα, η χαρτοποιία Gmund στη Γερμανία την τελευταία δεκαετία έχει καταφέρει να μειώσει κατά 68% την ποσότητα νερού που χρησιμοποιεί για την παραγωγή χαρτιού μέσω της τεχνολογίας, έχει 100% ανανεώσιμες πρώτες ύλες, το 75% της ενέργειας που χρησιμοποιεί παράγεται μέσα στην ίδια τη χαρτοποιία μέσω ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και έχει καταφέρει να μειώσει τα απόβλητα στο 82%.
―Υπάρχει σήμερα καινοτομία στο χαρτί; Ή όλα έχουν εφευρεθεί;
Δεν θεωρώ ότι υπάρχει παρθενογένεση πουθενά. Όλα είναι συνδυασμός άλλων εφευρέσεων και αυτό δεν ισχύει μόνο για το χαρτί. Στην ουσία συνδυάζεις γνώσεις και φτάνεις σε ένα άλλο αποτέλεσμα.
―Υπάρχει κρίση στις πρώτες ύλες ή στην αλυσίδα εφοδιασμού στο χαρτί τα τελευταία χρόνια;
Είναι πολύ σημαντικό οι πρώτες ύλες να βγαίνουν από ανανεώσιμα δάση, το γνωστό FSC. Αυτό είναι το κριτήριο, το οικολογικό διαβατήριο. Γι’ αυτό έχουμε πολύ επιλεγμένους προμηθευτές με τους οποίους υπάρχει σχέση εμπιστοσύνης, όπως υπάρχουν και διεθνή διαπιστευτήρια.
―Πόσο δύσκολο είναι να διατηρηθεί η ποιότητα σε μια βιομηχανία που πιέζεται από το κόστος και την ταχύτητα;
Είναι μεταβατική περίοδος γενικότερα. Αυτήν τη στιγμή, ας πούμε, εν όψει πολέμου, έχουμε ήδη αυξήσεις. Το κόστος του χαρτιού επηρεάζεται από το κόστος της ενέργειας, των πρώτων υλών, της μεταφοράς. Άρα, σε περίοδο κρίσης είναι όλα ρευστά. Σήμερα το πρωί πήγα σε βενζινάδικο και μου είπαν ότι δεν έχουν βενζίνη. Δεν είναι κάτι διαφορετικό, ίσως ακούγεται πιο εξωτικό πια το χαρτί, αλλά...
―Η Ελλάδα πόσο εξαρτημένη είναι από την εισαγωγή χαρτιού;
Απόλυτα. Εκτός από τα χαρτιά υγείας, δεν παράγουμε χαρτί δικό μας. Για να παραγάγεις καλό χαρτί, χρειάζεται να έχεις πολύ νερό κοντά σου. Η Ελλάδα δεν έχει πολύ νερό. Στη Σκωτία, π.χ., υπήρχαν χαρτοποιίες και δίπλα το αποστακτήριο του ουίσκι. Έλεγαν «έχουμε το καθαρό νερό για το καλό ουίσκι και για το καλό χαρτί».
―Δεν υπάρχει ελληνική παραγωγή;
Υπήρχε η ελληνική χαρτοποιία, αλλά όχι πια.
―Ποια είναι η ποιότητα των ανακυκλωμένων χαρτιών σήμερα;
Υπάρχουν και εξαιρετικές ποιότητες. Καταρχάς, δεν τα αναγνωρίζεις με το μάτι, απλώς και πάλι πρέπει να ξέρεις πώς θα τα χρησιμοποιήσεις. Δηλαδή δεν θα τυπώσεις μια τετραχρωμία σε αυτά, αλλά θα κάνεις αυτό το ανάγλυφο που θα του δώσει τον όγκο. Επομένως, αυτές τις ιδιότητες πρέπει να τις γνωρίζει και αυτός που το σχεδιάζει και αυτός που το αγοράζει.
―Υπάρχουν περιθώρια για νέα υβρίδια στο χαρτί;
Υπάρχει ένα πρότζεκτ πολύ σημαντικό που λέγεται VAMO, μια συνεργασία των δύο μεγαλύτερων πολυτεχνείων του κόσμου, του MIT στην Αμερική και του ETH στη Ζυρίχη, που έχουν κάνει start-up εταιρείες με χαρτί και άλλα προϊόντα, ένα από τα οποία είναι αυτό με τη Μanteco, όπου κάνουν καινούργια υλικά, πειραματισμούς. Πολλά από αυτά θα βγουν στη βιομηχανία τα επόμενα χρόνια. Σχεδιασμένη ως μια ελαφριά και εύκολα μεταφερόμενη δομή, αξιοποιεί ανακυκλωμένα υλικά ‒χρησιμοποιεί ξύλο από χώρο κατεδάφισης στην Ελβετία‒ και ενσωματώνει πολλαπλούς κύκλους ζωής σε μια ποικιλία υλικών, φυτικών, ζωικών και ορυκτών.
―Τι σας ανησυχεί πιο πολύ όσον αφορά το μέλλον της παραγωγής;
Ότι δεν θα υπάρχουν αρκετοί πρεσβευτές του χαρτιού για να καταλάβουν οι νέες γενιές πόσο σημαντικό είναι για τη ζωή μας.
―Και τι είναι αυτό που σας δίνει ελπίδα, που σας κάνει να πιστεύετε ότι το χαρτί θα αντέξει;
Θα αντέξει και θα τροποποιηθεί η χρήση του. Δηλαδή όσο υπάρχουν άνθρωποι θα υπάρχει χαρτί, ίσως όχι με τους παραδοσιακούς τρόπους που ξέραμε μέχρι χθες.
―Αν ένας νέος άνθρωπος ήθελε να γίνει τυπογράφος σήμερα, θα τον ενθαρρύνατε;
Αν πραγματικά αυτό είναι που τον ενδιαφέρει, σίγουρα θα τον ενθάρρυνα, γιατί όταν αγαπάς κάτι, θα το κάνεις και καλά, θα βρεις τους τρόπους και τους δρόμους.
―Τι σας έχει μάθει το χαρτί, μετά από τόσα χρόνια που ασχολείστε μαζί του;
Ότι η σιωπή μιλάει. Είναι ένα ήσυχο προϊόν που έχει τη δυνατότητα να φιλοξενήσει τα πάντα.
https://www.perrakispapers.gr/el/
