Η μονοκατοικία του Αλέξανδρου ξεχωρίζει σαν κόσμημα στον δρόμο. Με το που ανοίγει η πόρτα, βαμμένη σε έντονο πράσινο χρώμα, μπαίνω σε ένα πανέμορφο νεοκλασικό, ψηλοτάβανο με υπέροχα πατώματα. Και ενώ ο χώρος με κάνει να νιώθω σαν να γυρίζω σε άλλες εποχές, έχει ταυτόχρονα και κάτι φρέσκο. Είναι γεμάτο αντίκες, αλλά ο Αλέξανδρος έχει βρει μια αξιοζήλευτη ισορροπία ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν. Η διακόσμηση έχει ένα υπόγειο χιούμορ, κλείνει το μάτι σε οτιδήποτε σοβαροφανές. Έργα του Βαλσαμάκη συνομιλούν με πιο σύγχρονα. Είναι ένα σπίτι με «πυκνότητα».
Πηγαίνω από δωμάτιο σε δωμάτιο εντυπωσιασμένη. Υπάρχουν σπίτια που μου αρέσουν, άλλα που τα θαυμάζω και άλλα που με κάνουν να νιώθω ότι θα ζούσα σ’ αυτά χωρίς δισταγμό. Εδώ θα ερχόμουν για όλον αυτόν τον ποιητικό αέρα και γιατί είναι ένα σπίτι που μοιάζει με κουτί με χαμένους θησαυρούς.
Οι τοίχοι είναι γεμάτοι πορτρέτα συγγενών, οβάλ κάδρα, βαριές χρυσές κορνίζες, μικρές φωτογραφίες, ζωγραφικά έργα που ιντριγκάρουν διαρκώς την όραση. Εδώ δεν υπάρχει ιεραρχία. Όλα συνυπάρχουν, σαν να ανήκουν σε ένα ενιαίο οικογενειακό αφήγημα που δεν σταματά.
«Όταν επισκέφθηκα το σπίτι, ήθελε φαντασία για να δεις τη δυναμική του».
Το καθιστικό είναι χάρμα οφθαλμών. Ένα παλιό ορθογώνιο πιανοφόρτε της εποχής της Αντιβασιλείας λειτουργεί ως κέντρο. Είναι αντίκα, φερμένο από την Αγγλία, με εκείνη τη βαριά, ήσυχη παρουσία αντικειμένων που έχουν ζήσει αλλού προτού φτάσουν εδώ. Ο Αλέξανδρος παίζει. Και αυτή η λεπτομέρεια, το ότι δεν είναι απλώς ένα διακοσμητικό αντικείμενο αλλά ένα μουσικό όργανο που χρησιμοποιείται, αλλάζει τον τρόπο που το βλέπεις. Δεν είναι σκηνικό, είναι μέρος της καθημερινότητας.
Πάνω στο πιάνο, μικρές προτομές, κεραμικά, αντικείμενα με εμφανείς επιρροές από το αρ νουβό: καμπύλες γραμμές, φυτικά μοτίβα, μια ρευστότητα που κάνει τα αντικείμενα να μοιάζουν σχεδόν ζωντανά. Δίπλα τους, πιο απλά, σχεδόν λαϊκά στοιχεία κρατούν το σύνολο σε ισορροπία.
«Μα πώς ήρθες σε αυτό το όμορφο σπίτι;», τον ρωτάω. Μου λέει ότι ήταν παιδί της οριζόντιας ιδιοκτησίας. Το πατρικό του ήταν ένα ρετιρέ, αλλά πάντα ήθελε ένα παλιό σπίτι, «σπιτένιο», σαν αυτά στα οποία ζούσαν οι παππούδες του και είχαν μεγαλώσει οι γονείς του.
Στα Κάτω Πατήσια τον έφερε η σύμπτωση. Έψαχνε κυρίως στην Κυψέλη, όταν ένας μεσίτης τού πρότεινε να δει αυτό το σπίτι. «Όταν το επισκέφθηκα, ήθελε φαντασία για να δεις τη δυναμική του. Το μισό ταβάνι έλειπε, τα πατώματα ήταν κατάμαυρα. Ήταν σε οικτρή κατάσταση, unloved».
Τον ρωτάω αν υπήρχε πάντα αυτό το ζωγραφιστό πλακάκι. Υπήρχε, και δεν σκέφτηκε στιγμή να το αλλάξει. «Δεν με ενδιέφερε αν είχε την πατίνα, αν έχει ρωγμές ή λεκέδες. Με γοήτευσε και το ήθελα όπως ήταν».
Το σπίτι είναι λιγότερο από εκατό τετραγωνικά αλλά είχε όλα όσα ήθελε: είναι ψηλοτάβανο –με ύψος πάνω από 4 μέτρα–, γωνιακό, φωτεινό. Η ανακαίνιση κράτησε ενάμιση χρόνο. Άλλαξε τα υδραυλικά, τα ηλεκτρολογικά, συντήρησε τα ταβάνια, το μπάνιο και έκανε ένα σωρό άλλες μικροαλλαγές και επισκευές.
Η διακόσμηση και οι αντίκες είναι το μεράκι του. «Να φανταστείς, δεν έχω αγοράσει ποτέ τίποτα καινούργιο για το σπίτι». Τα αντικείμενα είναι οικογενειακά κειμήλια. «Τυχερέ», του λέω αυθόρμητα. «Αυτές είναι οικογένειες», προσθέτω με στόμφο. Συμφωνεί. Είχε αρκετά πράγματα να διαλέξει από γονείς, παππούδες, γιαγιάδες, θείες.
Το πιάνο είναι του 1805 – το μόνο που αγόρασε ο ίδιος, από δημοπρασία στην Αγγλία. «Όταν το έφερα δεν λειτουργούσε, αλλά με έναν φίλο μου το επισκευάσαμε και τώρα παίζει». Ο Άλεξ έπαιζε από μικρός ερασιτεχνικά. Του ζητάω κάτι και δεν μου αρνείται, παίζει μια γκαβότα του Μπαχ. Σε αυτό το τόσο ποιητικό σπίτι, η κλασική μουσική με κάνει να νιώθω ότι ζω μέσα σε ταινία.
Σε μια γωνιά, ένα αρ νουβό αγαλματίδιο του 1910. «Πρόσεξε μη σου το σπάσει ο γάτος», του λέω. Μου απαντά ότι είναι πολύ ήσυχος. «Δεν μπορώ να ζήσω χωρίς ζώα», συμπληρώνει, και αμέσως τον νιώθω φίλο μου.
Παρατηρώ μια γύψινη Μαρία Αντουανέτα που μαθαίνω ότι αγόρασε από flea market στο Παρίσι. «Προσπαθώ να μην ψωνίζω, γιατί έχω ήδη πολύ τζερτζελομάντζαλο, αλλά με τρώνε τα χέρια μου», μου λέει γελώντας.
Οι τοίχοι είναι γεμάτοι πορτρέτα. «Είναι η οικογένειά μου από την πλευρά του πατέρα». Έχει ρίζες από Θεσσαλία και Κεφαλονιά. Η οικογένεια είχε και τίτλο ευγενείας, που σήμερα λειτουργεί περισσότερο ως ιστορική αναφορά. «Άρα κι εσύ κρατάς κάποιον τίτλο;», τον ρωτάω. «Βαρόνος, θεωρητικά», απαντά σχεδόν αδιάφορα.
Είναι σαν να έπεσα σε φλέβα χρυσού – ή, πιο σωστά, σε φλέβα γαλαζοαίματου. Μου δείχνει ένα δαχτυλίδι με το οικόσημο κι άλλο ένα με το μονόγραμμα του παππού του. Μια λεπτομέρεια διακριτική, σχεδόν ιδιωτική. Σαν οικογενειακή σκυταλοδρομία.
«Μήπως πρέπει να σου μιλάω στον πληθυντικό;», τον ρωτάω. Με κοιτάζει και μου απαντά γελώντας: «Ούτε για αστείο». Και κάπως έτσι, μέσα από μια τόσο απλή κίνηση, διακρίνω την αριστοκρατική του αύρα – όχι ως τίτλο, αλλά ως στάση. Μια ευγένεια που δεν είναι επιτηδευμένη αλλά έμφυτη.
Το σπίτι συνεχίζει να αποκαλύπτεται. Το μάτι μου πέφτει στις μινιατούρες του. «Θα τρελαθώ», λέω ενθουσιασμένη. Μου εξηγεί ότι είναι ένα πάθος που είχε από μικρός. Έφτιαχνε μόνος του μικροαντικείμενα, έψαχνε με υπομονή κομμάτια, συνέθετε ολόκληρους κόσμους σε μικρή κλίμακα.
Στο υπνοδωμάτιο, σαν συνέχεια αυτού του μικρόκοσμου, ανακαλύπτω ένα κουκλόσπιτο. Είναι ένας ολόκληρος κόσμος σε σμίκρυνση, με απίστευτη λεπτομέρεια, έπιπλα, αντικείμενα, μικρές ιστορίες – ένας κόσμος που μοιάζει να κατοικείται στην πραγματικότητα. Μου λέει ότι του πήρε χρόνια να το ολοκληρώσει. «Μπορώ να το πάρω μαζί μου φεύγοντας;», τον ρωτάω αστειευόμενη. Γελάει. «Είναι βαρύ, δεν νομίζω ότι μπορείς να το κουμαντάρεις».
Το υπνοδωμάτιο θα μπορούσε να είναι σκηνικό ταινίας εποχής. Τίποτα δεν είναι βαλμένο στην τύχη. Όλα είναι τοποθετημένα με φροντίδα και συναίσθημα.
«Πόσο καιρό νομίζεις ότι μένω εδώ;», με ρωτάει κάποια στιγμή. «Πάνω από δέκα χρόνια», απαντώ. «Ενάμιση μήνα», μου λέει. Και εκεί γίνεται το κλικ. Συνειδητοποιώ ότι αυτό που βλέπω δεν είναι αποτέλεσμα χρόνου, είναι αποτέλεσμα ματιάς.
Το γραφείο του είναι ένας χώρος που δίνει έμπνευση. Ράφια γεμάτα βιβλία, ένα παλιό ραδιόφωνο, μια γραφομηχανή. Εκεί γράφει πλέον τα βιβλία του – έχει δημοσιεύσει ήδη επτά. Ξεφυλλίζω την ποίησή του, που είναι πραγματικά πολύ καλή. Του λέω ότι έχει πολλά ταλέντα, και ένα από αυτά είναι να συνθέτει κόσμους.
Οι διάδρομοι συνεχίζουν την ίδια αφήγηση. Πορτρέτα, βλέμματα, ένα γενεαλογικό δέντρο. Τίποτα εδώ δεν είναι τυχαίο. Όλα συνδέονται.
Η κουζίνα και το μπάνιο έχουν εκσυγχρονιστεί, χωρίς να χάσουν την πατίνα του χρόνου. Δεν έχει παρέμβει επιθετικά, έχει φερθεί στο χθες με ευγένεια και σεβασμό.
Φεύγοντας, σκέφτομαι ότι τελικά είναι ωραίο να γνωρίζεις βαρόνους. Όχι για τον τίτλο –αυτός γίνεται αόρατος μέσα στο χιούμορ και την άνεση–, αλλά για τον τρόπο με τον οποίο μπορεί κάποιος να κουβαλά μια ιστορία χωρίς να τη βαραίνει.
Και κυρίως, είναι ωραίο να γνωρίζεις ανθρώπους που με τη ματιά τους μπορούν να κάνουν τον χρόνο να μοιάζει πυκνός, ακόμη κι αν μετριέται σε ενάμιση μήνα.
