Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΑ
Η μεταμόρφωση του Λόρδου Μπάιρον από εξεγερμένο ρομαντικό ποιητή σε φιλέλληνα διπλωμάτη

Η μεταμόρφωση του Λόρδου Μπάιρον από εξεγερμένο ρομαντικό ποιητή σε φιλέλληνα διπλωμάτη

Η μελέτη του Ρόντρικ Μπήτον για τη σύνθετη προσωπικότητα του Μπάιρον που γεννήθηκε σαν σήμερα δεν είναι άλλη μία βιογραφία του ανάμεσα στις διακόσιες ήδη υπάρχουσες

Ο Σκωτσέζος καθηγητής Ρόντρικ Μπήτον, Διευθυντής του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών στο King's College του Λονδίνου, κέρδισε το ετήσιο βραβείο Ράνσιμαν 2014 για το βιβλίο του πάνω στη σύνθετη προσωπικότητα του Λόρδου Μπάιρον και τις απροσδόκητες συγκυρίες που τον οδήγησαν να λάβει μέρος στην Ελληνική Επανάσταση του 1821.

 

Ο θεσμός του βραβείου Ράνσιμαν, προς τιμήν του ιστορικού Στήβεν Ράνσιμαν, ξεκίνησε το 1986 με την πρωτοβουλία του Αγγλοελληνικού Συνδέσμου και χορηγό την Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος για βιβλία γραμμένα στην αγγλική γλώσσα με ελληνικό θέμα. Η σημαντική αυτή έκδοση κυκλοφόρησε το 2016 στα ελληνικά με τίτλο «Ο πόλεμος του Μπάιρον: Ρομαντική εξέγερση, ελληνική επανάσταση» (εκδόσεις Πατάκη, μετάφραση Κατερίνα Σχινά).

Η μελέτη αυτή δεν προσθέτει μια ακόμα βιογραφία του Μπάιρον στις διακόσιες ήδη υπάρχουσες. Αντίθετα, εντοπίζει την κλιμάκωση μιας εσωτερικής, ψυχολογικής διεργασίας που οδήγησε τον Μπάιρον να «μεταμορφωθεί» από εξεγερμένο ποιητή του ρομαντικού, λογοτεχνικού ρεύματος του 19ου αιώνα, σε Φιλέλληνα διπλωμάτη με πολιτική δράση και καίριο ρόλο και λόγο στη Ελληνική Επανάσταση.

 

Ο Μπήτον ερμηνεύει τα πιο σημαντικά ποιήματα αποκαλύπτοντας την «επαναστατική φαντασία» του Μπάιρον και ερευνά τις πλούσιες πηγές των αδημοσίευτων ελληνικών ιστορικών αρχείων που επιτρέπουν τη λεπτομερή χαρτογράφηση των πολιτικών εξελίξεων στην Ελλάδα το 1823 και 1824.

 

Η επαναστατική φλόγα του Μπάιρον βρίσκεται όμως στη φαντασία. Στην πραγματικότητα ο ποιητής παραμένει ένας «διστακτικός ριζοσπάστης», ακόμα και όταν συναντά τους επαναστάτες Καρμπονάρους της Ιταλίας. Ο Μπάιρον δεν συμφωνεί με τις ριζοσπαστικές κοινωνικές μεταρρυθμίσεις που απαιτούν οι Καρμπονάροι με τον αγώνα τους για απελευθέρωση από τα δεσποτικά καθεστώτα της χώρας τους. Αν πολεμούσε μαζί τους θα ερχόταν σε ρήξη με την αριστοκρατία, την τάξη στην οποία ανήκει.

 

 

Επισκεπτόμενος την Ελλάδα για πρώτη φορά μεταξύ 1809 και 1811, κατά τη διάρκεια μιας μεγάλης περιοδείας στην ανατολική Μεσόγειο, ο Μπάιρον ακούει για τους επικηρυγμένους από τους Τούρκους Έλληνες κλέφτες και τις παράτολμες επιδρομές τους. Γοητεύεται από την έντονη θέλησή τους για ανεξαρτησία και τους ταυτίζει με τους ομηρικούς ήρωες που αποκτούν την υστεροφημία χάνοντας νέοι τη ζωή τους στη μάχη.

 

Έτσι γεννιέται και ο πιο σημαντικός χαρακτήρας που πλάθει ο Μπάιρον σε μετέπειτα ποιήματά του όπως τα «Γκιαούρ» και «Κουρσάρος»: η μορφή του ρομαντικού αμφισβητία και μοναχικού εξεγερμένου, ή αλλιώς του «βυρωνικού ήρωα» στα πρότυπα του Έλληνα κλέφτη. 

 

Η επαναστατική φλόγα του Μπάιρον βρίσκεται όμως στη φαντασία. Στην πραγματικότητα ο ποιητής παραμένει ένας «διστακτικός ριζοσπάστης», ακόμα και όταν συναντά τους επαναστάτες Καρμπονάρους της Ιταλίας. Ο Μπάιρον δεν συμφωνεί με τις ριζοσπαστικές κοινωνικές μεταρρυθμίσεις που απαιτούν οι Καρμπονάροι με τον αγώνα τους για απελευθέρωση από τα δεσποτικά καθεστώτα της χώρας τους.

 

Αν πολεμούσε μαζί τους θα ερχόταν σε ρήξη με την αριστοκρατία, την τάξη στην οποία ανήκει. Υπήρχε σκεπτικισμός και μια διαχωριστική γραμμή για το τι σήμαινε μέσα του η επανάσταση. Για παράδειγμα, ο Μπάιρον ήταν επικριτικός προς τη Γαλλική Επανάσταση καθώς πίστευε ότι οι Μιραμπό και Λαφαγιέτ ήταν «μετριοπαθείς μεταρρυθμιστές», ενώ αποκαλούσε τον Ροβεσπιέρο και Μαρά «καθάρματα» που δεν σέβονταν κανέναν νόμο.


Λίγο μετά την κατάρρευση του κινήματος των Καρμπονάρων στην Ιταλία, ξεσπά η Ελληνική Επανάσταση. Αν και οι κυβερνήσεις της Ευρώπης την καταδικάζουν, οι πρώτοι φιλελεύθεροι εθελοντές από κάθε γωνιά της ηπείρου κατεβαίνουν προς νότον, στο πλευρό των εξεγερμένων.

 

Εκείνον τον καιρό ο Μπάιρον συναντιέται με τον ρομαντικό, ριζοσπάστη ποιητή Σέλλεϋ στη Ραβέννα της Ιταλίας. Ο Βρετανός Σέλλεϋ, με τη φιλελληνική του ζέση καταφέρνει να ξεσηκώσει τον Μπάιρον που έχει ήδη γράψει ποίηση για την Ελλάδα, όπως το «Τσάιλντ Χάρολντ» και τον «Δον Ζουάν».

 

Στις σημειώσεις του «Τσάιλντ Χάρολντ» ο Μπάιρον δείχνει ότι είναι μάρτυρας μιας χώρας ερειπίων, με τις αρχαιότητες να υπενθυμίζουν ότι η Ελλάδα είναι μια χώρα νεκρή. Τι μπορεί να γίνει ώστε να αναβιώσει ο αρχαίος πολιτισμός στον σύγχρονο κόσμο;

 

Στο ποίημα «Δον Ζουάν» η δράση του Δον Ζουάν τοποθετείται στην Ελλάδα και όχι στη γενέτειρά του Ισπανία, έτσι ώστε το έπος αυτό να συνδέεται με την περιοχή όπου διαδραματίζεται η Οδύσσεια του Ομήρου. Οι περίφημοι δεκάξι στίχοι που αρχίζουν με τη φράση «Ω νησιά της Ελλάδας...» γίνονται πλέον το σημαντικότερο σημείο αναφοράς για τους ενθουσιώδεις και εμπνευσμένους Ευρωπαίους που σπεύδουν να ενωθούν με τους επαναστατημένους Έλληνες.


Στο κλίμα της επανάστασης ο Μπάιρον μπαίνει πλέον συνειδητά, αφού διαβάσει και την περίφημη «Εισαγωγή» του Σέλλεϋ στο ποίημα του «Ελλάς», όπου ο ποιητής δηλώνει: «Είμαστε όλοι Έλληνες». Όπως αναφέρει ο Μπήτον, ο πλατωνιστής Σέλλεϋ συλλαμβάνει εδώ την ιδέα του αιώνιου πνευματικού θριάμβου της Ελλάδας: «Η κοινή καταγωγή συγχωνεύει το έθνος των αρχαίων με τους σημερινούς απογόνους τους και δημιουργεί ένα χρέος που όλοι όσοι δεν είναι Έλληνες το οφείλουν στους σύγχρονους Έλληνες» (σελ.163).

 

Είναι ο Μπάιρον όμως έτοιμος να εμπλακεί πολιτικά σε έναν απελευθερωτικό αγώνα; Ο τραγικός και πρόωρος θάνατος του Σέλλεϋ στην Ιταλία τον Ιούλιο του 1822 από πνιγμό έξω από τα παράλια του Λιβόρνο, τον στερεί από ένα ελεύθερο, παθιασμένο και εμπνευσμένο πνεύμα, ταγμένο στην Ελληνική Επανάσταση. Έναν χρόνο μετά, τον Ιούλιο του 1823 και ως φόρο τιμής στον Σέλλεϋ, ο Μπάιρον αναχωρεί για την Ελλάδα αποφασισμένος να διοχετεύσει την ουσία του ρομαντισμού σε πολιτική πράξη.

 

Την 1η Μαρτίου 1823 συστήνεται η Ελληνική Επιτροπή του Λονδίνου με σκοπό να βοηθήσει έμπρακτα την Ελλάδα να απελευθερωθεί και να γίνει το πρώτο ανεξάρτητο έθνος-κράτος στην Ευρώπη. Επιπλέον η Ελληνική Επανάσταση επαναξιολογείται από τη βρετανική κυβέρνηση, της οποίας η παρέμβαση, υπό τον Υπουργό Εξωτερικών Τζορτζ Κάννινγκ, σηματοδοτεί την πρώτη ρωγμή των συμμαχικών δυνάμεων ενάντια στις εξεγέρσεις των λαών.

 

Ο Μπάιρον εκπροσωπώντας την Επιτροπή είναι έτοιμος να ενισχύσει οικονομικά με δικούς του πόρους τον Αγώνα, μέχρις ότου εγκριθεί βρετανικό δάνειο. Όμως κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Κεφαλλονιά αντιμετωπίζει τις εμφύλιες έριδες που μαίνονται στην ενδοχώρα. Η νηφάλια απόφαση του Μπάιρον να δώσει τα χρήματα σε μια κυβέρνηση με νομιμότητα και όχι σε «φατρίες» που τον θέλουν οπαδό, τον οδηγεί στο Μεσολόγγι όπου μαζί με τον φιλοβρετανό Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο προσπαθούν να αποφύγουν την έριδα που απειλεί σε εμφύλιο τις παρατάξεις των οπλαρχηγών, κυρίως μεταξύ Υδραίων και Κολοκοτρωναίων.

 

Joseph Denis Odevaere, O θάνατος του Βύρωνα (1826)
Joseph Denis Odevaere, O θάνατος του Βύρωνα (1826)

 

Στόχος του Μπάιρον και του Μαυροκορδάτου ήταν να επιλυθεί η εμφύλια σύγκρουση προς όφελος της κεντρικής εξουσίας. Η θέση του Μπάιρον στην πολιτική σκηνή της εξεγερμένης Ελλάδας, σε μια πολύ κρίσιμη στιγμή της ελληνικής ιστορίας, είναι ξεκάθαρη: η εικόνα του αντισυμβατικού «βυρωνικού ήρωα» που βιώνει ο ποιητής ιδιοσυγκρασιακά παύει να κυριαρχεί χωρίς να τον παρασύρει πλέον στις επιλογές του.

 

Ο Μπάιρον είχε σαφή εικόνα της «πολιτικής οικονομίας» που όφειλε να ακολουθήσει η Ελλάδα. Πρώτον, έπρεπε να υπάρξει μια ισχυρή εθνική κυβέρνηση με συγκεντρωτικές λειτουργίες και δεύτερον, μέσα από διπλωματικές σχέσεις, οι Μεγάλες Δυνάμεις να πείθονταν για τα γεωπολιτικά τους συμφέροντα που θα εξυπηρετούνταν καλύτερα αν στήριζαν το αναδυόμενο ελληνικό έθνος.


Αναμφίβολα «Ο πόλεμος του Μπάιρον» μπορεί να διαβαστεί και ως το πορτρέτο ενός βαθιά ευαισθητοποιημένου εκσυγχρονιστή-οραματιστή. Αντίθετα με πολλές βιογραφίες που περιγράφουν τον Μπάιρον ως θύμα ή έρμαιο των αντίξοων περιστάσεων που μετά βίας κατανοεί κατά τη διάρκεια της παραμονής του στο Μεσολόγγι, η εκδοχή του Μπήτον αντικειμενικά καταγράφει με λεπτομέρεια τη μορφοποίηση της ισχυρής πολιτικής συνείδησης του ποιητή. Εδώ φαίνεται να αιτιολογείται, κατά μία έννοια, το συμπέρασμα του Σέλλεϋ ότι «οι ποιητές είναι οι μη αναγνωρισμένοι νομοθέτες του κόσμου».

 

Σπουδές: Αγγλική Φιλολογία σε συνδυασμό με την Κλασική Φιλολογία (Αρχαία Ελληνικά και Λατινικά) στο Πανεπιστήμιο Rutgers του New Jersey. Μεταπτυχιακό στο τμήμα Κλασικών Σπουδών του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης (New College) και η διδακτορική διατριβή στην Αγγλική Λογοτεχνία-Πολιτισμό, Πανεπιστήμιο Αθηνών. Αρθρογραφώ για το βιβλίο, την τέχνη και τον πολιτισμό.
ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

5 βιβλία για τον Λόρδο Βύρωνα που πέθανε σαν σήμερα
Στις 19 Απριλίου 1824, πεθαίνει στο Μεσολόγγι ο Άγγλος ποιητής και μεγάλος φιλέλληνας Λόρδος Βύρων. Αυτά είναι πέντε ενδιαφέροντα βιβλία για τη ζωή και το έργο του, που καταπιάνονται με όλες τις πλευρές της πολυδιάστατης προσωπικότητάς του.
Μια ιστορία αίματος και τιμής στο Σούλι του 1800
Το Μαύρο Φυλαχτό του Βαγγέλη Μπέκα είναι ένα συναρπαστικό ιστορικό μυθιστόρημα με αστυνομικό σασπένς για την θολή εποχή πριν την Επανάσταση του 1821.

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

«Δεν μ' αρέσουν τα δόγματα, μ' αρέσουν οι σκέψεις»: 'Ένα απόγευμα στο σπίτι του Νάνου Βαλαωρίτη
Ένα 25λεπτο φιλμ – ντοκουμέντο που γύρισε στο σπίτι του μέγιστου εκλιπόντος πριν από τρία χρόνια ο Θοδωρής Σκριβάνος και προβάλλεται πρώτη φορά.
Αναγνώσεις: Ο Νάνος Βαλαωρίτης διαβάζει ποιήματα από την τελευταία του ποιητική συλλογή
Από τον Πάρι Ταβιτιάν και την Μερόπη Κοκκίνη
Στέφανος Ξενάκης: «Κάθε μέρα που δεν αγάπησες είναι μια μέρα που δεν έζησες»
Μία συζήτηση για τη σημασία της αυτοβελτίωσης, την απώλεια και τα social media με τον συγγραφέα του απόλυτου best seller στην Ελλάδα.
Διαβάζοντας σε τρένα, αεροπλάνα και σημεία αναμονής
Λέμε συχνά ότι τα βιβλία είναι φθηνά ταξίδια. Ανοίγεις μια σελίδα και ο κόσμος αλλάζει.
Αχμέτ Αλτάν: "Δεν θα ξαναδώ τον κόσμο"
Το "βιβλίο της φυλακής" ενός μεγάλου τούρκου συγγραφέα.
«Οι νεκροί μας συναντούν στα όνειρα»: Το πένθος δεν ταιριάζει στην Πάτι Σμιθ
Μετά τον Ρόμπερτ Μάπλθορπ και τον σύζυγό της, η Πάτι Σμιθ διατηρεί τους ελεγειακούς τόνους και στο τρίτο βιβλίο με τα απομνημονεύματά της όπου δεσπόζει η μορφή του Σαμ Σέπαρντ
Η Αλκυόνη Παπαδάκη, δημοφιλέστατη λογοτέχνης, αφηγείται τη μυθιστορηματική της ζωή
Η συγγραφέας που γεννήθηκε στο Νιοχωριό Χανίων και ζει στο Μαρούσι δεν έζησε ούτε απλά ούτε εύκολα...
Εντουάρ Λουί: Ο νεαρός συγγραφέας που έγινε η πιο μαχητική φωνή υπέρ της εργατικής τάξης στη Γαλλία
Ένας από τους πιο σημαντικούς συγγραφείς της νέας γενιάς, ο 26χρονος Εντουάρ Λουί, σε μία συνέντευξη για τη σημασία του να είσαι διαφορετικός και να μεγαλώνεις σε ένα περιβάλλον απόλυτης φτώχειας και απομόνωσης
4 βιβλία που μόλις κυκλοφόρησαν
Επιλογές από τη νέα εκδοτική κίνηση
Γιατί η «Σεροτονίνη» του Μισέλ Ουελμπέκ ήταν ένα από τα πιο διαβασμένα βιβλία του φετινού καλοκαιριού
Ο κυνικός και δαιμόνιος Γάλλος συγγραφέας επιστρέφει με το πιο υπαρξιακό βιβλίο του –έναν κρυφό ύμνο στον ρομαντισμό–, καταγγέλλοντας τον σύγχρονο πολιτισμό και τα αδιέξοδά του.
Οι μεταφράσεις του Ζήσιμου Λορεντζάτου
Και μια μικρή συνομιλία με την κόρη του Πιερέττα
Η ζωή μιμείται την τέχνη του Στίβεν Κινγκ κι αυτό τον τρομάζει
Ο διάσημος συγγραφέας μιλάει στους New York Times για την 61η (!) νουβέλα του που μόλις κυκλοφόρησε με θέμα παιδιά με υπερφυσικές δυνάμεις που αποχωρίζονται διά της βίας τους δικούς τους, όπως συνέβη και με τους πρόσφυγες στα σύνορα των ΗΠΑ
Ο Ζορζ Σιμενόν δεν είχε καμία σχέση με τον επιθεωρητή Μαιγκρέ
30 χρόνια συμπληρώνονται από τον θάνατο του συγγραφέα, που αντίθετα από τον εγκρατή ήρωά του υπήρξε αλκοολικός, ερωτομανής και πέθανε πάμπλουτος και μόνος σε ένα κάστρο στην Ελβετία
Η Σοφία Φιλιππίδου διαβάζει την «Εποχή Αντιπάθειας» της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ για το LiFO.gr
Επιμ.: Χρήστος Παρίδης
Η μεγάλη Ελληνίδα ποιήτρια Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ μιλά στη LIFO
«Η ανημποριά με γεμίζει ελπίδα...»

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

Συνεχίζοντας την περιήγηση στο lifo.gr, αποδέχεστε τη χρήση cookies.     Μάθετε περισσότερα.     Αποδοχή