ΑΝ ΨΑΧΝΕΤΕ ΓΙΑ μια εικόνα που να αναδεικνύει ιδανικά τη σύγχυση και το χάος μιας σύγχρονης δυστοπίας της πληροφορίας όπου ο καθένας επιλέγει την δική του πραγματικότητα, δεν θα μπορούσατε να βρείτε κάτι καλύτερο από την προχθεσινή, διαβόητη ήδη, «πειραγμένη» οικογενειακή φωτογραφία της Κέιτ Μίντλετον για τη Γιορτή της Μητέρας.
Μέσα σε μία μόλις ημέρα, η εικόνα μετατράπηκε από ένα πρόχειρα φτιαγμένο προϊόν δημοσίων σχέσεων που στόχο είχε να περιορίσει τις φήμες και τις εικασίες για την υγεία της Πριγκίπισσας της Ουαλίας, σε ένα είδος ψυχολογικού τεστ Rorschach – μια σύγκρουση μεταξύ αληθοφάνειας και συνωμοσίας.
Εδώ και χρόνια, ερευνητές και δημοσιογράφοι έχουν προειδοποιήσει ότι τα εργαλεία deepfake και generative-AI μπορούν να καταστρέψουν οτιδήποτε έχει απομείνει από αυτό που αντιλαμβανόμαστε ως κοινή πραγματικότητα. Η εξέλιξη των λεγόμενων συνθετικών μέσων καθιστούν εξαιρετικά δύσκολο για οποιονδήποτε να πιστέψει κάτι που δεν είδε «ζωντανά» με τα ίδια του τα μάτια. Το φιάσκο με το βασιλικό πορτρέτο δείχνει ότι αυτή η εποχή δεν πλησιάζει. Ζούμε ήδη σ’ αυτήν.
Όπως δείχνει το φιάσκο της βασιλικής φωτογραφίας, η εποχή των deepfake δεν χρειάζεται να τροφοδοτείται από την τεχνητή νοημοσύνη – ένα βιαστικό Photoshop αρκεί.
Αυτό το σύμπαν της μετα -αλήθειας δεν μοιάζει με χαοτική επιστημονική φαντασία. Αντίθετα, έχει την υφή του καθημερινού, του τετριμμένου: οι άνθρωποι βιώνουν πλέον μια διάχυτη αίσθηση αποπροσανατολισμού, καχυποψίας και δυσπιστίας. Και όπως δείχνει το φιάσκο της βασιλικής φωτογραφίας, η εποχή των deepfake δεν χρειάζεται να τροφοδοτείται από την τεχνητή νοημοσύνη – ένα βιαστικό Photoshop αρκεί.
«Δεν χρειάζεται καν να δημιουργήσετε ένα ψεύτικο βίντεο για να έχει η τεχνολογία της τεχνητής νοημοσύνης σοβαρό αντίκτυπο», σημείωνε από το 2018 ήδη η Renee DiResta, ερευνήτρια στο Παρατηρητήριο Διαδικτύου του Πανεπιστημίου του Στάνφορντ. «Απλώς επισημαίνετε το γεγονός ότι η τεχνολογία υπάρχει και αυτό και μόνο αρκεί για να αμφισβητηθεί η ακεραιότητα των πραγμάτων που είναι αληθινά».
Αυτή η δυναμική λειτουργεί και προς την αντίθετη κατεύθυνση, όπως αποδεικνύεται από το βασιλικό πορτραίτο που κυκλοφόρησε προχθές. Η ραγδαία εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης έχει βαθύνει την αβεβαιότητα σε ένα περιβάλλον όπου ήδη επικρατεί ο σκεπτικισμός, οδηγώντας τους ανθρώπους να υποπτεύονται πως οτιδήποτε μπορεί να είναι προϊόν συνθετικών μέσων.
Το κοινό έχει χάσει μεγάλο μέρος της εμπιστοσύνης που είχε τόσο στη βασιλική οικογένεια ως θεσμό όσο και στους μιντιακούς οργανισμούς που καλύπτουν τη μοναρχία. Αυτό το κενό εμπιστοσύνης, όταν συγκρούεται με μια ακόμη νέα τεχνολογία όπως η «γενεσιουργός» τεχνητή νοημοσύνη, δημιουργεί τις ιδανικές συνθήκες για την ανάπτυξη θεωριών συνωμοσίας. Και είναι σαφές, τουλάχιστον στην περίπτωση της βασιλικής οικογένειας, ότι οι θεσμοί δεν είναι σίγουροι για το πώς να το χειριστούν όλο αυτό.
Καμία από αυτές τις δυναμικές δεν αποτελεί κάτι το πραγματικά καινούριο – το Adobe Photoshop, ο πιθανός ένοχος για την υποτιθέμενη «χειραγώγηση» που υπέστη το βασιλικό πορτραίτο, υπάρχει εδώ και περισσότερες από τρεις δεκαετίες. Και παρόλο που τα εργαλεία εξελίσσονται διαρκώς, η μεγαλύτερη αλλαγή είναι πολιτισμική.
Ο χαμός που έγινε με τη βασιλική φωτογραφία αποτελεί απλώς ένα δείγμα της σημερινής μας κατάστασης, όπου η εμπιστοσύνη τόσο στους κυβερνητικούς θεσμούς όσο και στους οργανισμούς «φύλαξης των πυλών» όπως ο mainstream Τύπος, είναι εξαιρετικά χαμηλή. Και τα συνθετικά μέσα λειτουργούν ως εργαλείο ενίσχυσης των αμφιβολιών και των προκαταλήψεων.
Ποτέ δεν ήταν πιο εύκολο να συλλέξει κανείς στοιχεία που υποστηρίζουν μια συγκεκριμένη κοσμοθεωρία και να δημιουργήσει έναν επινοημένο κόσμο γνωστικών προκαταλήψεων για οποιοδήποτε θέμα. Σ’ ένα τέτοιο περιβάλλον, αυτά τα νέα τεχνολογικά εργαλεία γίνονται κάτι περισσότερο από παραμορφωτικοί φακοί της πραγματικότητας: είναι πράκτορες του χάους, είτε χρησιμοποιούνται είτε όχι.
Κοιτάζοντας την οικογενειακή φωτογραφία της Κέιτ Μίντλετον σε συνδυασμό με τον καταιγισμό αναρτήσεων, memes και περίπλοκων θεωριών σχετικά με το ποια στοιχεία της εικόνας είναι πραγματικά και ποια όχι, έρχεται στο μυαλό ο τίτλος ενός βιβλίου του δημοσιογράφου Peter Pomerantsev: «Τίποτα δεν είναι αληθινό και όλα είναι πιθανά».
Το βιβλίο αναφέρεται στη μετασοβιετική Ρωσία, όπου η δυσπιστία, η διαφθορά και η προπαγάνδα δημιούργησαν μια σουρεαλιστική και τοξική πολιτική κουλτούρα, ο τίτλος του όμως θα μπορούσε κάλλιστα να περιγράφει όχι μόνο τα γεγονότα των τελευταίων δύο ημερών, αλλά και όσων θα συμβούν στο άμεσο μέλλον.
Με στοιχεία από The Atlantic
