— Ποια είναι η αξιολόγησή σας για τις δημόσιες προειδοποιήσεις Ευρωπαίων υπουργών Άμυνας και Εξωτερικών –μεταξύ αυτών και της Γερμανίας– ότι η Ευρώπη πρέπει να προετοιμάζεται για το ενδεχόμενο μιας μελλοντικής στρατιωτικής σύγκρουσης; Πρόκειται για ρεαλιστική εκτίμηση ή για πολιτική πίεση;
Και τα δύο. Δεν χωρεί καμία αμφιβολία ότι ο πρόεδρος Πούτιν διακαώς επιθυμεί να αναβιώσει τη Σοβιετική Ένωση ή την τσαρική Ρωσία, τον παραδοσιακό ζωτικό χώρο της Ρωσίας. Εκμεταλλεύεται προς τούτο μια ασταθή και ευμετάβλητη αμερικανική πολιτική (για να το πω όσο πιο διπλωματικά μπορώ) και την αδυναμία της Ευρωπαϊκής Ένωσης να σταθεί ρεαλιστικά ως εναλλακτικός πόλος άμυνας – προσθέτει κανείς και τη δυσχερή θέση του προέδρου Ζελένσκι στην εσωτερική πολιτική σκηνή της Ουκρανίας λόγω του σκανδάλου διαφθοράς, συν τη φυσική κόπωση ενός λαού που πολεμά τέσσερα χρόνια τώρα, και το σκηνικό ολοκληρώνεται. Ναι, υπάρχει πια μια διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στις ευρωπαϊκές χώρες και τη Ρωσία, που ξεπερνά τη διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση – και όποιος κάνει ότι δεν το βλέπει, απλώς εθελοτυφλεί.
Οι συμβάσεις περιορισμού των πυρηνικών όπλων παραμερίζονται, ο πρόεδρος Τραμπ ανακοινώνει την επανεκκίνηση πυρηνικών δοκιμών, το πεδίο θυμίζει επικίνδυνα τις αρχές της δεκαετίας του 1960, μια εποχή που νομίζαμε ότι είχαμε αφήσει πίσω μας οριστικά.
— Με βάση το διεθνές δίκαιο και τις σημερινές γεωπολιτικές ισορροπίες, θεωρείτε ότι η Ευρώπη κινδυνεύει άμεσα από μια ευρύτερη σύρραξη με τη Ρωσία ή ο κίνδυνος παραμένει κυρίως υβριδικός; Ήδη πολλοί αξιωματούχοι αναφέρονται σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο.
Ελπίζουμε όλες και όλοι να μείνει υβριδικός, αλλά εδώ χρειαζόμαστε κρυστάλλινη σφαίρα. Η Ρωσία έχει σημαντικές απώλειες στην Ουκρανία, περίπου πέντε φορές περισσότερες από αυτές των Ουκρανών. Ακόμη και με την παραδοσιακή τους αδιαφορία για τη ζωή των στρατιωτών τους, κάπου θα υπάρχει ένα όριο. Και δεν πρέπει βεβαίως να ξεχνάμε ότι η Ρωσία είναι πυρηνική δύναμη και έχει ευθέως προειδοποιήσει για πιθανή χρήση και τέτοιων όπλων. Οι συμβάσεις περιορισμού των πυρηνικών όπλων παραμερίζονται, ο πρόεδρος Τραμπ ανακοινώνει την επανεκκίνηση πυρηνικών δοκιμών, το πεδίο θυμίζει επικίνδυνα τις αρχές της δεκαετίας του 1960, μια εποχή που νομίζαμε ότι είχαμε αφήσει πίσω μας οριστικά.
— Πώς επηρεάζει η αυξανόμενη χρήση drones από τη Ρωσία την ασφάλεια των ευρωπαϊκών κρατών και το υφιστάμενο πλαίσιο διεθνούς δικαίου;
Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι η χρήση drones επηρεάζει κατά τρόπο άμεσο και εμφατικό την ασφάλεια των ευρωπαϊκών κρατών. Το δίκαιο του πολέμου, που πλέον αποκαλούσαμε διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο, στηρίζεται στη βασική διάκριση ανάμεσα σε πολεμικούς στόχους και αστικά αγαθά – οι πρώτοι είναι αντικείμενο των εχθροπραξιών, τα δεύτερα μένουν εκτός του πεδίου της μάχης. Η χρήση drones εναντίον στόχων που αποτελούν κρίσιμες υποδομές, πχ. λιμάνια, αεροδρόμια και σιδηροδρομικές γραμμές, αλλά και εμπορικά κέντρα ή απλές κατοικίες, είναι προφανές ότι αγνοεί παντελώς τη θεμελιώδη αυτή διάκριση. Αλλάζει αυτή η πρακτική το υφιστάμενο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου; Για μένα, σαφώς όχι: απλώς το παραβιάζει. Και όπως συμβαίνει πάντοτε στο διεθνές δίκαιο, η τιμωρία μπορεί να καθυστερεί αλλά ακολουθεί με τον ένα ή τον άλλο τρόπο το έγκλημα.
— Σε ποιες νομικές «γκρίζες ζώνες» κινούνται οι υβριδικές επιθέσεις, όπως κυβερνοεπιθέσεις και μη επανδρωμένα συστήματα, και πόσο επαρκές είναι το διεθνές δίκαιο για να τις αντιμετωπίσει;
Είναι πολύς καιρός τώρα που το διεθνές δίκαιο ασχολείται με τις νέες μορφές πολέμου εξ αποστάσεως, τις κυβερνοεπιθέσεις, τα μη επανδρωμένα συστήματα όπλων και οχημάτων στην ξηρά, τη θάλασσα και τον αέρα. Οι κανόνες ήδη διαμορφώνονται και, απλοποιώντας δραματικά, συμπυκνώνονται στη βασική αρχή ότι στο τέλος υπάρχει πάντοτε ένας άνθρωπος, ο προγραμματιστής, ο χειριστής, ο έχων το γενικό πρόσταγμα, ο οποίος φέρει την τελική ευθύνη. Από εκεί και πέρα, κανόνες που είχαν δημιουργηθεί για τις παραδοσιακές μορφές πολέμου, τη φυσική αυτοπρόσωπη παραβίαση των συνόρων, προφανώς χρειάζονται προσαρμογές για να λειτουργήσουν αποτελεσματικά σε συνθήκες συνεχών οχλήσεων χαμηλότερου επιπέδου από την κλασική επίθεση, που όμως σωρευτικά καταλήγουν σε μια πραγματική κατάσταση πολέμου.
— Ποια είναι, κατά τη γνώμη σας, τα πιο κρίσιμα σημεία των συζητήσεων στη Γενεύη σχετικά με την «επόμενη μέρα» της Ουκρανίας και πώς αυτά μπορεί να επηρεάσουν το ευρωπαϊκό σύστημα ασφάλειας;
Νομίζω ότι σχεδόν όλα τα σημεία της αρχικά προτεινόμενης συμφωνίας επηρεάζουν καταλυτικά το ευρωπαϊκό σύστημα ασφάλειας – και αυτό δικαιολογεί και την ενασχόληση των Ευρωπαίων με το θέμα.
— Αν οι συνομιλίες στη Γενεύη οδηγήσουν σε κάποιο πλαίσιο συμφωνίας, πιστεύετε ότι η Ρωσία θα δεσμευτεί ουσιαστικά ή υπάρχει κίνδυνος να δούμε μια «παγωμένη» σύγκρουση που θα συνεχίζει να απειλεί την ευρωπαϊκή σταθερότητα;
Δεν έχω πεισθεί ακόμη ότι οι συνομιλίες αυτές έχουν σοβαρές πιθανότητες επιτυχίας. Η συνέχεια των γεγονότων δεν συνάδει προς τούτο: Είχαμε όλες και όλοι πιστέψει ότι έπειτα από μια περίοδο κατ’ ευφημισμό αστάθειας, η αμερικανική πολιτική έναντι της Ρωσίας είχε πλέον σοβαρευτεί. Την περασμένη εβδομάδα επρόκειτο να τεθούν σε ισχύ οι κυρώσεις που είχε προαναγγείλει ο πρόεδρος Τραμπ κατά των ρωσικών εταιρειών ενέργειας, κυρώσεις που πραγματικά θα είχαν επίπτωση στη ρωσική οικονομία και θα περιόριζαν ουσιαστικά τη δυνατότητα κινήσεων για τον πρόεδρο Πούτιν. Δυο ημέρες πριν «διαρρέει» το σχέδιο των 28 σημείων σε κακομεταφρασμένα αγγλικά και οι Αμερικανοί αξιωματούχοι αποδύονται σε μια προσπάθεια να πείσουν ότι το σχέδιο είναι δικό τους και είναι σοβαρό. Με δεδομένη τη μείζονα έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ των πλευρών, κανείς δεν πίστευε ότι το σχέδιο αυτό θα μπορούσε να περπατήσει. Από την άλλη, επειδή ακριβώς κανείς δεν μπορεί να στηριχθεί στα λεγόμενα του προέδρου Τραμπ, ούτε οι Ουκρανοί ούτε οι Ευρωπαίοι ήταν διατεθειμένοι να αφήσουν αυτό το επικίνδυνο έγγραφο να πλανάται μη αποδομημένο στα τραπέζια συνεδριάσεων. Στη σημερινή του μορφή, η πιθανότητα να γίνει αποδεκτό από τη ρωσική πλευρά είναι μηδαμινή – άλλωστε η Μόσχα δεν διαπραγματεύεται σοβαρά, απλώς θέλει να κερδίσει χρόνο για να ανασυνταχθεί και να επανέλθει δριμύτερη. Η καλύτερη λύση τούτη την ώρα θα ήταν μια παγωμένη διένεξη πάνω στη γραμμή του μετώπου που θα επιτρέπει στους Ουκρανούς να κρατήσουν την ελπίδα, στους Ρώσους να περάσουν τον χειμώνα, στους Ευρωπαίους να κερδίσουν λίγο χρόνο ακόμη για να βάλουν την κοινή τους άμυνα στα σκαριά και στον πρόεδρο Τραμπ για να λέει ότι έφερε την ειρήνη σε άλλη μια (την ένατη;) σύρραξη. Win win μου ακούγεται…
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LIFO.
