Η εκλογική μας δημοκρατία και οι εχθροί της

Η εκλογική μας δημοκρατία και οι εχθροί της Facebook Twitter
Στην πολιτική επιστήμη, η λεγόμενη εκλογική ή ανταγωνιστική δημοκρατία, με αιχμή την ελεύθερη αναμέτρηση μεταξύ αντίπαλων πολιτικών δυνάμεων, δεν συνιστά το μοναδικό μοντέλο δημοκρατίας. Εικονογράφηση: bianka/ LIFO
0


ΕΛΑΧΙΣΤΕΣ ΜΕΡΕΣ ΠΡΙΝ
από την Κυριακή των εκλογών δεν σκοπεύω να ανοίξω εδώ θεωρητική συζήτηση για τα μοντέλα ή τις μορφές δημοκρατίας. Διαπιστώνω απλώς ότι όσες ιδέες περί δημοκρατίας και αν έχουν προταθεί από τους θεωρητικούς, όσες εκδοχές και αν εμφανίζονται στο χαρτί, κανένας πλέον δεν απορρίπτει την εκλογική ή ανταγωνιστική δημοκρατία, δηλαδή αυτό που έχουμε και στη χώρα μας και που τώρα κορυφώνεται (και πιθανότατα θα το έχουμε ξανά και στις αρχές Ιουλίου). Στην πολιτική επιστήμη, η λεγόμενη εκλογική ή ανταγωνιστική δημοκρατία, με αιχμή την ελεύθερη αναμέτρηση μεταξύ αντίπαλων πολιτικών δυνάμεων, δεν συνιστά το μοναδικό μοντέλο δημοκρατίας.

Διάφορες άλλες ονομασίες και εναλλακτικές περιγραφές έχουν προσελκύσει την προσοχή των θεωρητικών εδώ και πολλές δεκαετίες: η συμμετοχική δημοκρατία, η διαβουλευτική, η αγωνιστική δημοκρατία. Πριν από είκοσι χρόνια, πάνω στο κύμα της εμπιστοσύνης στην παγκοσμιοποίηση, είχαν βγει άπειρα κείμενα για τη δημοκρατία έξω και πέρα από τα εθνικά κράτη για μια δημοκρατία κοσμοπολίτικη ή και παγκόσμια. Καθένα απ’ αυτά τα συστήματα αγκαλιάζει θερμά μια διάσταση που λέμε ότι υπολειτουργεί ή δεν εκφράζεται στο συμβατικό μας μοντέλο: την ενεργητική λαϊκή συμμετοχή, την προσεκτική διαβούλευση των πολιτών πριν από τη λήψη των σημαντικών πολιτικών αποφάσεων και πάει λέγοντας.

Οι επιμελώς σκηνοθετημένες «ανθρώπινες στιγμές» των πολιτικών, η προσπάθειά τους να εμφανιστούν πιο ποπ και λιγότερο θεσμικοί, μοιάζει περισσότερο με κίνηση απελπισίας παρά με συνειδητή επιλογή επικοινωνίας με τους νέους.

Υποθέτουμε όμως (και σε αυτό ελάχιστοι διαφωνούν) ότι ο εκλογικός ανταγωνισμός ανάμεσα στα κόμματα για την εξουσία είναι η βάση από όπου ξεκινάμε να μιλάμε για τα υπόλοιπα. Ότι είναι ο σκελετός πάνω στον οποίο χτίζονται και άλλες προτάσεις, αλλά χωρίς αυτόν δεν φανταζόμαστε πώς επιβιώνει η δημοκρατία. Υπάρχουν προφανώς χώροι που αμφισβητούν τη σημασία των αστικών εκλογών: η κλασική, αναρχική, αντιεκλογική άποψη ή η ανάλυση κομμάτων (στη μαχητική άκρα αριστερά) που πιστεύουν ότι σε μια άλλη μορφή κοινωνίας «δεν θα χρειάζονται» τέτοιες διαδικασίες. Στην πράξη όμως και μέσα στην εμπειρία η δημοκρατία των ανταγωνιστικών κομματικών επιλογών δεν έχει σοβαρούς αντιπάλους.

Έχει όμως έναν σημαντικό αντίπαλο: τον εαυτό της. Και γι’ αυτό ακριβώς θέλω να μιλήσω εδώ, μια ανάσα πριν από τις κάλπες. Η δημοκρατία του εκλογικού ανταγωνισμού διαβρώνεται από τον κούφιο και ανερμάτιστο πολιτικό λόγο. Υπονομεύεται από το σημαντικό ύψος προσωπικού πλούτου που πρέπει να έχει κάποιος ή κάποια για να κατέβει, όπως λέγεται κομψά, «με αξιώσεις στη μάχη». Καταντάει μια δημοκρατία στενόμυαλη και μίζερη από την απροθυμία των κομμάτων να συνομιλήσουν μεταξύ τους ή να ανταγωνιστούν με γόνιμο τρόπο.

Και τώρα, το γεγονός ότι οι πολιτικοί αρχηγοί σπεύδουν να μπουν στο τριπ του ΤikTok ή σε βιντεάκια με κρύα αστεία δεν δείχνει φυσικά κάποιον εκδημοκρατισμό της πολιτικής. Οι επιμελώς σκηνοθετημένες «ανθρώπινες στιγμές» των πολιτικών, η προσπάθειά τους να εμφανιστούν πιο ποπ και λιγότερο θεσμικοί, μοιάζει περισσότερο με κίνηση απελπισίας παρά με συνειδητή επιλογή επικοινωνίας με τους νέους.

Η δημοκρατία απειλείται έτσι από αυξημένες δόσεις γελοιότητας ή ασημαντότητας. Σε κάποιες χώρες υποφέρει από την ατονία ή το ισχνό ενδιαφέρον που προκαλούν οι διαμάχες των κομμάτων. Σε άλλες κοινωνίες την υποσκάπτει ο αποχαλινωμένος φανατισμός ή πολώσεις που δεν αντιστοιχούν στην αλήθεια των κοινωνικών και ιδεολογικών αντιθέσεων αλλά συντηρούν την εχθρότητα μέσα στο κοινωνικό σώμα.

Η εκλογική δημοκρατία στην Ελλάδα του ’23 μοιάζει να έχει δανειστεί κλίμα και από τις δυο περιπτώσεις: από τη μια βλέπεις πάντα θερμές κομματικές ταυτίσεις και παραταξιακές αγριοφωνάρες και από την άλλη αισθανόμαστε πως ένα πολύ μεγάλο μέρος της κοινωνίας δεν πήρε καν είδηση τη «σοβαρότητα της μάχης». Λίγες χιλιάδες στελέχη, ακόλουθοι, υποψήφιοι και φίλοι προσπάθησαν να κερδίσουν την προσοχή και την ίδια ώρα η σφαίρα της καθημερινής ζωής παρέμεινε απαθής.

Μια παλιά ανάλυση της εκλογικής δημοκρατίας έλεγε πως είναι ευεργετική μια ορισμένη απάθεια των μαζών. Κάποιοι παρατηρητές των πολιτικών πραγμάτων ισχυρίζονταν ότι για να έχουμε πολιτική σταθερότητα πρέπει να αποδεχτούμε την ύπαρξη των αμέτοχων και αδιάφορων πολιτών. Για να κυβερνηθεί απρόσκοπτα ένας τόπος πρέπει ικανό μέρος της κοινωνίας να μην έχει πολιτικά πάθη και να ασχολείται με άλλες υποθέσεις. Αυτή φυσικά η εκδοχή –που την είχαν μελετήσει στην αμερικανική πολιτική επιστήμη στη μακρινή δεκαετία του ’50– δύσκολα κρύβει την υποτίμηση και την περιφρόνηση για τους απλούς ανθρώπους. Όπως ο λαϊκισμός συχνά αποθεώνει την αιώνια πολιτική σοφία του λαού, έτσι και αυτός ο ελιτίστικος αντιλαϊκισμός βάζει πάνω από όλες τις αξίες τη σταθερότητα και την τεχνοκρατία.

Όπως και να έχει πάντως, η συμβατική μας εκλογική δημοκρατία φανερώνει τα προβλήματα και τα κενά της. Μοιάζει να μην μπορεί να συγκινήσει περισσότερους, να εμπνεύσει και να κινητοποιήσει τους νεότερους. Κινδυνεύει έτσι να πάθει αυτό που συνέβη με την αγορά των εφημερίδων στο περίπτερο: να γίνει μια ιστορία «μεγάλων ανθρώπων» ή κάποιων λίγων, νεότερων, με φιλοδοξίες και από οικογένειες πολιτικοποιημένων γονιών.

Όποια και αν είναι τα αποτελέσματα αυτής της εκλογικής μάχης, οι εσωτερικές αδράνειες και τα οικεία δεινά του μοντέλου πρέπει να συζητηθούν και κυρίως να καταπολεμηθούν με σύστημα. Ποια είναι τα δεινά; Αυτοί και αυτές που μπορούν να κάνουν καμπάνιες πρέπει να έχουν πολύ χρήμα, οι δικτυώσεις με συμφέροντα συνεχίζουν να δηλητηριάζουν την αντιπροσώπευση, ενώ τα προγράμματα αποτελούν συχνά πρόσχημα για παράθεση ευχών και όχι κάτι σοβαρό. Όλα αυτά μαζί με την ινσταγκραμική πόζα μπορούν και αφαιρούν ουσία από τη δημοκρατία.

Φυσικά και δεν είναι νεκρή (όπως λένε με ευκολία κάποιοι) η αντιπροσωπευτική δημοκρατία ούτε επιτρέπεται να μιλάει κανείς για το «πανηγυράκι των εκλογών» με ύφος απαξίωσης και αφόρητη ηθική έπαρση. Είναι όμως αδιάψευστα τα συμπτώματα της δημοκρατικής κόπωσης και το πολιτικό σύστημα χρειάζεται επανεκκίνηση. Άλλωστε από το 2020 βαδίζουμε διεθνώς σε έναν νέο ιστορικο-πολιτικό κύκλο που θέλει περισσότερη πολιτική και λιγότερη επικοινωνία. Όποιοι καταφέρουν να ενσαρκώσουν ένα καλύτερο παράδειγμα πολιτικής θα προφυλάξουν τη δημοκρατία από τον ιό της ασημαντότητας και του κυνισμού που μόνο τους αντιδημοκράτες ευνοεί.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.

Το νέο τεύχος της LiFO δωρεάν στην πόρτα σας με ένα κλικ.

Οπτική Γωνία
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Γιώργος Σιάκας: «Οι έρευνες κοινής γνώμης είναι μια φωτογραφία του χθες και μάλιστα κουνημένη»

Οπτική Γωνία / Τελικά, πόσο αξιόπιστες είναι οι δημοσκοπήσεις;

Ποιο είναι το επιστημονικό υπόβαθρο των δημοσκοπήσεων; Χρησιμοποιούνται για να επηρεάσουν την κοινή γνώμη; Το καταφέρνουν; Ο Γιώργος Σιάκας, επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, μας απαντά.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΛΑΜΠΡΑΚΗΣ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

ΕΣΥ: η μεγάλη παραίτηση και η υποστελέχωση

Φάκελος Υγεία / ΕΣΥ: Η μεγάλη παραίτηση

Υποστελεχωμένα νοσοκομεία, εξοντωτικές συνθήκες, γιατροί σε ρόλο καμικάζι και νέοι χωρίς ειδικότητα που αναγκάζονται να αναλάβουν ευθύνες που δεν τους αναλογούν. Αυτή είναι η τωρινή εικόνα του Εθνικού Συστήματος Υγείας.
ΝΤΙΝΑ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ
Τα γεγονότα της 22 Ιουλίου 2011 στη Νορβηγία

Σαν Σήμερα / 22 Ιουλίου 2011: Η πιο σοκαριστική μέρα για τη νορβηγική κοινωνία

Ο ακροδεξιός εξτρεμιστής και τρομοκράτης Άντερς Μπέρινγκ Μπρέιβικ, που σκότωσε 77 ανθρώπους και τραυμάτισε άλλους 150, είχε ενεργήσει μόνος του, έχοντας προετοιμάσει μεθοδικά την επίθεση μέσα σε μερικούς μήνες.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Η Ολυμπιάδα του Παρισιού θα είναι εξόχως πολιτική κι αυτό είναι καλό

Αθλητισμός / Η Ολυμπιάδα του Παρισιού θα είναι εξόχως πολιτική κι αυτό είναι καλό

Οι Παλαιστίνιοι και οι Ουκρανοί, ειδικότερα, θα θελήσουν να υπενθυμίσουν στους θεατές τους πολέμους και τις σφαγές που συνεχίζονται με σφοδρότητα, ασχέτως αν πολλοί από αυτούς τους θεατές μπορεί να έχουν αρχίσει ήδη να τους «βαριούνται» ως επικαιρότητα.
LIFO NEWSROOM
Ο πρωθυπουργός προσπαθεί να καθησυχάσει τους δυσαρεστημένους

Οπτική Γωνία / Ο πρωθυπουργός προσπαθεί να καθησυχάσει τους δυσαρεστημένους

Παρέμβαση για να προλάβει τη δυσαρέσκεια από την αύξηση των τιμών του ρεύματος, να αλλάξει την ατζέντα και να καθησυχάσει τους δυσαρεστημένους έκανε εχθές μέσω της συνέντευξής του στον ΣΚΑΪ ο πρωθυπουργός.
ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΙΟΥΤΗ
Παύλος Γερουλάνος: «Στο ΠΑΣΟΚ έχουμε ό,τι χρειαζόμαστε»

Συνέντευξη / Παύλος Γερουλάνος: «Στο ΠΑΣΟΚ έχουμε ό,τι χρειαζόμαστε»

«Προσωπικό, ιδέες, όραμα: Το ΠΑΣΟΚ έχει σήμερα ό,τι χρειάζεται για να αντιπροσωπεύει τις ανάγκες της ελληνικής κοινωνίας», σύμφωνα με τον υποψήφιο για την προεδρία του, Παύλο Γερουλάνο, αλλά «πρέπει να διορθώσει τα λάθη του», όπως εξηγεί σε μια εφ' όλης της ύλης συνέντευξη στη LiFO.
ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΙΟΥΤΗ
Οι γονείς δεν ασχολούνται πια με το αν θα παντρευτούν τα παιδιά τους στις ΗΠΑ, σύμφωνα με νέα έρευνα

Οπτική Γωνία / Οι γονείς δεν ασχολούνται πια με το αν θα παντρευτούν τα παιδιά τους, σύμφωνα με νέα αμερικανική έρευνα

Οι γονείς αναγνωρίζουν πλέον ότι τα ενήλικα παιδιά τους δεν είναι υποχρεωμένα να κάνουν οικογένεια και ότι, ούτως ή άλλως, δεν τους πέφτει και πολύς λόγος στο θέμα.
THE LIFO TEAM