«Κάθε κοινωνία δημιουργεί τον δικό της κόσμο, δημιουργώντας παράλληλα τις δικές της ιδιαίτερες σημασίες που έχουν να κάνουν με τις παραστάσεις γύρω μας, με το τι είναι καλό να γίνει ή τι όχι, δηλαδή με τον σκοπό και με τα συναισθήματα. Μια κοινωνία μπορεί να φαντάζεται τον εαυτό της ως περιούσιο λαό, ως Έλληνες σε αντίθεση με τους Βαρβάρους ή ως τους υπηκόους του Βασιλιά της Αγγλίας».
— Κορνήλιος Καστοριάδης*
ΟΤΑΝ ΤΑ ΕΓΡΑΦΕ ΑΥΤΑ, σε μια εποχή όχι ιδιαίτερα μακρινή από τη δική μας, αναφερόταν σε ένα μοντέλο κοινωνίας κυρίαρχο από τότε, του οποίου τη συνέχεια και ίσως την κατάληξή του βιώνουμε στις ημέρες μας. Με δυο λόγια, αυτό που συνέβαινε τότε ο ίδιος ο Καστοριάδης το συνόψισε με τον πιο εύγλωττο τρόπο: «Δεν κερδίζεις γιατί αξίζεις, παρά αξίζεις επειδή κερδίζεις». Αυτό το αξιακό σύστημα με το οποίο πορεύεται η κοινωνία, που η αλήθεια είναι ότι δεν περιορίζεται στη χώρα μας και δεν γνωρίζει σύνορα, υπάρχει και σήμερα με ακόμα πιο αρνητικό τρόπο, αφού διαχέεται σε πια όλα τα επίπεδα. Και κανένα στοιχείο, καμία ένδειξη, ούτε ένα μικρό μακρινό φως δεν μας δείχνει ότι κάτι διαφορετικό θα συμβεί, όχι τα επόμενα χρόνια αλλά έστω σε μερικές δεκαετίες, αν και είναι επίσης αλήθεια ότι ποτέ κανένας δεν προέβλεψε το μέλλον με ακρίβεια, ιδιαίτερα το μέλλον των κοινωνιών που βρίσκονται σε σχεδόν απόλυτη και καθολική παρακμή.
Το ασήμαντο έχει κερδίσει τις πρώτες θέσεις στην αξιολόγηση, το σημαντικό, με τη βοήθεια αναξιόπιστων και κυρίως εξαρτημένων από ποικίλα συμφέροντα μέσα μαζικής ενημέρωσης, έχει χαθεί.
Ας περιοριστούμε στον δικό μας κόσμο, αυτόν που έχει δημιουργήσει η δική μας κοινωνία και οποίος στο παρελθόν σχεδόν πάντα έβρισκε τρόπους να μην εκτίθεται όταν χρειαζόταν, συχνά κρατούσε κάποια από τα προσχήματα που αιτιολογούσαν τη συνέχεια της ύπαρξής του, τα λίγα φωτεινά παραδείγματα τού έδιναν άλλοθι για να συνεχίσει, πολλές φορές αυτός ο κόσμος εφεύρισκε δικαιολογίες, ανακάλυπτε εντελώς αδύναμα, αλλά αρκετά πειστικά για τους πολλούς επιχειρήματα, πορευόταν με πολλά ψέματα και πολύ λίγες αλήθειες, όμως με έναν τρόπο τα κατάφερνε. Άλλωστε, κοίταζε και δίπλα του αλλά και πιο μακριά, οι κοινωνίες οι άλλες δεν διέφεραν θεαματικά, δεν είχαν δημιουργήσει έναν εντυπωσιακά καλύτερο κόσμο, έμοιαζαν από πολλές απόψεις με τη δική μας. Και έτσι εφησυχάζαμε, όλα είχαν μια κανονικότητα.
Όμως υπάρχουν φορές και περίοδοι σαν κι αυτή που διανύουμε που η χώρα, οι πολιτικοί της εκπρόσωποι, η κοινωνία εκτίθενται, απογυμνώνονται, πέφτει το πέπλο που τα καλύπτει όλα, ο ανταγωνισμός για τη διεκδίκηση μικρών και μεγάλων εξουσιών αποκαλύπτει όλα όσα κρύβαμε καλά κάτω από το χαλί, γιατί δεν θέλουμε να τα δούμε, γι’ αυτό υιοθετούμε τη συμπεριφορά της στρουθοκαμήλου. Τα σύγχρονα διακυβεύματα όμως, συνέχεια εκείνων που περιγράφει ο Καστοριάδης, είναι περισσότερο από εμφανές πως εμπεριέχουν πολύ περισσότερες ασημαντότητες από εκείνες που προηγήθηκαν τα χρόνια που πέρασαν. Και αυτές δεν αφορούν κάποια υπαρξιακά ζητήματα που συνδέονται με φιλοσοφικές ανησυχίες που εκείνος αναζητούσε ‒ είναι πολυτέλεια πια. Αφορούν απτά, απλά, συνηθισμένα θέματα καθημερινότητας των απλών ανθρώπων, αλλά συνδέονται και με το νόημα που τους δίνουν όσοι φιλοδοξούν να διεκδικήσουν την εξουσία, να τους εκπροσωπήσουν.
Οι προεκλογικές ημέρες που διανύουμε χαρακτηρίζονται από δύο φαινόμενα. Πρώτον, από έναν ιδεολογικό αχταρμά, που ξεκινάει από την αναζήτηση ταυτότητας των κομμάτων που δηλώνουν ότι κινούνται από το κέντρο και φτάνουν ως την αριστερά (και όπου οι πολιτικοί προσδιορισμοί για να αποκτήσουν περιεχόμενο πρέπει να επαναδιατυπωθούν) και από τις αντίστοιχες αναζητήσεις της «δεξιάς πολυκατοικίας», όπως συνηθίζουν να την περιγράφουν οι δημοσιογράφοι, όπου αρμονικά και χωρίς συνειδησιακά προβλήματα συνυπάρχουν δεξιοί, κεντρώοι, ακροδεξιοί, πρώην ακροδεξιοί, πρώην αριστεροί που συνήθως σε μεγάλες ηλικίες γοητεύθηκαν από την απέναντι όχθη και όσοι διατηρούν εμμονές στη λογική «να μην ξανάρθουν οι προηγούμενοι».
Και δεύτερον, από τον πήχη που έχει τοποθετηθεί εξαιρετικά χαμηλά σε ό,τι αφορά την ποιότητα του δημόσιου διαλόγου, όπου κυριαρχούν τα ασήμαντα και δεύτερα και αγνοούνται επιδεικτικά, λες και δεν υπάρχουν, τα ζητήματα που αφορούν την ίδια τη λειτουργία της δημοκρατίας. Το ασήμαντο έχει κερδίσει τις πρώτες θέσεις στην αξιολόγηση, το σημαντικό, με τη βοήθεια αναξιόπιστων και κυρίως εξαρτημένων από ποικίλα συμφέροντα μέσα μαζικής ενημέρωσης, έχει χαθεί. Ποιος μιλάει για τις υποκλοπές που θίγουν τα ατομικά μας δικαιώματα, για την ανάγκη πρόσβασης σε πηγές ενημέρωσης όπου θα παρατίθενται ασχολίαστα και αντικειμενικά γεγονότα, για τη δικαιοσύνη που συχνά δεν απονέμεται, για τις ανεξάρτητες αρχές που υπολειτουργούν;
*Το βιβλίο «Η άνοδος της ασημαντότητας» του Κορνήλιου Καστοριάδη κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ύψιλον.
