Πριν από δύο χρόνια, οι Αργεντινοί επέλεξαν τον ριζοσπαστικό φιλελεύθερο Χαβιέρ Μιλέι ως πρόεδρο, δίνοντάς του μια σαφή εντολή να αντιμετωπίσει το χρόνιο πρόβλημα της υψηλής πληθωριστικής πίεσης στη χώρα. Η κατάσταση που βρήκε μπροστά του δεν ήταν καθόλου ευνοϊκή.
Οι προηγούμενοι πρόεδροι είχαν αποτύχει επανειλημμένα στην αντιμετώπιση ενός από τα βασικά αίτια του πληθωρισμού: τα δημοσιονομικά ελλείμματα της κυβέρνησης. Χωρίς πρόσβαση στις διεθνείς αγορές κεφαλαίου, η Αργεντινή συχνά κατέφευγε στην κεντρική τράπεζα για να χρηματοδοτήσει αυτά τα ελλείμματα, εκτυπώνοντας νέα χρήματα, με αποτέλεσμα την περαιτέρω αύξηση της πληθωριστικής πίεσης. Οι προσπάθειες για τον περιορισμό των κρατικών δαπανών συχνά ακυρώνονταν από την αντίσταση στο Κογκρέσο και την κοινωνία, η οποία ήταν ιδιαίτερα ευαίσθητη σε κάθε μορφή οικονομικής λιτότητας.
Ωστόσο, ο Μιλέι κατάφερε να σπάσει αυτόν τον φαύλο κύκλο με εντυπωσιακό τρόπο. Υιοθέτησε μια σειρά δραστικών μεταρρυθμίσεων που περιλάμβαναν δραστικές περικοπές στις κρατικές επιδοτήσεις, στη ρύθμιση των επιχειρήσεων και στα δημόσια ταμεία, περιορίζοντας σημαντικά το μέγεθος του δημόσιου τομέα που είχε διογκωθεί κατακόρυφα υπό την προηγούμενη αριστερή κυβέρνηση των Περονιστών. Μέσα σε λίγους μήνες, η κυβέρνηση κατάφερε να πετύχει πρωτογενές πλεόνασμα στον προϋπολογισμό, εξαιρουμένων ορισμένων τόκων, ενώ η κεντρική τράπεζα δεν χρειάστηκε πλέον να χρηματοδοτεί τα ελλείμματα της χώρας. Η μηνιαία πληθωριστική αύξηση υποχώρησε στο 1,9% τον Αύγουστο, από το 12,8% που ήταν τον μήνα της εκλογής του.
Παρά τη σημαντική πρόοδο στον έλεγχο του πληθωρισμού, ο Μιλέι δεν κατάφερε να αντιμετωπίσει ένα άλλο θεμελιώδες αίτιο: την εξάρτηση της Αργεντινής από ένα νόμισμα που η αξία του είναι δεμένη με το δολάριο. Ενώ άλλες χώρες άφησαν τα νομίσματά τους να κυμαίνονται ελεύθερα στη διεθνή αγορά, η Αργεντινή εξακολουθεί να διατηρεί ένα σύστημα «δεμένου» νομίσματος για να αποφύγει την άμεση και απότομη μετάδοση της υποτίμησης στις εισαγωγές και, κατά συνέπεια, στον πληθωρισμό.
Η υπεράσπιση ενός δεμένου νομίσματος απαιτεί επαρκή αποθέματα συναλλάγματος για να αγοράζονται τα pesos όταν οι αγορές τα πουλούν μαζικά. Η Αργεντινή, όμως, στερείται αυτά τα αποθέματα λόγω χρόνιας αδυναμίας στις εξαγωγές και την προσέλκυση ξένων επενδύσεων. Καθώς η πληθωριστική πίεση αυξάνεται, το peso γίνεται υπερτιμημένο, και η υποτίμηση γίνεται αναπόφευκτη. Το κοινό, έχοντας βιώσει στο παρελθόν υπερπληθωρισμούς και ραγδαίες υποτιμήσεις, εγκαταλείπει το νόμισμα με την πρώτη ένδειξη προβλήματος, με αποτέλεσμα η υποτίμηση να μεταφέρεται γρήγορα στον πληθωρισμό.
Αυτή η απειλή είναι σήμερα η κύρια πρόκληση για τη χώρα. Μόλις πριν από δύο εβδομάδες, το κόμμα του Μιλέι υπέστη βαριά ήττα στις περιφερειακές εκλογές στο Μπουένος Άιρες από τους Περονιστές, ένα ιστορικά κυρίαρχο λαϊκίστικο κίνημα με ασαφή σύνδεση με τον ισχυρό ηγέτη του Μεσοπολέμου, Juan Peron. Η υποχώρηση του peso ακολούθησε αμέσως, καθώς οι αγορές φοβήθηκαν ότι μια παρόμοια ήττα στις επερχόμενες εθνικές εκλογές θα μπορούσε να ανατρέψει τις οικονομικές και ρυθμιστικές μεταρρυθμίσεις που εισήγαγε ο πρόεδρος Μιλέι.
Σε αυτό το κρίσιμο σημείο, ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντοναλντ Τραμπ, που θεωρεί τον Μιλέι πολιτικό «σύντροφο ψυχής», ήρθε να υποστηρίξει τη χώρα. Αυτήν την εβδομάδα, ο Υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ θα παρέχουν οικονομική βοήθεια στην Αργεντινή, είτε μέσω άμεσης αγοράς χρέους, είτε μέσω γραμμής πίστωσης, είτε μέσω swap line, που μοιάζει με γραμμή πίστωσης, για να ελαφρυνθεί η πίεση στα συναλλαγματικά αποθέματα της χώρας.
Η Αργεντινή έχει λάβει πολλά παρεμβατικά πακέτα διάσωσης στο παρελθόν. Ωστόσο, τα βαθύτερα προβλήματα παραμένουν. Ο οικονομολόγος Σιμον Κούζνετς, βραβευμένος με Νόμπελ για τις αναλύσεις του σχετικά με την οικονομική ανάπτυξη, είχε πει κάποτε ότι υπάρχουν τέσσερα είδη οικονομιών: οι ανεπτυγμένες, οι αναδυόμενες, η Ιαπωνία και η Αργεντινή, υπογραμμίζοντας τη μοναδικότητα της χώρας ακόμα και σε σύγκριση με τους γείτονές της στη Λατινική Αμερική.
Ο Claudio Loser, Αργεντινός οικονομολόγος που υπήρξε επικεφαλής του Διευθυντηρίου Δυτικής Ημισφαιρικής Οικονομίας στο ΔΝΤ, εξηγεί ότι η Αργεντινή παραμένει η μόνη μεγάλη χώρα που δεν έχει καταφέρει να επιτύχει μακροοικονομική σταθερότητα. Σε αντίθεση με τις γειτονικές χώρες, η Αργεντινή δεν έχει καταφέρει να σπάσει τη σύνδεση ανάμεσα στην υποτίμηση του νομίσματος και τον πληθωρισμό, κάτι που καθιστά την οικονομία της ιδιαίτερα ευάλωτη σε κρίσεις.
Στο παρελθόν, η Μεξικό και η Βραζιλία αντιμετώπισαν παρόμοιες προκλήσεις αλλά τις ξεπέρασαν μέσω νομισματικών και θεσμικών μεταρρυθμίσεων. Η Αργεντινή, αντίθετα, συνεχίζει να περιορίζεται από τα προστατευτικά μέτρα και τις εξαγωγικές φορολογίες που μειώνουν την ανταγωνιστικότητα των προϊόντων της.
Ο Μιλέι, αν και αρχικά είχε μιλήσει για πλήρη «δολαριοποίηση» της οικονομίας, τελικά επέλεξε ένα σύστημα «crawling peg», όπου το νόμισμα υποτιμάται αργά εντός συγκεκριμένων ορίων που ελέγχει η κεντρική τράπεζα. Αυτό επέτρεψε μια μερική υποχώρηση της πληθωριστικής πίεσης, αλλά δεν αρκούσε για να επαναφέρει πλήρως την ανταγωνιστικότητα της χώρας και αύξησε την εξάρτηση από τις εισαγωγές.
Η προσωρινή υποστήριξη από τις ΗΠΑ μέσω γραμμής πίστωσης θα ελαφρύνει την πίεση στα συναλλαγματικά αποθέματα, αλλά η μόνιμη λύση απαιτεί την υιοθέτηση ενός πιο ευέλικτου νομισματικού καθεστώτος και την ενίσχυση του εξαγωγικού τομέα, μειώνοντας τους φόρους και τα προστατευτικά εμπόδια, προκειμένου η Αργεντινή να γίνει πιο ανταγωνιστική και να μπορέσει να αντιμετωπίσει μελλοντικά οικονομικά σοκ.
Με πληροφοριές από Wall Street Journal
