Οι ευρωπαϊκές χώρες του ΝΑΤΟ εξαρτώνται περισσότερο από ποτέ από τις Ηνωμένες Πολιτείες για τον στρατιωτικό τους εξοπλισμό, καθώς σχεδόν τα δύο τρίτα των όπλων που εισήγαγαν την τελευταία πενταετία προέρχονται από τις ΗΠΑ. Την ίδια στιγμή, η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στην εξουσία ασκεί νέες πιέσεις στην Ευρώπη να αναλάβει μεγαλύτερη ευθύνη για την άμυνά της.
Σύμφωνα με νέα έρευνα του Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI), οι εισαγωγές όπλων από τα ευρωπαϊκά κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ υπερδιπλασιάστηκαν μεταξύ 2020-2024 σε σύγκριση με την προηγούμενη πενταετία. Οι ΗΠΑ κάλυψαν το 64% των εξοπλιστικών αναγκών της Ευρώπης, αυξάνοντας το μερίδιό τους από το 52% που κατείχαν το διάστημα 2015-2019.
Η αύξηση αυτή αποδίδεται κυρίως στη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, η οποία ώθησε τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να ενισχύσουν δραστικά τις στρατιωτικές τους ικανότητες. Παράλληλα, η Ουκρανία αναδείχθηκε ως ο μεγαλύτερος εισαγωγέας βαρέων όπλων παγκοσμίως, με τις εισαγωγές της να αυξάνονται κατά 100 φορές.
Η στρατιωτική εξάρτηση της Ευρώπης από τις ΗΠΑ αποτελεί σημείο τριβής, καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ έχει καταστήσει σαφές ότι οι ευρωπαϊκές χώρες πρέπει να αυξήσουν τις δαπάνες τους για την άμυνα και να μειώσουν την εξάρτησή τους από την Ουάσινγκτον.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση προσπαθεί να απαντήσει σε αυτή την πρόκληση, με την πρόεδρο της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, να προτείνει νέο αμυντικό ταμείο ύψους 150 δισ. ευρώ. Τα χρήματα αυτά θα δοθούν στα κράτη-μέλη για να επενδύσουν σε στρατιωτικές ικανότητες, έρευνα και ανάπτυξη, με στόχο τη μείωση των εισαγωγών από χώρες εκτός Ε.Ε..
Ωστόσο, η πρωτοβουλία αυτή έχει προκαλέσει διαφωνίες, καθώς Γαλλία και Γερμανία συγκρούονται για το εάν η ευρωπαϊκή στρατιωτική ενίσχυση πρέπει να περιλαμβάνει συνεργασίες με χώρες εκτός της Ε.Ε., όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Νορβηγία.
Παρά τις ευρωπαϊκές φιλοδοξίες για αμυντική αυτονομία, η σχέση της ηπείρου με τις Ηνωμένες Πολιτείες παραμένει εξαιρετικά στενή:
- Η Ευρώπη έχει ήδη παραγγείλει σχεδόν 500 αμερικανικά μαχητικά αεροσκάφη και πολλούς άλλους εξοπλισμούς.
- Ο κίνδυνος διακοπής προμηθειών από τις ΗΠΑ προκαλεί ανησυχία στους Ευρωπαίους ηγέτες, ειδικά μετά τις δηλώσεις του Τραμπ για πιθανές αλλαγές στην αμερικανική υποστήριξη στο ΝΑΤΟ.
- Η Πολωνία έχει υιοθετήσει μια διαφορετική προσέγγιση, με τον υπουργό Άμυνας της χώρας, Βουαντισλάβ Κοσινιάκ-Καμύς, να δηλώνει: «Η Ευρώπη πρέπει να επενδύσει περισσότερα στην άμυνα, όχι για να αντικαταστήσει τις ΗΠΑ, αλλά για να διατηρήσει την παρουσία τους».
Τα νέα δεδομένα του SIPRI αποκαλύπτουν και σημαντικές αλλαγές στη διεθνή αγορά όπλων:
- Οι ΗΠΑ εδραιώθηκαν ως ο κορυφαίος εξαγωγέας όπλων παγκοσμίως, αυξάνοντας το μερίδιό τους από 35% σε 43%.
- Η Ρωσία έχασε τη δεύτερη θέση, πέφτοντας πίσω από τη Γαλλία, καθώς οι εξαγωγές της μειώθηκαν κατά 64% μέσα σε πέντε χρόνια.
- Οι κυρώσεις και οι στρατιωτικές ανάγκες του Κρεμλίνου έχουν περιορίσει τη δυνατότητα της Ρωσίας να εξάγει όπλα, με το 80% των πωλήσεών της να κατευθύνεται πλέον σε Ινδία, Κίνα και Καζακστάν.
- Η Κίνα μειώνει συνεχώς τις εισαγωγές της, καθώς πλέον βασίζεται όλο και περισσότερο στη δική της αμυντική βιομηχανία.
Η επόμενη πενταετία θα είναι καθοριστική για το αν η Ευρώπη θα καταφέρει να μειώσει την εξάρτησή της από τις ΗΠΑ στον αμυντικό τομέα. Αν και οι ΗΠΑ παραμένουν ο κύριος προμηθευτής εξοπλισμών, η αυξανόμενη αβεβαιότητα γύρω από την πολιτική του Τραμπ και οι ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες για αμυντική αυτάρκεια ίσως αλλάξουν το τοπίο.
Ωστόσο, η μακροχρόνια συνεργασία ΗΠΑ-Ευρώπης δεν μπορεί να σπάσει εύκολα, καθώς εδώ και δεκαετίες οι Ευρωπαίοι θεωρούσαν τις αμερικανικές στρατιωτικές προμήθειες ως το τίμημα για τη συνεχή στρατηγική παρουσία των ΗΠΑ στην ήπειρο.
Η επόμενη κίνηση ανήκει στους Ευρωπαίους ηγέτες. Θα μπορέσουν να αναπτύξουν μια ισχυρή εγχώρια αμυντική βιομηχανία, ή θα συνεχίσουν να βασίζονται στον Ατλαντικό σύμμαχο;
Με πληροφορίες από Financial Times
