— Γιατί πιστεύετε ότι οδηγούμαστε σε μια παγκόσμια δυστοπία, όπως γράψατε πρόσφατα;
Σε ένα επιβαρυμένο παγκόσμιο περιβάλλον, που έχει ως κυρίαρχο στοιχείο την αβεβαιότητα και την αστάθεια (κρίσεις, πολεμικές συγκρούσεις, αδυναμίες των διεθνών θεσμών, παγκόσμιες προκλήσεις όπως η κλιματική κρίση, αναδυόμενες τεχνολογίες, αυταρχικά και αναθεωρητικά καθεστώτα), προστίθεται η αλλαγή πολιτικής των ΗΠΑ στο πλαίσιο της διακυβέρνησης Τραμπ. Σε αυτή την πρώτη φάση οι δύο πόλοι της Δύσης (ΗΠΑ - Ε.Ε.), που αποτελούν τον στυλοβάτη των διεθνών θεσμών, εμφανίζουν έντονα αποκλίνουσες τάσεις σε μια σειρά θεμάτων, από την κλιματική κρίση και το διεθνές εμπόριο μέχρι τον πόλεμο στην Ουκρανία και το ύψος των αμυντικών δαπανών. Αυτή η συνθήκη θα οδηγήσει σε περαιτέρω αποσταθεροποίηση την παγκόσμια θεσμική κοινωνία και θα φέρει σε δεύτερη μοίρα τους κανόνες, την πολυμέρεια και τη συνεργασία. Βαδίζουμε σε έναν κόσμο χομπσιανό, χωρίς να ξέρουμε αν αυτή η πορεία μπορεί να ανακοπεί.
— Τι πρέπει να κάνει η Ευρωπαϊκή Ένωση;
Αρχικά να αποφασίσει αν θέλει να καταστεί ένας πραγματικός και αυτόνομος παγκόσμιος δρων. Όχι διακηρυκτικά και όχι μόνο βασιζόμενη στις νόρμες και στις αξίες της, αλλά μέσα σε ένα πλαίσιο χομπσιανό, με την ισχύ να διαμορφώνει τις εξελίξεις. Αν οι επικεφαλής των θεσμών της Ε.Ε. και οι ηγέτες των κρατών-μελών της θέλουν για την Ευρώπη αυτόν τον ρόλο, τότε πρέπει να αναπτυχθούν άμεσα και συγκροτημένα μια σειρά από πρωτοβουλίες, με την αμυντική ολοκλήρωση στο επίκεντρο. Η στρατηγική αυτονομία, η αμυντική δυνατότητα της Ένωσης, δεν μπορεί να αποτελεί πλέον όνειρο και αναγκαιότητα αλλά άμεση προτεραιότητα, και πρέπει να παρθούν δύσκολες αποφάσεις άμεσα. Για να χρησιμοποιήσω την αλληγορία του Robert Kagan, που υποστήριζε πως οι Αμερικανοί είναι από τον Άρη (σκληρή ισχύς) και οι Ευρωπαίοι από την Αφροδίτη (ήπια ισχύς), η Ε.Ε. πρέπει να αποδείξει πως μπορεί να είναι και Αθηνά ή Άρτεμις και να συνδυάζει την ήπια ισχύ με τη σκληρή, χωρίς να απολέσει τον κανονιστικό της κυτταρικό τύπο.
Στο πεδίο των μαχών εδώ και καιρό δεν έχουμε δει κάποια σημαντική αλλαγή. Ωστόσο, η απόφαση του Προέδρου Τραμπ να μπλοκάρει τη βοήθεια των ΗΠΑ προς την Ουκρανία είναι σίγουρο πως θα δημιουργήσει προβλήματα, καθώς η στρατιωτική βοήθεια από τη Δύση είναι κρίσιμη, ιδιαίτερα μετά από όλη αυτή την περίοδο του πολέμου.
— Ποιες είναι οι ευρύτερες συνέπειες που μπορεί να έχει το μπρα ντε φερ ΗΠΑ – Ουκρανίας;
Δεν νομίζω πως μπορούμε να μιλήσουμε για μπρα ντε φερ ή αντιπαράθεση, το τόνισε άλλωστε και ο Πρόεδρος Ζελένσκι. Η Ουκρανία έχει ανάγκη τις ΗΠΑ και την υποστήριξή τους και οι ΗΠΑ οφείλουν να συνεχίσουν τη στήριξη της Ουκρανίας, ιδιαίτερα σε αυτή την κρίσιμη φάση στην οποία βρισκόμαστε. Ωστόσο, δεν μπορούμε να παραβλέψουμε πως ασκείται μια πρωτοφανής και άκομψη πίεση στην Ουκρανία να μπει σε ένα πλαίσιο συζήτησης για την ειρήνη που διαμορφώνουν οι ΗΠΑ, σε συνεννόηση με τη Ρωσία. Μπορεί η Ουκρανία να αποφύγει αυτό το πλαίσιο; Μόνη της δύσκολα, μόνο αν η Ε.Ε. και η Μεγάλη Βρετανία αναλάβουν μια πρωτοβουλία που θα αλλάξει τα δεδομένα, κάτι που είναι επίσης δύσκολο. Αν προσπεράσουμε την ηθική διάσταση, αλλά και την ουσιαστική που λέει πως η Ουκρανία πρέπει να είναι ενδυναμωμένη στις συζητήσεις, τότε το μεγάλο ερώτημα που θα προκύψει είναι, η όποια ειρήνη διαμορφωθεί, ειδικά αν αυτή είναι αποτέλεσμα πίεσης στην Ουκρανία, θα είναι βιώσιμη; Σε αυτήν τη φάση φαίνεται πως ΗΠΑ και Ουκρανία προχωρούν με τη συμφωνία για τις σπάνιες γαίες.
δρ. Ευρωπαϊκής Ασφάλειας και Νέων Απειλών και κύριος ερευνητής του ΕΛΙΑΜΕΠ
— Και πώς ξημερώνει η επόμενη μέρα στον πόλεμο Ρωσίας – Ουκρανίας;
Στο πεδίο των μαχών εδώ και καιρό δεν έχουμε δει κάποια σημαντική αλλαγή. Ωστόσο, η απόφαση του Προέδρου Τραμπ να μπλοκάρει τη βοήθεια των ΗΠΑ προς την Ουκρανία είναι σίγουρο πως θα δημιουργήσει προβλήματα, καθώς η στρατιωτική βοήθεια από τη Δύση είναι κρίσιμη, ιδιαίτερα μετά από όλη αυτή την περίοδο του πολέμου. Μια τέτοια εξέλιξη θα είναι επίσης αρνητική, καθώς μπορεί να εξασθενήσει τη θέση της Ουκρανίας. Εκ των πραγμάτων, επομένως, η συμφωνία ΗΠΑ - Ουκρανία για τις σπάνιες γαίες είναι στενά συνδεδεμένη με την εξέλιξη του πολέμου και τις πρωτοβουλίες ειρήνευσης.
— Η Ελλάδα πόσο πιστεύετε ότι θα επηρεαστεί από τη νέα πολιτική του Τραμπ;
Η Ελλάδα αποτελεί στρατηγικό εταίρο για τις ΗΠΑ και η λεγόμενη «χρυσή» περίοδος των σχέσεων των δύο χωρών, με την ενίσχυση του στρατηγικού διαλόγου, είχε ξεκινήσει την περίοδο της προηγούμενης διακυβέρνησης Τραμπ. Επίσης, ούτε ο Πρόεδρος Τραμπ, όπως και καμία προηγούμενη κυβέρνηση των ΗΠΑ, θέλει αστάθεια και ένταση μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας. Επομένως δεν πρέπει να περιμένουμε κάποια ραγδαία αρνητική εξέλιξη σε αυτόν τον τομέα. Ωστόσο, το πλαίσιο που διαμορφώνεται διεθνώς από τη διακυβέρνηση Τραμπ, με την υποχώρηση των διεθνών θεσμών και του διεθνούς δικαίου έναντι της σκληρής ισχύος και της μονομέρειας, σίγουρα δεν ευνοεί χώρες που υποστηρίζουν το status quo και το διεθνές δίκαιο. Τέλος, σίγουρα η θέση της Τουρκίας στην ευρύτερη περιοχή θα ενισχυθεί. Η Ελλάδα λοιπόν θα κινηθεί στο πλαίσιο της Ε.Ε. και του ΝΑΤΟ. Καμία, άλλωστε, ευρωπαϊκή χώρα δεν θέλει να διαλυθεί το ευρωατλαντικό σύστημα ασφάλειας.
To άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO
