Η Ευρωπαϊκή Ένωση ετοιμάζεται να περάσει σε μια νέα φάση πίεσης προς τη Ρωσία, ενισχύοντας τις εξουσίες της για την επιθεώρηση πλοίων που ανήκουν στον λεγόμενο «σκιώδη στόλο» της Μόσχας.
Σύμφωνα με έγγραφο που περιήλθε σε γνώση του POLITICO, οι Βρυξέλλες σχεδιάζουν να δώσουν στα κράτη-μέλη το δικαίωμα να πραγματοποιούν ελέγχους και επιβιβάσεις σε πλοία που μεταφέρουν ρωσικό πετρέλαιο, συχνά υπό ξένες σημαίες, με σκοπό την παράκαμψη των ευρωπαϊκών κυρώσεων.
Το πεντασέλιδο έγγραφο της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ) περιγράφει ένα νέο, πιο επιθετικό πλαίσιο ενεργειών απέναντι σε αυτό που οι αξιωματούχοι αποκαλούν «ναυτιλιακό δίκτυο σκιών».
Τα πλοία αυτά, εκτός από τη στήριξη της πολεμικής οικονομίας της Ρωσίας, θεωρούνται απειλή για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και το περιβάλλον. Παράλληλα, εκφράζονται φόβοι ότι ορισμένα εξ αυτών χρησιμοποιούνται για υβριδικές επιθέσεις ή παρακολούθηση κρίσιμων υποδομών της Δύσης.
Οι Ευρωπαίοι διπλωμάτες προτείνουν την υιοθέτηση μιας κοινής διακήρυξης για την ενίσχυση του διεθνούς πλαισίου του Δικαίου της Θάλασσας, η οποία θα επιτρέπει την επιβίβαση σε ύποπτα πλοία στο πλαίσιο επιθεωρήσεων. Εφόσον εγκριθεί από τα κράτη-μέλη, η ύπατη εκπρόσωπος Εξωτερικής Πολιτικής Κάγια Κάλας θα ζητήσει από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εξουσιοδότηση για να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με επιλεγμένα κράτη-σημαίες.
Η ιδέα των «προεγκεκριμένων επιβιβάσεων» φέρνει τη συζήτηση ένα βήμα πιο κοντά σε μια ενιαία ευρωπαϊκή πολιτική θαλάσσιας επιτήρησης, η οποία μέχρι σήμερα ήταν κατακερματισμένη σε εθνικό επίπεδο. Σύμφωνα με το έγγραφο, τα κράτη-μέλη δείχνουν «ανανέωση αποφασιστικότητας» για πιο ενεργές κινήσεις κατά του σκιώδους στόλου.
Οι νέες γραμμές άμυνας της Ευρώπης κατά της Ρωσίας
Η αναφορά του εγγράφου σε πρόσφατο περιστατικό με το δεξαμενόπλοιο Boracay δείχνει ότι η απειλή δεν είναι θεωρητική. Στις αρχές Οκτωβρίου, Γάλλοι στρατιώτες επιβιβάστηκαν στο πλοίο, το οποίο θεωρείται μέρος του ρωσικού σκιώδους στόλου. Το πλοίο είχε αγκυροβολήσει ανοιχτά της Δανίας, την ώρα που αγνώστου προελεύσεως drone ανάγκασαν σε προσωρινό κλείσιμο αρκετά αεροδρόμια στη Βόρεια Ευρώπη.
Η Ε.Ε. ήδη εργάζεται πάνω σε διμερείς συμφωνίες με κράτη-σημαίες, όπως ο Παναμάς, η Λιβερία και τα νησιά Μάρσαλ, χώρες που φιλοξενούν μεγάλο μέρος των πλοίων με αμφισβητούμενη ιδιοκτησία. Το Παναμά έχει ήδη δεχθεί να διαγράψει από το νηολόγιό του πλοία που υπόκεινται σε κυρώσεις της Ε.Ε. και μάλιστα ανακοίνωσε ότι δεν θα καταχωρεί πλέον πλοία άνω των 15 ετών.
Παράλληλα, οι Βρυξέλλες ετοιμάζουν νέα δέσμη στοχευμένων κυρώσεων. Αυτές περιλαμβάνουν τη λίστα ασφαλιστικών εταιρειών, εταιρειών διαχείρισης και νηολογίων που συνδέονται με τον σκιώδη στόλο, αλλά και πιθανές απαγορεύσεις στην παροχή υπηρεσιών ανεφοδιασμού με καύσιμα (oil bunkering) στα εμπλεκόμενα πλοία.
Το εγχείρημα της Ευρώπης δεν είναι εύκολο. Το διεθνές δίκαιο της θάλασσας παραμένει σύνθετο και η επιθεώρηση πλοίων που φέρουν ξένη σημαία αποτελεί νομικά γκρίζα ζώνη. Ωστόσο, αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι η νέα προσέγγιση μπορεί να αποτελέσει σημείο καμπής στην προσπάθεια αποδυνάμωσης των ρωσικών εσόδων από το πετρέλαιο και στην ενίσχυση της ναυτικής ασφάλειας.
Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά το έγγραφο της ΕΥΕΔ, «η Ε.Ε. πρέπει να κινητοποιήσει όλα τα εργαλεία που διαθέτει για να σταματήσει τη λειτουργία του σκιώδους στόλου — πριν η απειλή επεκταθεί από τις θάλασσες στις ακτές της Ευρώπης».
