Το Ιράν φαίνεται να επιδιώκει να μετατρέψει τον έλεγχο του Στενού του Ορμούζ σε διαρκές γεωπολιτικό πλεονέκτημα, ζητώντας πλέον αναγνώριση της κυριαρχίας του στη θαλάσσια αυτή δίοδο, από την οποία διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Η νέα αυτή απαίτηση εντάσσεται στις θέσεις που διατύπωσε Ιρανός αξιωματούχος για τον τερματισμό του πολέμου με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, σηματοδοτώντας μια μετατόπιση από προηγούμενες διαπραγματεύσεις, όπου η Τεχεράνη επικεντρωνόταν κυρίως στην άρση κυρώσεων και στο πυρηνικό της πρόγραμμα.
Το Στενό του Ορμούζ, ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα «σημεία συμφόρησης» του παγκόσμιου εμπορίου. Στο στενότερο σημείο του έχει πλάτος περίπου 38 χιλιόμεντρα, γεγονός που καθιστά τα διερχόμενα πλοία ιδιαίτερα ευάλωτα. Από τη δίοδο αυτή διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Οι πρόσφατες επιθέσεις του Ιράν στην περιοχή έχουν οδηγήσει τη ναυσιπλοΐα σχεδόν σε ακινησία, προκαλώντας έντονες αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας και αναγκάζοντας χώρες να αναζητούν εναλλακτικές λύσεις για την προμήθεια καυσίμων. Στελέχη της ναυτιλιακής αγοράς κάνουν λόγο για «παράλυση» του κλάδου, καθώς εταιρείες αποφεύγουν τη διέλευση ή καθυστερούν δρομολόγια εν μέσω αβεβαιότητας.
Αναλυτές εκτιμούν ότι η Τεχεράνη δεν είχε προβλέψει το εύρος της επίδρασης που θα είχαν οι κινήσεις της, γεγονός που ενίσχυσε τη διάθεσή της να αξιοποιήσει το Στενό του Ορμούζ ως διαρκές διαπραγματευτικό εργαλείο. «Ανακάλυψε ότι μπορεί να ασκήσει πίεση στην παγκόσμια οικονομία με σχετικά χαμηλό κόστος», σημειώνουν χαρακτηριστικά.
Στο πλαίσιο αυτό, εξετάζεται η θεσμοθέτηση τελών διέλευσης για τα πλοία που χρησιμοποιούν το στενό. Ιρανοί βουλευτές συζητούν σχετική νομοθετική πρωτοβουλία, ενώ σύμβουλοι της ηγεσίας κάνουν λόγο για ένα «νέο καθεστώς» στη διαχείριση της ναυσιπλοΐας, που θα επιτρέπει την επιβολή περιορισμών σε χώρες με τις οποίες η Τεχεράνη βρίσκεται σε αντιπαράθεση.
Παράλληλα, ενδείξεις από τη ναυτιλιακή δραστηριότητα δείχνουν ότι το Ιράν ενδέχεται ήδη να δοκιμάζει στην πράξη ένα τέτοιο σύστημα. Δεδομένα εντοπισμού πλοίων καταγράφουν κινήσεις δεξαμενόπλοιων πιο κοντά στις ιρανικές ακτές, ενώ αναφορές κάνουν λόγο για χρήση «νέου διαδρόμου» διέλευσης. Σύμφωνα με ναυτιλιακές πηγές, ορισμένα πλοία ενδέχεται να κατέβαλαν ποσά για ασφαλή διέλευση, χωρίς όμως να υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση.
Παραβίαση του διεθνούς δικαίου καταγγέλουν οι ΗΠΑ
Την ίδια στιγμή, οι Φρουροί της Επανάστασης φέρονται να έχουν δημιουργήσει σύστημα καταγραφής και έγκρισης πλοίων, ενώ ορισμένες κυβερνήσεις βρίσκονται σε απευθείας επαφή με την Τεχεράνη για να εξασφαλίσουν τη διέλευση των δεξαμενόπλοιών τους.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ήδη προειδοποιήσει ότι η επιβολή τελών θα παραβίαζε το διεθνές δίκαιο. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο χαρακτήρισε ένα τέτοιο ενδεχόμενο «παράνομο και επικίνδυνο», υπογραμμίζοντας την ανάγκη συντονισμένης αντίδρασης.
Σύμφωνα με τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, τα διεθνή στενά πρέπει να παραμένουν ανοιχτά στη ναυσιπλοΐα χωρίς επιβολή τελών. Ωστόσο, το γεγονός ότι ούτε το Ιράν ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν επικυρώσει τη σύμβαση δημιουργεί περιθώρια αμφισβήτησης, τα οποία η Τεχεράνη ενδέχεται να επιχειρήσει να αξιοποιήσει.
Το οικονομικό διακύβευμα είναι σημαντικό. Υπολογίζεται ότι καθημερινά διέρχονται από το Στενό του Ορμούζ περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου. Με ενδεχόμενη επιβολή τέλους περίπου 2 εκατομμυρίων δολαρίων ανά δεξαμενόπλοιο, τα έσοδα θα μπορούσαν να φτάσουν τα 600 εκατομμύρια δολάρια τον μήνα μόνο από το πετρέλαιο και να ξεπεράσουν τα 800 εκατομμύρια εάν συμπεριληφθεί το υγροποιημένο φυσικό αέριο.
Σε μια περίοδο αυστηρών κυρώσεων και περιορισμένης πρόσβασης στις διεθνείς αγορές, η δυνατότητα αυτή εκτιμάται ότι αποτελεί για το Ιράν έναν σχετικά άμεσο τρόπο ενίσχυσης των εσόδων του, εντείνοντας παράλληλα την πίεση προς τους αντιπάλους του.
Παρά τις διαβεβαιώσεις της Τεχεράνης ότι το στενό παραμένει ανοικτό, αξιωματούχοι ξεκαθαρίζουν ότι η διέλευση δεν είναι άνευ όρων, με τα «μη εχθρικά» πλοία να καλούνται να συντονίζονται με τις ιρανικές αρχές.
Το Στενό του Ορμούζ αναδεικνύεται έτσι σε κομβικό σημείο όχι μόνο για την ενεργειακή ασφάλεια, αλλά και για τη διαμόρφωση νέων γεωπολιτικών ισορροπιών.
Με πληροφορίες από CNN
