Ο πόλεμος στο Ιράν προκαλεί σοβαρές αναταράξεις όχι μόνο στις αγορές ενέργειας, αλλά και στην παγκόσμια προσφορά λιπασμάτων, με επιπτώσεις που απειλούν να περάσουν στην παραγωγή τροφίμων και στις τιμές για τους καταναλωτές.
Μεγάλο μέρος των αποστολών λιπασμάτων έχει εγκλωβιστεί στην άλλη πλευρά των Στενών του Ορμούζ, ενός κρίσιμου θαλάσσιου περάσματος από το οποίο διακινείται σχεδόν το ένα τρίτο της παγκόσμιας προσφοράς. Η διέλευση πλοίων παραμένει περιορισμένη και γίνεται υπό αυστηρό έλεγχο, με ορισμένα να κινούνται μόνο μέσω διαδρόμου που επιβλέπεται από τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν και απαιτεί ειδικές άδειες και συνοδεία.
Παράλληλα, η άνοδος των τιμών φυσικού αερίου, μίας βασικής πρώτης ύλης για την παραγωγή λιπασμάτων, έχει οδηγήσει σε μείωση ή και διακοπή παραγωγής σε χώρες όπως η Ινδία, η Αλγερία και η Σλοβακία. Την ίδια στιγμή, η Κίνα έχει περιορίσει τις εξαγωγές της, επιτείνοντας τις πιέσεις στην παγκόσμια αγορά.
Επιπτώσεις στην αγροτική παραγωγή
Οι επιπτώσεις είναι ήδη ορατές στην αγροτική παραγωγή. Στην Αυστραλία, παραγωγοί σιταριού περιορίζουν τις καλλιέργειες, καθώς το αυξημένο κόστος λιπασμάτων καθιστά ασύμφορη τη χρήση τους στην ίδια κλίμακα. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, αγρότες που καλλιεργούν καλαμπόκι και σόγια πιέζουν την κυβέρνηση για οικονομική στήριξη, προειδοποιώντας ότι το κόστος παραγωγής αυξάνεται σε μια περίοδο που οι τιμές των αγροτικών προϊόντων δεν αυξάνονται με τον ίδιο ρυθμό.
Η άνοδος είναι ήδη εμφανής στις τιμές. Σύμφωνα με αναλύσεις, η τιμή της ουρίας αυξήθηκε κατά περίπου 50% μέσα στις πρώτες εβδομάδες της σύγκρουσης, ενώ η αμμωνία κατέγραψε άνοδο της τάξης του 20%. Οι αυξήσεις αυτές μεταφέρονται σταδιακά στους αγρότες και, τελικά, αναμένεται να περάσουν και στις τμές των τροφίμων.
Η Μέση Ανατολή αποτελεί βασικό κόμβο για την παγκόσμια παραγωγή λιπασμάτων, κυρίως λόγω της αφθονίας φυσικού αερίου. Η διατάραξη της προσφοράς από την περιοχή έχει προκαλέσει, σύμφωνα με αναλυτές της αγοράς, σημαντική άνοδο στις τιμές, με χώρες που εξαρτώνται από εισαγωγές, όπως η Ινδία, να αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο ελλείψεων.
Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται μόνο στη γεωργία. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου προειδοποίησε ότι η σύγκρουση έχει αποσταθεροποιήσει το εμπόριο ενέργειας, λιπασμάτων και τροφίμων, σε μια περίοδο κατά την οποία το διεθνές εμπορικό σύστημα ήδη δοκιμάζεται από γεωπολιτικές εντάσεις και πιέσεις που σχετίζονται με την κλιματική κρίση.
Κίνδυνοι για την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα
Οι διαταραχές επεκτείνονται και σε άλλους κρίσιμους τομείς της παγκόσμιας οικονομίας. Η περιοχή του Κόλπου αποτελεί σημαντικό προμηθευτή αλουμινίου, το οποίο χρησιμοποιείται ευρέως στην αυτοκινητοβιομηχανία και την αεροναυπηγική, καθώς και ηλίου, που είναι απαραίτητο για την παραγωγή ημιαγωγών. Η περιορισμένη ροή εμπορευμάτων από την περιοχή επηρεάζει ήδη αυτές τις αλυσίδες.
Παράλληλα, καταγράφονται καθυστερήσεις σε αποστολές φαρμάκων και ιατρικού εξοπλισμού από την Ινδία, καθώς και σε τεχνολογικά προϊόντα, όπως ημιαγωγοί και μπαταρίες, από άλλες ασιατικές χώρες. Οι επιπτώσεις αυτές οφείλονται τόσο στις καθυστερήσεις στις μεταφορές όσο και στην αύξηση του κόστους ενέργειας.
Το κόστος μεταφοράς έχει επίσης αυξηθεί σημαντικά. Πολλά πλοία αποφεύγουν πλέον τη διέλευση από τη Μέση Ανατολή και ακολουθούν εναλλακτικές διαδρομές, όπως γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας στη νότια Αφρική. Αυτό έχει οδηγήσει σε αύξηση των ναύλων κατά 30% έως 70% σε ορισμένες περιπτώσεις, ενώ ταυτόχρονα αυξάνονται και τα ασφάλιστρα για τη διέλευση από περιοχές υψηλού κινδύνου.
Οι αυξημένες τιμές ενέργειας επιβαρύνουν περαιτέρω το κόστος μεταφορών και επηρεάζουν την αεροπορία, τη ναυτιλία, αλλά και τη βιομηχανική παραγωγή συνολικά. Οι καθυστερήσεις και το αυξημένο κόστος μετακυλίονται σταδιακά σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα.
Την ίδια στιγμή, η δυνατότητα άλλων χωρών να καλύψουν το κενό στην προσφορά λιπασμάτων παραμένει περιορισμένη. Η Ρωσία, ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς παγκοσμίως, δυσκολεύεται να αυξήσει τις εξαγωγές της, καθώς υποδομές της έχουν δεχθεί επιθέσεις στο πλαίσιο του πολέμου στην Ουκρανία.
Αναλυτές εκτιμούν ότι, από όλες τις οικονομικές επιπτώσεις της σύγκρουσης, εκείνες που σχετίζονται με τα λιπάσματα μπορεί να αποδειχθούν οι πιο εκτεταμένες, λόγω της άμεσης σύνδεσής τους με την παραγωγή τροφίμων και, κατ’ επέκταση, με το κόστος ζωής.
Την ίδια ώρα, οι επιπτώσεις γίνονται ιδιαίτερα αισθητές στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου οι αγρότες εισέρχονται στην περίοδο των εαρινών καλλιεργειών. Πολλοί έχουν ήδη προμηθευτεί λιπάσματα, όμως όσοι δεν το έχουν κάνει ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωποι με σημαντικά υψηλότερες τιμές.
Παρότι οι ΗΠΑ είναι μεγάλος παραγωγός λιπασμάτων, παραμένουν καθαρός εισαγωγέας, μεταξύ άλλων από τον Καναδά, τη Ρωσία και το Κατάρ, γεγονός που καθιστά την εγχώρια αγορά ευάλωτη σε διεθνείς διαταραχές.
Πιέσεις σε παραγωγούς και κυβερνήσεις
Σε μια προσπάθεια να περιοριστούν οι αυξήσεις, η κυβέρνηση Τραμπ έχει προχωρήσει σε άρση κυρώσεων για εισαγωγές λιπασμάτων από τη Λευκορωσία και τη Βενεζουέλα. Παράλληλα, αγροτικές οργανώσεις πιέζουν για επιπλέον μέτρα, όπως η κατάργηση δασμών σε φωσφορικά λιπάσματα από το Μαρόκο και τη Ρωσία.
Ο Ντόναλντ Τραμπ αναμένεται να ανακοινώσει μέτρα οικονομικής στήριξης για τους αγρότες, σε μια περίοδο κατά την οποία ο κλάδος βρίσκεται ήδη υπό πίεση λόγω δασμών και αυξημένου κόστους εργασίας.
Η τρέχουσα κρίση θυμίζει το σοκ που προκάλεσε η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, όταν οι κυρώσεις στη Ρωσία και τη Λευκορωσία οδήγησαν σε εκτίναξη των τιμών ενέργειας και λιπασμάτων, συμπαρασύροντας και τις τιμές των τροφίμων.
Ωστόσο, εκείνη η κρίση είχε πιο άμεσο αντίκτυπο στην προσφορά τροφίμων, καθώς επηρεάστηκε και η ίδια η αγροτική παραγωγή της Ουκρανίας, ενός από τους βασικούς εξαγωγείς σιτηρών παγκοσμίως. Τα λιμάνια στη Μαύρη Θάλασσα είχαν κλείσει και μεγάλες εκτάσεις καλλιεργήσιμης γης έμειναν ακαλλιέργητες.
Προς το παρόν, οι τιμές των λιπασμάτων wδεν έχουν φτάσει στα επίπεδα εκείνης της περιόδου, ωστόσο παραμένει αβέβαιο πόσο θα διαρκέσουν οι συρράξεις στη Μέση Ανατολή.
Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι, εάν η κρίση παραταθεί, οι αυξήσεις στο κόστος των λιπασμάτων θα μετακυλιστούν αναπόφευκτα στις τιμές των τροφίμων, εντείνοντας τις πιέσεις στο κόστος ζωής παγκοσμίως.
Με πληροφορίες από New York Times
